در حالی‌که تنش‌ها میان کابل و اسلام‌آباد رو به افزایش است و نگرانی‌ها در مورد پیامدهای امنیتی و سیاسی این بحران عمیق‌تر شده، تلاش‌های دیپلوماتیک بازیگران مهم منطقه‌ای برای جلوگیری از تشدید اختلافات وارد مرحله تازه‌ای شده است.

منابع دیپلوماتیک می‌گویند گفت‌وگوی سیاسی همچنان تنها راه برون‌رفت از بن‌بست کنونی در روابط دو کشور دانسته می‌شود؛ به‌ویژه با نقش‌آفرینی فعال قطر، ترکیه، ایران و چین در روند میانجی‌گری.

بر بنیاد معلومات موجود، قطر، ترکیه، ایران و چین در تلاش‌اند زمینه گفت‌وگوهای مستقیم میان کابل و اسلام‌آباد را فراهم سازند. هرچند تاکنون نشانه‌ای از یک توافق یا کاهش محسوس تنش دیده نشده، اما رایزنی‌های دیپلوماتیک در سطح منطقه ادامه دارد.

در همین حال، ایران تلاش دارد نشست منطقه‌ای ویژه‌ای را با هدف تسهیل مذاکرات میان کابل و اسلام‌آباد برگزار کند، در حالی‌که ابتکارهای میانجی‌گرانه قطر و ترکیه در حالت توقف قرار دارد.

چین نیز بار دیگر بر ضرورت گفت‌وگو میان امارت اسلامی و پاکستان تأکید کرده و اعلام داشته است که آماده همکاری برای کاهش تنش‌ها و تقویت روابط میان دو کشور است.

از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی‌ست که عربستان سعودی نیز قصد دارد در آینده نزدیک میزبان دور تازه‌ای از مذاکرات میان دو جانب باشد. ریاض پیش‌تر نیز یک نشست را میان هیأت‌های کابل و اسلام‌آباد میزبانی کرده بود، اما آن گفتگوها بدون نتیجه مشخص پایان یافت.

با تداوم فضای پرتنش میان دو کشور، ناظران می‌گویند موفقیت تلاش‌های منطقه‌ای در گرو اراده سیاسی کابل و اسلام‌آباد برای حل چالش‌ها از مسیر گفت‌وگو و همکاری است؛ مسیری که در صورت موفقیت، می‌تواند ثبات را به یکی از پرچالش‌ترین روابط منطقه‌ای بازگرداند.

بر اساس گزارش تازه یونیسف، افغانستان در آستانهٔ سال ۲۰۲۶ با بحران‌های بشردوستانه عمیق‌تر روبه‌رو است و بیش از ۲۱ میلیون نفر از جمله ۱۱.۶ میلیون کودک نیازمند حمایت فوری خواهند بود. این بحران ناشی از ترکیب فقر، بی‌ثباتی اقتصادی، پیامدهای تغییرات اقلیمی و بیش از ۴۰ سال جنگ و درگیری در کشور است.

یونیسف هشدار داده است که زنان و دختران به دلیل ممنوعیت آموزش متوسطه و محدودیت‌های شغلی، همچنان بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند و این وضعیت به یک «بحران حقوقی سیستماتیک» تبدیل شده است.

کمبود سرمایه‌گذاری در بخش‌های آب، صحت و دسترسی به خدمات صحی نیز، اثرات طبیعی مانند خشکسالی، سیلاب و زمستان‌های سخت را تشدید کرده و تاب‌آوری جامعه را کاهش داده است.

به گفته یونیسف، برای پاسخ به نیازهای فوری و تقویت سیستم‌های محلی، حدود ۹۴۹.۱ میلیون دالر نیاز است تا خدمات نجات‌بخش برای ۱۲ میلیون نفر از جمله ۶.۵ میلیون کودک ارائه شود. این کمک‌ها شامل خدمات صحی، آموزش اضطراری، درمان سوء تغذیه و تأمین آب آشامیدنی است.

یونیسف تأکید کرده که حمایت مداوم و پایدار برای تضمین فرصت بقا و رشد کودکان افغان در یکی از پیچیده‌ترین و طولانی‌ترین بحران‌های جهان ضروری است.

