بر اساس گزارش تازه یونیسف، افغانستان در آستانهٔ سال ۲۰۲۶ با بحران‌های بشردوستانه عمیق‌تر روبه‌رو است و بیش از ۲۱ میلیون نفر از جمله ۱۱.۶ میلیون کودک نیازمند حمایت فوری خواهند بود. این بحران ناشی از ترکیب فقر، بی‌ثباتی اقتصادی، پیامدهای تغییرات اقلیمی و بیش از ۴۰ سال جنگ و درگیری در کشور است.

یونیسف هشدار داده است که زنان و دختران به دلیل ممنوعیت آموزش متوسطه و محدودیت‌های شغلی، همچنان بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند و این وضعیت به یک «بحران حقوقی سیستماتیک» تبدیل شده است.

کمبود سرمایه‌گذاری در بخش‌های آب، صحت و دسترسی به خدمات صحی نیز، اثرات طبیعی مانند خشکسالی، سیلاب و زمستان‌های سخت را تشدید کرده و تاب‌آوری جامعه را کاهش داده است.

به گفته یونیسف، برای پاسخ به نیازهای فوری و تقویت سیستم‌های محلی، حدود ۹۴۹.۱ میلیون دالر نیاز است تا خدمات نجات‌بخش برای ۱۲ میلیون نفر از جمله ۶.۵ میلیون کودک ارائه شود. این کمک‌ها شامل خدمات صحی، آموزش اضطراری، درمان سوء تغذیه و تأمین آب آشامیدنی است.

یونیسف تأکید کرده که حمایت مداوم و پایدار برای تضمین فرصت بقا و رشد کودکان افغان در یکی از پیچیده‌ترین و طولانی‌ترین بحران‌های جهان ضروری است.

بیش از نیم میلیون شهروند افغانستان در ماه اکتوبر سال روان خدمات صحی و کمک‌های نجات‌بخش دریافت کرده‌اند؛ در حالی‌که شیوع بیماری‌های واگیر، برگشت گسترده مهاجران و پیامدهای حوادث طبیعی فشار کم‌سابقه‌ای را بر نظام صحی کشور وارد کرده است.

بر اساس خبرنامه کلستر صحت افغانستان که از سوی سازمان جهانی صحت (WHO) منتشر شده، ۵۴ نهاد صحی در ماه اکتوبر توانسته‌اند خدمات حیاتی را به ۵۱۲ هزار و ۶۷۹ نفر در ۳۴ ولایت ارائه کنند.

گستردگی خدمات و افزایش نیازمندی‌ها

این خدمات از طریق ۸۶۲ مرکز صحی در ۳۱۰ ولسوالی ارائه شده که نشان‌دهنده نیاز گسترده و اتکای عمیق مردم به کمک‌های بشردوستانه است.

در کنار آن، ۲۵ نهاد صحی میان ماه‌های سپتمبر و اکتوبر پاسخ‌دهی به بحران صحی در شرق کشور را — جایی که بیشتر تحت تأثیر برگشت‌کنندگان از پاکستان و ایران قرار دارد — به دوش داشته‌اند.

در همین دوره، ۱۳۹ هزار و ۲۸۵ عودت‌کننده شامل زنان، مردان و کودکان خدمات صحی دریافت کرده‌اند.

افزایش نگران‌کننده بیماری‌ها

گزارش کلستر صحت از افزایش چشم‌گیر چندین بیماری واگیر در ماه اکتوبر خبر می‌دهد:

• اسهالات شدید (AWD): ۱۵،۴۶۰ واقعه
• عفونت‌های حاد تنفسی (ARI/سینه و بغل): ۱۱۸،۰۹۰ واقعه و ۱۹۷ مورد مرگ
• افزایش ۵۴.۵ درصدی نسبت به ماه سپتمبر
• سرخکان: ۳،۷۲۱ واقعه
• دنگو: ۱،۸۲۶ واقعه
• ملاریا: ۱۵،۲۵۳ واقعه (۹.۵٪ کاهش نسبت به ماه قبل)
• تب کانگو (CCHF): ۱۲۰ واقعه

سازمان جهانی صحت هشدار می‌دهد که با کاهش واکسیناسیون، سردی هوا و محدودیت دسترسی به خدمات ابتدایی، خطر گسترش سرخکان و بیماری‌های تنفسی بیشتر شده است.

