دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (یو‌ان‌اچ‌سی‌آر) اعلام کرده است که شهروندان افغان بازگشته از ایران، به‌گونه‌ میانگین از سطح آموزش، امنیت غذایی و وضعیت مسکن بهتری نسبت به مهاجران برگشته از پاکستان برخوردار اند.

بر اساس گزارش «بررسی نظارت پس از بازگشت افغانستان» که روز سه‌شنبه از سوی یو‌ان‌اچ‌سی‌آر منتشر شد، چالش‌های بازگشت‌کنندگان از ایران و پاکستان تفاوت‌های قابل توجهی دارد. در این گزارش آمده است که مهاجران برگشته از ایران معمولاً سطح آموزش بالاتر، دسترسی بهتر به مواد غذایی و وضعیت مسکن مناسب‌تری دارند، در حالی‌که بازگشت‌کنندگان از پاکستان با مشکلات شدید اقتصادی روبه‌رو بوده و بیشتر به کارهای روزمزدی وابسته‌اند و بار سنگین بدهی را نیز به دوش می‌کشند.

گزارش می‌افزاید که میزان بدهی در میان بازگشت‌کنندگان از ایران اندکی کمتر از کسانی است که از پاکستان بازمی‌گردند و تفاوت قابل توجهی میان خانواده‌های زن‌سرپرست و مرد‌سرپرست از این نگاه مشاهده نشده است. همچنان، مهاجران برگشته از پاکستان، به‌ویژه تازه‌واردان، بیشتر مجبور به کرایه‌نشینی اند و در پرداخت کرایه با دشواری مواجه می‌شوند، در حالی‌که بسیاری از بازگشت‌کنندگان از ایران مالک خانه بوده یا از طریق میراث به مسکن دسترسی دارند.

به گفته یو‌ان‌اچ‌سی‌آر، دسترسی به آب آشامیدنی سالم و خدمات صحی نیز در میان بازگشت‌کنندگان از پاکستان محدودتر است. تنها روز دوشنبه، ۲ هزار و ۸۲۷ مهاجر افغان از ایران و پاکستان به کشور بازگردانده شده‌اند.

در این گزارش همچنان آمده است که ایران طی چهار دهه گذشته، با وجود چالش‌های فراوان، یکی از بزرگ‌ترین کشورهای میزبان پناهندگان در جهان بوده است. بیشتر این پناهندگان را شهروندان افغانستان تشکیل می‌دهند که به دلیل جنگ، ناامنی، فقر و بحران‌های دوامدار، کشورشان را ترک کرده‌اند.

بر بنیاد آمارهای یو‌ان‌اچ‌سی‌آر، ایران میزبان حدود ۷۷۳ هزار پناهنده دارای کارت «آمایش» و بیش از ۲.۷ میلیون مهاجر در وضعیت شبه‌پناهندگی است و با میزبانی بیش از ۳.۵ میلیون پناهنده، دومین کشور بزرگ میزبان پناهندگان در جهان به‌شمار می‌رود. با این حال، گزارش‌های میدانی و آمارهای غیررسمی از حضور تا هفت میلیون شهروند افغان در ایران حکایت دارد که حدود چهار میلیون آنان فاقد اسناد اقامتی اند.

یو‌ان‌اچ‌سی‌آر هشدار داده است که ایران با کمبود شدید منابع مالی روبه‌رو است، زیرا جامعه جهانی کمتر از یک‌سوم بودجه مورد نیاز برای رسیدگی به نیازهای بشردوستانه پناهندگان را تأمین کرده است. این نهاد افزوده است که تنها در نه ماه نخست سال ۲۰۲۵، بیش از ۱.۷ میلیون مهاجر افغان از ایران به افغانستان بازگشته‌اند.