پیامدهای تغییرات اقلیمی و افزایش فشارهای ناشی از مهاجرت، افغانستان را با چالش‌های جدی در بخش آب و محیط زیست روبه‌رو کرده است.

در نشستی با عنوان «افغانستان در خط مقدم فشارهای اقلیمی و مهاجرت» در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویارک، نمایندگان سازمان ملل، کارشناسان و فعالان افغان درباره بحران آب، خشکسالی، سیلاب‌ها، بی‌جاشدگی و راه‌های مقابله با تغییرات اقلیمی در افغانستان بحث کردند.

یک مقام سازمان ملل در امور اقدام اقلیمی گفت افغانستان با سهم کمتر از ۰.۱ درصد در انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان، در برابر آسیب‌های اقلیمی به‌شدت آسیب‌پذیر است.

سلون هارت، مشاور سرمنشی سازمان ملل متحد در امور اقدام اقلیمی، گفت: «افغانستان کمتر از ۰.۱ درصد در انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان سهم دارد، اما با آسیب‌پذیری شدید اقلیمی، تخریب محیط زیست، شکنندگی اقتصادی و ظرفیت محدود نهادی روبه‌رو است.»

او افزود که خشکسالی در چهار سال پی‌هم، از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، جوامع افغانستان را به‌شدت آسیب زده و در بهار امسال، سیلاب‌های ناگهانی بیش از ۷۳ هزار نفر را متأثر ساخته است.

رییس سازمان «تاب‌آوری جهانی» نیز تأکید کرد که بازگشت شمار زیادی از مهاجران، فشار بر منابع محدود جوامع افغانستان را بیشتر کرده است.

کاسان شیفشایان، نماینده سوئیس در سازمان ملل متحد، گفت سوئیس از تلاش‌های افغانستان برای مقابله با چالش‌های تغییرات اقلیمی و امنیت آب حمایت می‌کند و از راه‌های مختلف برای تقویت ظرفیت‌ها در این بخش کار می‌کند؛ از جمله از طریق حمایت از مرکز منطقه‌ای سازمان ملل متحد برای دیپلوماسی پیشگیرانه در آسیای مرکزی، شبکه جهانی زنان در دیپلوماسی آب و فعالیت‌های این شبکه در آسیای مرکزی و افغانستان.

از سوی دیگر، نجیب‌الله سدید، کارشناس منابع آب و تغییرات اقلیمی، اظهار داشت که کابل تا سال ۲۰۳۰ نخستین پایتخت جهان خواهد بود که با کمبود شدید آب زیرزمینی مواجه می‌شود.

این مشکل تنها در روستاها وجود ندارد و کابل، پایتخت افغانستان، نیز با کاهش منابع آب زیرزمینی روبه‌رو است. بر اساس برخی برآوردها، ممکن است کابل تا سال ۲۰۳۰ با پایان‌یافتن منابع آب زیرزمینی مواجه شود. حدود هفت میلیون نفر در این شهر زندگی می‌کنند.

شرکت‌کنندگان در پایان نشست تأکید کردند که بحران اقلیمی افغانستان باید در چارچوب همکاری و مسئولیت جهانی بررسی شود. آنان خواستار افزایش دسترسی افغانستان و نهادهای محلی به منابع مالی برای سازگاری اقلیمی و جبران خسارت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی شدند.

سازمان جهانی هواشناسی می‌گوید پدیده آب‌وهوایی ال‌نینو احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ شدیدتر خواهد شد و ممکن است به قوی‌ترین ال‌نینوی ثبت‌شده تبدیل شود. این وضعیت می‌تواند خطر رویدادهای شدید آب‌وهوایی را در سال آینده افزایش دهد.

سلسته سائولو، سرمنشی سازمان جهانی هواشناسی، در یک نشست خبری در جینیوا گفت اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، این ال‌نینو ممکن است از هر نمونه‌ای که در چهار دهه گذشته ثبت شده، قوی‌تر باشد.

سازمان جهانی هواشناسی گفته است احتمال ادامه ال‌نینو تا فبروری ۲۰۲۷ نزدیک به ۱۰۰ درصد است. به گفته این سازمان، گرم‌شدن غیرعادی آب‌های اقیانوس آرام عامل اصلی ادامه این پدیده است.

ال‌نینوی شدید می‌تواند میزان بارندگی و درجه حرارت را در بخش‌های مختلف جهان تغییر دهد و باعث رویدادهای شدید آب‌وهوایی، از جمله طوفان شود.

آنتونیو گوترش، سرمنشی سازمان ملل متحد، گفت ال‌نینو در حال شدیدتر شدن است و گرم شدن آب‌های اقیانوس آرام می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای جهان داشته باشد.

ال‌نینو معمولاً هر دو تا هفت سال یک‌بار رخ می‌دهد و می‌تواند تا ۱۲ ماه ادامه پیدا کند. این پدیده در برخی مناطق باعث بارندگی شدید و در برخی مناطق دیگر باعث خشکسالی می‌شود.

سازمان جهانی هواشناسی گفته است ال‌نینوی امسال پیش از این نیز بر محصولات زراعتی در مناطق گرمسیری تأثیر گذاشته و به تشدید بحران غذایی در بخش‌هایی از امریکای مرکزی کمک کرده است.

