سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در گزارش تازه‌ای گفته اند که بیش از نیمی از کودکان افغانستان در سن آموزش ابتدایی از دسترسی به آموزش رسمی محروم‌اند و بیش از ۲.۶ میلیون دختر نیز نمی‌توانند پس از صنف ششم به آموزش خود ادامه دهند.

در گزارش مشترک این دو نهاد زیر عنوان «وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۶» هشدار داده شده است که نظام آموزشی کشور با افزایش تقاضا برای آموزش، رشد جمعیت، بحران‌های پی‌درپی، سرمایه‌گذاری ناکافی و بازگشت گسترده مهاجرین افغان از پاکستان و ایران، با فشار فزاینده روبه‌رو است.

بر بنیاد این گزارش، جمعیت در سن آموزش در افغانستان، شامل افراد هفت تا ۱۸ سال، از حدود ۱۰.۴ میلیون تن در سال ۲۰۱۹ به ۱۱.۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته که فشار بیشتری بر مکاتب، معلمین و خدمات آموزشی وارد کرده است.

همچنین در سال جاری بیش از یک میلیون مهاجر افغان از کشورهای همسایه به کشور بازگشته‌اند که بیش از ۲۴۵ هزار تن آنان کودکان هستند.

این گزارش با اشاره به نابرابری در دسترسی به آموزش، به‌ویژه برای دختران، می‌گوید که بیش از ۲.۶ میلیون دختر از زمان بازگشت امارت اسلامی به قدرت در آگست ۲۰۲۱، از ادامه آموزش بالاتر از صنف ششم محروم مانده‌اند.

به گفته این دو نهاد، فرصت‌های جایگزین آموزشی برای دختران نوجوان، از جمله آموزش‌های اجتماعی، برنامه‌های سوادآموزی و مهارت‌آموزی، آموزش از راه دور و تدریس خصوصی، برای پاسخ‌گویی به نیازهای آنان کافی نیست.

در گزارش آمده است که حدود پنج‌هزار و ۳۰۰ صنف آموزش جامعه محور، برای نزدیک به ۱۶۲ هزار متعلم زمینه آموزش را فراهم کرده‌اند که ۶۴ درصد آنان دختران هستند؛ اما این برنامه‌ها نمی‌توانند جایگزین آموزش رسمی و حضوری شوند.

این گزارش همچنان از کاهش حضور پسران در نظام آموزشی خبر داده و می‌گوید که حدود ۵۳ درصد کودکان در سن آموزش ابتدایی، از آموزش رسمی عمومی بیرون مانده‌اند.

با وجود این چالش‌ها، خانواده‌های افغان همچنان برای فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی برای فرزندان‌شان تلاش می‌کنند. بر بنیاد گزارش، سال گذشته حدود ۶.۶ میلیون کودک در مکاتب ابتدایی دولتی ثبت‌نام کرده‌اند که حدود ۵۶۰ هزار تن بیشتر از سال ۲۰۲۲ است؛ اما افزایش ثبت‌نام با سرعت رشد جمعیت در سن آموزش هم‌خوانی ندارد.

در این گزارش، کیفیت آموزش نیز نگران‌کننده خوانده شده و آمده است که بر اساس یک ارزیابی سراسری، کمتر از نیمی از متعلمین صنوف چهارم به حداقل مهارت لازم در بخش زبان دست یافته‌اند.

در همین حال، بخش تحصیلات عالی افغانستان نیز در مقایسه با سال‌های پیش از ۲۰۲۱ به‌گونه چشم‌گیری کوچک‌تر شده است. بر بنیاد این گزارش، در حال حاضر حدود ۲۰۸ هزار محصل در پوهنتون‌های کشور مصروف تحصیل‌اند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۹ هزار و در سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۴۳۰ هزار تن بود.

یونسکو و یونیسف خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش به دختران و زنان افغان شده و بر افزایش سرمایه‌گذاری در بخش آموزش، بهبود وضعیت معلمین و فراهم‌سازی مواد درسی تأکید کرده‌اند.

این دو نهاد هشدار داده‌اند که در صورت اقدام‌نشدن فوری برای رسیدگی به چالش‌های موجود، یک نسل کامل از کودکان و نوجوانان افغانستان از فرصت‌های آموزشی عقب خواهد ماند؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای جدی بر روند بازسازی و توسعه آینده کشور داشته باشد.

داکتر محمد بن سعید العیاش، رئیس عمومی دفتر سازمان همکاری اسلامی در افغانستان، در یک نشست علمی در انستیتوت دیپلوماسی وزارت امور خارجه، درباره نقش این سازمان در حمایت از افغانستان و تلاش‌های دیپلوماتیک آن سخنرانی کرد.

به نقل از ضیا احمد تکل، رئیس اطلاعات و ارتباط عامه وزارت امور خارجه، این نشست با حضور شماری از کارمندان وزارت خارجه و مسئولان وزارت‌ها و اداره‌های دولتی برگزار شده است.