بیش از نیم میلیون شهروند افغانستان در ماه اکتوبر سال روان خدمات صحی و کمک‌های نجات‌بخش دریافت کرده‌اند؛ در حالی‌که شیوع بیماری‌های واگیر، برگشت گسترده مهاجران و پیامدهای حوادث طبیعی فشار کم‌سابقه‌ای را بر نظام صحی کشور وارد کرده است.

بر اساس خبرنامه کلستر صحت افغانستان که از سوی سازمان جهانی صحت (WHO) منتشر شده، ۵۴ نهاد صحی در ماه اکتوبر توانسته‌اند خدمات حیاتی را به ۵۱۲ هزار و ۶۷۹ نفر در ۳۴ ولایت ارائه کنند.

گستردگی خدمات و افزایش نیازمندی‌ها

این خدمات از طریق ۸۶۲ مرکز صحی در ۳۱۰ ولسوالی ارائه شده که نشان‌دهنده نیاز گسترده و اتکای عمیق مردم به کمک‌های بشردوستانه است.

در کنار آن، ۲۵ نهاد صحی میان ماه‌های سپتمبر و اکتوبر پاسخ‌دهی به بحران صحی در شرق کشور را — جایی که بیشتر تحت تأثیر برگشت‌کنندگان از پاکستان و ایران قرار دارد — به دوش داشته‌اند.

در همین دوره، ۱۳۹ هزار و ۲۸۵ عودت‌کننده شامل زنان، مردان و کودکان خدمات صحی دریافت کرده‌اند.

افزایش نگران‌کننده بیماری‌ها

گزارش کلستر صحت از افزایش چشم‌گیر چندین بیماری واگیر در ماه اکتوبر خبر می‌دهد:

• اسهالات شدید (AWD): ۱۵،۴۶۰ واقعه
• عفونت‌های حاد تنفسی (ARI/سینه و بغل): ۱۱۸،۰۹۰ واقعه و ۱۹۷ مورد مرگ
• افزایش ۵۴.۵ درصدی نسبت به ماه سپتمبر
• سرخکان: ۳،۷۲۱ واقعه
• دنگو: ۱،۸۲۶ واقعه
• ملاریا: ۱۵،۲۵۳ واقعه (۹.۵٪ کاهش نسبت به ماه قبل)
• تب کانگو (CCHF): ۱۲۰ واقعه

سازمان جهانی صحت هشدار می‌دهد که با کاهش واکسیناسیون، سردی هوا و محدودیت دسترسی به خدمات ابتدایی، خطر گسترش سرخکان و بیماری‌های تنفسی بیشتر شده است.

تقویت هماهنگی و رساندن کمک‌ها

در ماه اکتوبر، ۳۵ تفاهم‌نامه با نهادهای صحی بررسی و ۱۵ مورد آن از سوی وزارت صحت عامه تأیید شده است؛ اقدامی که برای ادامه فعالیت قانونی نهادهای ارائه‌دهنده خدمات حیاتی ضروری است.

هم‌چنان، سازمان جهانی صحت ۹۵۱ بسته اضطراری طبی را به ۱۱۴ مرکز صحی در ۲۶ ولایت ارسال کرده که برای رسیدگی به ۹۲۸ هزار نفر در سه ماه آینده کافی است.

نظام صحی زیر فشار شدید

نظام صحی افغانستان که پس از سقوط اقتصادی و کاهش کمک‌های جهانی با دشواری‌های جدی روبه‌رو است، اکنون با چالش‌های تازه‌ای چون:

• موج برگشت مهاجران،
• سردی شدید هوا،
• بسته‌شدن‌های مکرر گذرگاه‌ها،
• و افزایش بیماری‌ها مواجه شده است.

کلستر صحت هشدار داده است که در نبود حمایت پایدار، خدمات کلیدی از جمله صحت مادر و طفل، واکسیناسیون و رسیدگی عاجل با خطر توقف جدی روبه‌رو خواهد شد.

این گزارش نشان می‌دهد که کمک‌های بشردوستانه همچنان ستون اصلی خدمات صحی در افغانستان باقی مانده و میلیون‌ها شهروند به آن وابسته‌اند.