به گفته این سازمان، ال‌نینو تا پایان سال جاری به اوج خود می‌رسد، اما پیامدهای آن تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت و می‌تواند درجه حرارت جهان را در سال آینده نیز افزایش دهد.

سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرده است که برای کاهش پیامدهای احتمالی، تلاش‌ها برای آمادگی و هشدارهای زودهنگام را افزایش می‌دهد.

سازمان ملل متحد می‌گوید سیلاب‌ها، زمین‌لغزش‌ها، برف‌باری و دیگر رویدادهای طبیعی در سال ۲۰۲۶ بر زندگی بیش از ۹۷ هزار تن در افغانستان اثر گذاشته است؛ رویدادهایی که در کنار فقر، گرسنگی، زیربنا‌های آسیب‌پذیر و کاهش کمک‌های بشردوستانه، بحران‌های تازه‌ای را برای خانواده‌ها ایجاد کرده‌اند.

بر اساس اطلاعات رویدادهای طبیعی دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا)، از دوم جنوری تا سوم آگست امسال، ۹۷ هزار و ۳۲۰ تن در سراسر افغانستان از رویدادهای طبیعی آسیب دیده‌اند. این رویدادها هر ۳۴ ولایت و دست‌کم ۲۰۲ ولسوالی را دربر گرفته و نزدیک به ۱۳ هزار خانواده را متأثر کرده است.

در این مدت، دست‌کم ۹۷ تن جان باخته و ۳۳۱ تن دیگر زخمی شده‌اند. سیلاب و سیلاب‌های ناگهانی با آسیب‌دیدن نزدیک به ۸۸ هزار تن، بیشترین سهم را در این رویدادها داشته‌اند.

بر اساس آمار اوچا، نزدیک به ۱۰ هزار خانه آسیب دیده و بیش از دو هزار و ۱۰۰ خانه به‌گونه کامل تخریب شده‌اند. زمین‌های زراعتی، مواشی، جاده‌ها، پل‌ها و سیستم‌های آبیاری نیز در بسیاری از مناطق آسیب دیده‌اند.

شرق افغانستان؛ آسیب‌پذیرترین منطقه

شرق افغانستان با بیش از ۵۱ هزار فرد آسیب‌دیده، بیشترین میزان خسارت را ثبت کرده است. مناطق کوهستانی، دره‌های تنگ و شبکه محدود جاده‌ای، این مناطق را در برابر سیلاب‌های ناگهانی و زمین‌لغزش‌ها آسیب‌پذیرتر ساخته است.

در فاصله ۲۰ جولای تا سوم آگست نیز نزدیک به ۵ هزار تن در ۱۰ ولایت غزنی، کابل، کاپیسا، لغمان، لوگر، نورستان، پکتیا، پکتیکا، پنجشیر و پروان از رویدادهای طبیعی آسیب دیده‌اند. در این میان، نورستان یکی از شدیدترین آسیب‌ها را متحمل شده است.

سیلاب‌ها؛ تهدیدی برای امنیت غذایی

سیلاب‌ها تنها خانه‌ها را تخریب نمی‌کنند؛ بلکه محصولات زراعتی، مواشی، کانال‌های آبیاری و راه‌های انتقال مواد غذایی را نیز از بین می‌برند.

برای خانواده‌های روستایی که درآمد و پس‌انداز محدودی دارند، از دست‌دادن خانه یا حاصل یک فصل زراعتی می‌تواند به معنای ماه‌ها بی‌درآمدی و وابستگی بیشتر به کمک‌های بشردوستانه باشد.

برنامه جهانی غذا گفته است که ۳.۷ میلیون کودک و ۱.۲ میلیون زن باردار و شیرده در سال جاری ممکن است با سوءتغذیه حاد روبه‌رو شوند. این نهاد برای ادامه کمک‌های غذایی و تغذیه‌ای تا جنوری ۲۰۲۷ به ۵۴۰ میلیون دالر نیاز دارد.

کمک‌های بشردوستانه با کمبود بودجه روبه‌رو است

اوچا برای برنامه بشردوستانه سال ۲۰۲۶ به ۱.۷۱ میلیارد دالر نیاز دارد تا به ۱۷.۵ میلیون فرد نیازمند کمک کند؛ اما این برنامه تاکنون تنها حدود یک‌چهارم بودجه مورد نیاز خود را دریافت کرده است.

یونیسف نیز برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۱.۹ میلیون تن، از جمله ۱۱.۶ میلیون کودک، در افغانستان به کمک‌های بشردوستانه نیاز خواهند داشت.

تغییرات اقلیمی خطر را بیشتر می‌کند

کارشناسان می‌گویند افزایش دما، ذوب سریع برف و یخچال‌ها و تغییر الگوهای بارندگی می‌تواند خطر سیلاب‌های ناگهانی و خشکسالی را افزایش دهد.

در گزارش تأکید شده است که ایجاد سیستم‌های هشداردهی زودهنگام، مسیرهای تخلیه اضطراری، سرپناه‌های امن، بازسازی جاده‌ها و پل‌ها و تقویت زیربنا‌های مقاوم در برابر سیلاب می‌تواند از تلفات بیشتر جلوگیری کند.

با این حال، چالش اصلی تنها مقابله با یک سیلاب نیست؛ بلکه کمک به خانواده‌ها برای بازسازی خانه‌ها، زمین‌های زراعتی و معیشت‌شان است تا هر رویداد طبیعی، آنان را دوباره به نقطه صفر بازنگرداند.