دونالد ترمپ، رییس‌جمهور امریکا، در جریان دیدار با بنیامین نتانیاهو، صدراعظم اسرائیل، با اشاره به گفت‌گوی مستقیم با ایران، گفت روز شنبه در سطح بالایی دیدار دو طرف ادامه خواهد یافت. در مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران می‌گوید دیدار دو طرف غیرمستقیم خواهد بود.

خبر ترمپ در شرایطی اعلام شد که عراقچی پیشتر اعلام کرده بود که هنوز مذاکره‌ای میان تهران و واشینگتن صورت نگرفته است.

مقامات ایرانی پیشتر گفته بودند که تهران در برابر خواسته‌های ترمپ برای مذاکره مستقیم درباره برنامه هسته‌ای مقاومت کرده، ولی راه را برای گفت‌گوهای غیرمستقیم باز گذاشته است.

اما رییس‌جمهور امریکا در جریان دیدارش با نتانیاهو گفت: «مذاکرات ما با ایران در سطح نسبتا بسیار بالایی در حال انجام است. ما به‌طور مستقیم با آن‌ها مذاکره می‌کنیم. ما روز شنبه در نسبتا بالاترین سطح با ایران تعامل خواهیم کرد.»

او افزود: «ما یک نشست بسیار مهم خواهیم داشت و خواهیم دید چه اتفاقی می‌افتد. فکر می‌کنم همه موافقند که رسیدن به یک توافق بهتر از گزینه‌های دیگر است.»

رییس‌جمهور امریکا تاکید کرد: «شاید توافق با ایران انجام شود.» و اضافه کرد اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، ایران در معرض خطری بزرگ خواهد بود.»

ترمپ که در کنار نتانیاهو در اتاق بیضی شکل قصر سفید نشسته بود به خبرنگاران گفت که توافق با ایران، از اقداماتی که «من بخواهم درگیرشان شوم، یا اسرائیل بخواهد درگیرشان شود» بهتر است.

او افزود: «امیدوارم این گفت‌گوها موفقیت‌آمیز باشند، و به نظرم اگر موفقیت‌آمیز باشند، به نفع ایران خواهد بود.»

ترمپ پس از بازگشت به قدرت اعلام کرده بود که ترجیح می‌دهد بر سر برنامه هسته‌ای ایران به توافقی برسد تا وارد رویارویی نظامی شود. او در ماه مارچ گفت که نامه‌ای به رهبر ایران علی خامنه‌ای، برای پیشنهاد مذاکره نوشته است.

در هفته‌های اخیر، ایران در برابر درخواست‌های ترمپ برای مذاکره مستقیم یا تهدید به حمله نظامی مقاومت کرده و همچنان بر موضع خود پافشاری کرده بود. هنوز مشخص نیست مذاکرات روز شنبه آن‌طور که ترمپ گفته مستقیم خواهد بود یا طبق گفته عراقچی، غیرمستقیم برگزار خواهد شد.

در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن نیز مذاکرات غیرمستقیمی بین ایالات متحده و ایران صورت گرفت که پیشرفت چشمگیری نداشت. آخرین مذاکرات مستقیم شناخته‌شده میان دو کشور در زمان ریاست‌جمهوری باراک اوباما انجام شد که منجر به توافق هسته‌ای بین‌المللی سال ۲۰۱۵ شد؛ توافقی که ترمپ بعدها از آن خارج شد.

ترمپ که از زمان روی کار آمدن در جنوری، حضور نظامی امریکا در منطقه را افزایش داده، گفته ترجیح می‌دهد درباره برنامه هسته‌ای ایران به توافق برسد تا وارد رویارویی نظامی شود.

او ۱۶ حوت اعلام کرد که نامه‌ای به علی خامنه‌ای، رهبر ایران، ارسال کرده و پیشنهاد مذاکره داده است.

مقام‌های ایرانی در آن زمان اعلام کردند که حاضر نیستند تحت فشار و تهدید وارد مذاکره شوند، موضعی که به نظر می‌رسد اکنون از آن عقب‌نشینی کرده‌اند.

خامنه‌ای اواسط ماه دلو گفته بود مذاکرات با امریکا «نه عاقلانه است، نه خردمندانه و نه شرافتمندانه».

ساعاتی پیش از اعلام ترمپ، سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقایی، گفته بود ایران در انتظار پاسخ امریکا به پیشنهاد تهران برای انجام مذاکرات غیرمستقیم است. او اظهار داشت ایران این پیشنهاد را «سخاوتمندانه، مسئولانه و شرافتمندانه» می‌داند.

پس از سخنان ترمپ، یک مقام ارشد ایران که نخواست نامش فاش شود، به رویترز گفت: «مذاکرات مستقیم نخواهد بود… با میانجی‌گری عمان انجام می‌شود.»

خبری که ساعتی بعد با پست وزیر خارجه ایران در شبکه ایکس تائید شد. عمان که روابط خوبی با هر دو کشور دارد، مدت‌هاست به‌عنوان پلی برای تبادل پیام میان ایران و امریکا عمل می‌کند.

نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران هم، سخنان ترمپ درباره احتمال مذاکرات مستقیم را بخشی از یک «عملیات روانی برای تاثیرگذاری بر افکار عمومی داخلی و بین‌المللی» توصیف کرد.

یک مقام دیگر ایران هم که نخواست نامش فاش شود، به رویترز گفته است احتمال دارد تنها حدود دو ماه برای رسیدن به توافق فرصت باقی مانده باشد، زیرا نگرانی وجود دارد که اسرائیل، در صورت طولانی شدن مذاکرات، حمله‌ای انجام دهد.

نتانیاهو که با مذاکرات امریکا و ایران مخالف است، در دیدار با ترمپ به خبرنگاران گفت اگر دیپلماسی بتواند مانع از دستیابی کامل ایران به سلاح هسته‌ای شود، «به همان شکلی که در لیبیا انجام شد، فکر می‌کنم کار خوبی خواهد بود.»

ترمپ در دوره ریاست‌جمهوری خود در سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱، امریکا را از توافق برجام خارج کرد و تحریم‌های گسترده‌ای را مجددا علیه ایران اعمال کرد.

از آن زمان، ایران به‌طور قابل‌توجهی از محدودیت‌های تعیین‌شده در آن توافق درباره غنی‌سازی اورانیوم فراتر رفته است.

قدرت‌های غربی، ایران را متهم می‌کنند که در تلاش است با افزایش سطح غنی‌سازی اورانیوم به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای دست یابد، چرا که این سطح از غنی‌سازی به گفته آن‌ها برای اهداف غیرنظامی توجیه‌پذیر نیست.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که نیروهای نیابتی ایران که طی دهه‌ها و با هزینه‌های هنگفت برای مقابله با اسرائیل و نفوذ امریکا شکل گرفته، در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد.

نیروهای نیابتی پس از حمله گروه فلسطینی حماس به اسرائیل در ۷ اکتوبر ۲۰۲۳، که باعث شعله‌ور شدن جنگ در خاورمیانه شد، تضعیف شده است.

از زمان آغاز جنگ غزه، حماس در غزه و حزب‌الله در لبنان هدف حملات سنگین اسرائیل قرار گرفته‌اند و حوثی‌های یمن نیز از ماه گذشته هدف حملات هوایی امریکا قرار دارند.