گروه‌های حقوق بشری می‌گویند از آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی تاکنون، دست‌کم ۲۰ شهروند افغان در ایران اعدام شده‌اند و دست‌کم سه شهروند دیگر افغانستان نیز به اعدام محکوم شده‌اند.

بر اساس گزارش‌های این نهادها، موارد اعدام شهروندان افغان تقریباً در هر ماه سال جاری ثبت شده است. اتهام‌های مطرح‌شده علیه این افراد شامل جرایم مرتبط با مواد مخدر، قتل، جاسوسی برای اسرائیل و مشارکت در اعتراضات ضدحکومتی بوده است.

گروه‌های حقوق بشری درباره روند رسیدگی قضایی به این پرونده‌ها ابراز نگرانی کرده و می‌گویند در برخی موارد، دسترسی متهمان به وکیل، نظارت شفاف بر روند قضایی و فرصت کافی برای دفاع از خود با پرسش‌هایی روبه‌رو بوده است.

بر اساس این گزارش‌ها، بیشتر اعدام‌های ثبت‌شده در زندان‌های عادل‌آباد شیراز، تایباد، یزد و دستگرد اصفهان انجام شده‌اند.

در یکی از موارد اخیر، دو پسرکاکا به نام‌های گل‌محمد محمدی و قایم حسینی پس از محاکمه در ارتباط با اعتراضات ضدحکومتی در اصفهان به اعدام محکوم شده‌اند.

همچنین، سازمان حقوق بشر ایران و هه‌نگاو گزارش داده‌اند که افشار شاه‌احمدی، ایمان شفیعی و صدرالدین احمدزاده، سه شهروند افغان، در ماه جولای پس از محکومیت به اتهام مشارکت در آتش‌زدن یک پوسته پولیس اعدام شده‌اند.

فعالان حقوق بشری می‌گویند بخشی از اعدام‌ها در ایران بدون اعلام رسمی انجام می‌شود و همین امر، مشخص‌کردن شمار دقیق شهروندان افغان اعدام‌شده را دشوار کرده است.

بر اساس آمار هه‌نگاو، دست‌کم ۸۵ شهروند افغان در سال ۲۰۲۵ در ایران اعدام شده‌اند.

گروه‌های حقوق بشری همچنین خواستار شفافیت بیشتر در پرونده‌های مجازات اعدام، اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها و تضمین دسترسی متهمان به روند عادلانه قضایی شده‌اند.

د افغانستان بانک می‌گوید که در یک سال گذشته، بانکنوت‌های مندرس به ارزش حدود ۲.۵ میلیارد افغانی از گردش پولی جمع‌آوری و از بین برده شده است.

حسیب‌الله نوری، سخنگوی د افغانستان بانک، می‌گوید شهروندان می‌توانند با مراجعه به د افغانستان بانک یا بانک‌های تجارتی، بانکنوت‌های مندرس خود را با بانکنوت‌های جدید تعویض کنند.

در همین حال، شماری از شهروندان و صرافان از افزایش بانکنوت‌های مندرس در بازار شکایت دارند و می‌گویند استفاده از این پول‌ها در معاملات روزمره با مشکل همراه است.

از سوی دیگر، صرافان می‌گویند که برخی مردم از دریافت بانکنوت‌های مندرس خودداری می‌کنند و این وضعیت روند دادوستد را با چالش مواجه ساخته است.

د افغانستان بانک از مردم خواسته است در نگهداری بانکنوت‌های افغانی دقت کنند تا پیش از زمان تعیین‌شده مندرس نشوند و نیاز به چاپ زودهنگام پول جدید کاهش یابد.

مسئولان این بانک تأکید می‌کنند که بر اساس سیاست‌های پولی و نیاز بازار، بانکنوت‌های جدید را وارد چرخه پولی می‌کنند.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی امارت اسلامی، می‌گوید موضوع آموزش دختران بالاتر از صنف ششم همچنان در دست بررسی است و حکومت برای حل این مسئله تلاش می‌کند.

مجاهد امروز در برنامه «حکومت در آیینه مطبوعات» گفت که در حال حاضر از هر چهار شهروند افغانستان، یک نفر مصروف آموزش است. او افزود که بخشی از روند آموزش که با «سکتگی» روبه‌رو است، نیز تلاش می‌شود به این روند افزوده شود.

سخنگوی امارت اسلامی گفت که گسترش آموزش، توسعه تحصیلات عالی، تقویت تحقیقات علمی و ارتقای ظرفیت نیروی انسانی از محورهای اصلی فعالیت نهادهای آموزشی و علمی کشور در سال ۱۴۴۷ هجری قمری بوده است.

به گفته او، در یک سال گذشته ۲۳۸ مکتب و مدرسه دینی جدید ساخته و ۹۷۰ مکتب و مدرسه دیگر ترمیم و بازسازی شده است. او شمار مکاتب دولتی و خصوصی را بیش از ۳۸ هزار باب اعلام کرد که بیش از ۷ میلیون و ۶۲۰ هزار دانش‌آموز در آن‌ها آموزش می‌بینند.

مجاهد همچنین گفت بیش از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار طالب‌العلم در مدارس دینی سرگرم فراگیری آموزش‌های اسلامی هستند و بیش از ۲۱۲ هزار محصل در پوهنتون‌های دولتی و خصوصی کشور تحصیل می‌کنند.

او افزود که در سال گذشته ۲ هزار و ۵۸۰ متعلم و محصل جدید در مراکز آموزشی وزارت سرحدات، اقوام و قبایل جذب شده‌اند و شمار مجموعی آنان به ۷ هزار و ۶۴۳ نفر رسیده است.

به گفته مجاهد، اداره عمومی امتحانات نیز در سال گذشته ۵۳ دور امتحان کانکور را در سراسر کشور برگزار کرده که ۱۸۹ هزار و ۱۶۹ داوطلب در آن شرکت کرده‌اند.

او شمار متعلمان و محصلان در لیسه‌ها و انستیتیوت‌های تخنیکی و مسلکی را بیش از ۷۷ هزار و ۸۵۵ نفر اعلام کرد.

مجاهد همچنین گفت که در سال گذشته ۱۴ پروژه علمی و تحقیقی تکمیل، ۱۶۴ مقاله علمی از سوی اکادمی علوم منتشر و ۱۰۰ کنفرانس و شش سمینار علمی برگزار شده است. به گفته او، کار روی ۱۹۲ پروژه تحقیقی نیز ادامه دارد.