بر اساس این گزارش، رئیس عمومی دفتر سازمان همکاری اسلامی در افغانستان در سخنرانی خود به اهمیت دیپلوماسی عامه و چندجانبه پرداخت و درباره تاریخ تأسیس این سازمان، نهادهای مختلف و ساختار تشکیلاتی آن توضیح داد.

او همچنان درباره تصمیم‌های اتخاذشده در نشست‌های سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و اجلاس وزیران خارجه این سازمان در مورد افغانستان صحبت کرد.

بخش دیگری از سخنرانی به فعالیت‌های دفتر سازمان همکاری اسلامی در کابل، پیگیری اجرای تصمیم‌های این سازمان و تلاش‌ها برای حمایت از افغانستان در بخش‌های مختلف اختصاص داشت.

در پایان این نشست، اشتراک‌کنندگان پرسش‌ها و دیدگاه‌های خود را مطرح کردند و درباره موضوعات مورد بحث، تبادل نظر صورت گرفت.

سازمان همکاری اسلامی یکی از نهادهای بین‌المللی است که در چارچوب همکاری میان کشورهای عضو، مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بشردوستانه جهان اسلام را دنبال می‌کند.

یک قاضی فدرال در نیویارک، روز سه‌شنبه به‌گونه موقت طرح دولت دونالد ترمپ برای اخراج شهروندان افغان بازداشت‌شده در امریکا به افغانستان یا پاکستان را متوقف کرد.

به گزارش خبرگزاری اسوشیتدپرس، این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که نهادهای مدافع حقوق مهاجرین و ده‌ها عضو کانگرس امریکا درباره خطر شکنجه، آزار و حتی مرگ این افراد در صورت بازگرداندن به افغانستان هشدار دادند.

والری کاپرونی، قاضی فدرال، با صدور حکمی دستور داد مقام‌های امریکایی تا روز شنبه از اجرای این اخراج‌ها خودداری کنند.

پیش از صدور این حکم، دولت امریکا به محکمه گفته بود که اداره مهاجرت و گمرک این کشور دست‌کم تا پایان هفته هیچ پرواز چارتر یا تجارتی برای انتقال شهروندان افغان به افغانستان یا پاکستان برنامه‌ریزی نکرده است.

بر اساس اسناد محکمه که به دست اسوشیتدپرس رسیده، دولت امریکا قصد داشت روز دوشنبه شماری از مهاجرین افغان را از مراکز بازداشت در ایالت لوئیزیانا با پروازهایی به پاکستان منتقل کند.

در همین حال، بیش از ۶۵ عضو مجلس نمایندگان و سنای امریکا در نامه‌ای به مارکو روبیو، وزیر خارجه، و مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی این کشور، نسبت به اخراج افغان‌های آسیب‌پذیر هشدار داده و گفته‌اند که بازگرداندن این افراد ممکن است آنان را در معرض شکنجه، تعقیب و حتی مرگ قرار دهد.

نهادهای مدافع مهاجرین می‌گویند بیش از ۸۰ شهروند افغان پس از دریافت اطلاعیه‌های اداره مهاجرت درباره احتمال اخراج از طریق پاکستان، با سازمان‌های حقوق بشری تماس گرفته‌اند. در میان آنان زنان، یک افسر پولیس، اعضای اقلیت‌های مذهبی و افرادی حضور دارند که اعضای خانواده‌شان در اردوی امریکا خدمت کرده‌اند.

واکنش امارت اسلامی

در پی انتشار گزارش‌ها درباره انتقال شهروندان افغان به پاکستان، ضیا احمد تکل، معاون سخنگوی وزارت خارجه ، نگرانی جدی حکومت را ابراز کرده است.

او از امریکا خواسته است که در تصمیم‌گیری درباره سرنوشت شهروندان افغانستان، حقوق و خواست‌های مشروع آنان را در نظر بگیرد و تأکید کرده است که کشورهای ثالث نباید درباره سرنوشت شهروندان یک کشور بدون توجه به حقوق آنان تصمیم بگیرند.

نگرانی از سرنوشت افغان‌های اخراج‌شده

نهادهای حقوق بشری هشدار داده‌اند که بازگرداندن این افراد به افغانستان می‌تواند آنان را با خطر بازداشت‌های خودسرانه، اعدام، شلاق در ملأعام و خشونت‌های انتقام‌جویانه روبه‌رو سازد.

شان ون‌دایور، رئیس سازمان افغان‌ایواک، با استقبال از حکم محکمه گفته است که این تصمیم یک فرصت موقت است، نه پایان تلاش‌ها برای جلوگیری از اخراج افغان‌ها.

او تأکید کرده است که مبارزه برای حفاظت از شهروندان افغان بازداشت‌شده در امریکا همچنان ادامه خواهد داشت.