رئیس‌جمهور اسلامی ایران قانون «تعلیق همکاری با سازمان بین‌المللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد؛ قانونی که زمان‌بندی و جزئیات نحوهٔ تعلیق در آن مشخص نشده اما می‌تواند امکان نظارت ناظران سازمان بر برنامهٔ هسته‌ای ایران را بیش از پیش محدود کند.

در این قانون که مسعود پزشکیان روز چهارشنبه ۱۱ سرطان آن را ابلاغ کرد، دولت مکلف است «بلافاصله هرگونه همکاری» با سازمان را تا «تأمین امنیت مراکز و دانشمندان هسته‌ای» و «حصول اطمینان» از رعایت کامل حق غنی‌سازی اورانیوم به حالت تعلیق درآورد.

در این قانون به زمان‌بندی و جزئیات نحوهٔ تعلیق همکاری اشاره نشده و حصول اطمینان نیز به «تشخیص شورای عالی امنیت کشور» منوط شده است.

مطرح شدن این لایحه، که پس از تصویب در مجلس شورای اسلامی، روز پنجشنبه به تأیید شورای نگهبان هم رسید، پس از آن صورت گرفت که اسرائیل و ایالات متحده تأسیسات هسته‌ای ایران را با هدف جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای بمباران کردند.

جمهوری اسلامی پیوسته داشتن چنین قصدی را رد کرده است.

با این حال، معنا و پیامد این قانون برای سازمان مستقر در وین هنوز مشخص نیست. سازمان گفته در انتظار دریافت اطلاعیه رسمی از ایران درخصوص این تعلیق است.

جمهوری اسلامی ایران از قبل دسترسی ناظران سازمان را محدود کرده و هم‌اکنون نیز گروهی از ناظران آژانس که در ایران هستند، اجازهً ورود به سایت‌های هسته‌ای برای ارزیابی دقیق خسارت ناشی از حملات جنگ ۱۲ روزه را ندارند.

این در حالی است که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در تازه‌ترین اظهاراتش که در گفتگو با شبکهٔ سی‌بی‌اس نیوز بیان شد، اشاره کرد تهران همچنان آمادهٔ ادامهٔ مذاکرات با ایالات متحده است.

عراقچی گفت: «فکر نمی‌کنم مذاکرات به این سرعت از سر گرفته شود» و با اشاره به اظهارات ترمپ درباره احتمال آغاز مذاکرات از همین هفته افزود: «اما درِ دیپلوماسی هرگز به‌طور کامل بسته نخواهد شد.»

وزیر خارجه ایران در عین حال با بیان این‌که بمباران امریکا به سایت کلیدی هسته‌ای فردو در ایران «به‌طور جدی و گسترده» آسیب وارد کرده، افزود سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر ارزیابی این خسارات است.

پس از تصویب قانون تعلیق همکاری با سازمان، قدرت‌های اروپایی خواستار ادامه‌ٔ همکاری تهران با این نهاد بین‌المللی شده‌اند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، هم پنج‌شنبهٔ گذشته گفت که روسیه می‌خواهد ایران به همکاری خود با سازمان بین‌المللی انرژی اتمی ادامه دهد.

وزیر خارجه اسرائیل اما روز چهارشنبه ابلاغ این قانون را «شرم‌آور» خواند. گیدئون سعار در شبکهٔ ایکس نوشت: «ایران به‌تازگی اعلام شرم‌آوری مبنی بر تعلیق همکاری با سازمان بین‌المللی انرژی اتمی صادر کرده است. این یک نقض کامل تمامی تعهدات و الزامات بین‌المللی هسته‌ای ایران است.»

وزیر خارجه اسرائیل همچنین از کشورهای اروپایی عضو توافق هسته‌ای موسوم به برجام خواست مکانیزم بازگشت خودکار تحریم‌ها (ماشه) را فعال کنند. بر اساس این مکانیسم، تمام تحریم‌های سازمان ملل که در چارچوب برجام برداشته شده بود، در صورت اعلام عدم پایبندی ایران توسط یکی از طرف‌های غربی، دوباره اعمال خواهد شد.

درهمین حال، سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات متحده، تامی بروس، در یک نشست خبری گفت که ایران باید بدون تأخیر بیشتر، همکاری کامل با سازمان بین‌المللی انرژی اتمی را از سر گیرد.

او اظهار داشت: «ما استفاده از واژه‌ی ‘غیرقابل‌قبول’ را مناسب می‌دانیم، زیرا ایران در زمانی که فرصت بازگشت از مسیر کنونی و انتخاب راه صلح و رفاه را داشت، تصمیم به تعلیق همکاری با سازمان گرفت.»

بروس افزود که پیش از حملات موفق ایالات متحده، ایران در حال انباشت ذخایر رو به افزایش اورانیوم با غنای بالا بود که هیچ هدف صلح‌آمیز معتبری برای آن وجود نداشت.

وی تأکید کرد که ایران باید به‌طور کامل به تعهدات خود طبق معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) پایبند باشد، از جمله ارائه اطلاعات در مورد مواد هسته‌ای اعلام‌نشده به سازمان و فراهم‌سازی دسترسی بدون محدودیت به تأسیسات تازه اعلام‌شده غنی‌سازی.

او در پایان خاطرنشان کرد: «شایان تأکید است—و ما به لطف رهبری دونالد ترمپ در این زمینه پیشرفت‌های بزرگی داشته‌ایم—ایران نمی‌تواند و نخواهد توانست به سلاح هسته‌ای دست یابد. رئیس‌جمهور و وزیر خارجه بارها این را به‌روشنی اعلام کرده‌اند.»