تقویت هماهنگی و رساندن کمک‌ها

در ماه اکتوبر، ۳۵ تفاهم‌نامه با نهادهای صحی بررسی و ۱۵ مورد آن از سوی وزارت صحت عامه تأیید شده است؛ اقدامی که برای ادامه فعالیت قانونی نهادهای ارائه‌دهنده خدمات حیاتی ضروری است.

هم‌چنان، سازمان جهانی صحت ۹۵۱ بسته اضطراری طبی را به ۱۱۴ مرکز صحی در ۲۶ ولایت ارسال کرده که برای رسیدگی به ۹۲۸ هزار نفر در سه ماه آینده کافی است.

نظام صحی زیر فشار شدید

نظام صحی افغانستان که پس از سقوط اقتصادی و کاهش کمک‌های جهانی با دشواری‌های جدی روبه‌رو است، اکنون با چالش‌های تازه‌ای چون:

• موج برگشت مهاجران،
• سردی شدید هوا،
• بسته‌شدن‌های مکرر گذرگاه‌ها،
• و افزایش بیماری‌ها مواجه شده است.

کلستر صحت هشدار داده است که در نبود حمایت پایدار، خدمات کلیدی از جمله صحت مادر و طفل، واکسیناسیون و رسیدگی عاجل با خطر توقف جدی روبه‌رو خواهد شد.

این گزارش نشان می‌دهد که کمک‌های بشردوستانه همچنان ستون اصلی خدمات صحی در افغانستان باقی مانده و میلیون‌ها شهروند به آن وابسته‌اند.

دفتر معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) روز جهانی حقوق بشر را با تأکید دوباره بر حفاظت از آزادی‌های بنیادین و حقوق اساسی افغانان گرامی داشت و گفته است که حقوق بشر «ضروریات روزمره» برای کرامت، فرصت و امنیت مردم است.

یوناما تاکید کرد که حقوق بشر تنها ایده‌های انتزاعی نیستند، بلکه شرایطی‌اند که امکان زندگی معنادار و دسترسی به آموزش، سلامت، کار، آزادی بیان و مشارکت در جامعه را فراهم می‌کنند. این مأموریت هشدار داد که بسیاری از افغانان هنوز از این حقوق اولیه محروم‌اند.

به ویژه، زنان و دختران همچنان با محدودیت‌های شدید در زمینه تحصیل، اشتغال و فعالیت‌های اجتماعی مواجه‌اند، که نه تنها حقوق آن‌ها بلکه چشم‌انداز بلندمدت کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. دسترسی نامتوازن به خدمات صحی نیز خانواده‌ها و جوامع را تضعیف کرده است.

یوناما همچنین نسبت به افزایش بازگشت اجباری افغانان از خارج ابراز نگرانی کرده و گفته است که گروه‌هایی چون زنان، مقامات پیشین دولت و امنیتی، اعضای جامعه مدنی و خبرنگاران در معرض خطر جدی انتقام‌گیری و نقض حقوق بشر قرار دارند.

این مأموریت تاکید کرد که مقامات افغانستان باید اقدامات عملی برای رعایت تعهدات بین‌المللی حقوق بشر انجام دهند، زیرا رعایت حقوق بشر نه تنها یک وظیفه قانونی، بلکه مسیر عملی برای صلح، توسعه و اعتماد عمومی است.

جورجت گانون، رئیس دفتر یوناما، گفته است که: «حقوق بشر اختیاری نیست؛ آن‌ها ضروریات روزمره‌ای‌اند که زندگی را پایدار می‌سازند. تضمین امکان آموزش، کار و مشارکت کامل زنان و دختران برای بازسازی کشور حیاتی است»

یوناما از مقامات افغانستان، جوامع و شرکای بین‌المللی خواست که حقوق بشر را سنگ بنای مسیر کشور به سوی ثبات و امید قرار دهند.