جهان
ترمپ، شی و پوتین پس از نشست بیسابقه، «اعلامیه صلح» صادر کردند
ترمپ هنگام استقبال از پوتین، او را «دوست من» خطاب کرد و از شی نیز آغوش گرمی دریافت کرد؛ صحنههایی که بخشی از نمایشهای دیپلوماتیک مورد علاقه او به شمار میروند.
چین، ایالات متحده و روسیه روز پنجشنبه در یک نشست سهجانبه بیسابقه بر سر صدور یک «اعلامیه صلح» نمادین توافق کردند و بار دیگر تأکید کردند که جنگ هستهای هرگز نباید رخ دهد؛ اما هیچ برنامهای برای آغاز گفتگوها درباره کنترول تسلیحات که ترمپ مدتها خواهان آن بوده است، اعلام نکردند.
به گزارش رویترز، اعلامیه مشترکی که از سوی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، منتشر شد، پایانبخش سفر دیپلوماتیک سهروزه ترمپ به آسیا بود؛ سفری که با وجود ادعاهای مکرر او درباره تاریخسازی و میانجیگری برای صلح، دستاوردهای ملموس چندانی نداشت.
در عوض، این سفر پرسشهای تازهای را در میان متحدان امریکا درباره روابط روزافزون نزدیک ترمپ با شی و پوتین، که همچنان به جنگ علیه اوکراین ادامه میدهد، مطرح کرد.
ترمپ هنگام استقبال از پوتین، او را «دوست من» خطاب کرد و از شی نیز آغوش گرمی دریافت کرد؛ صحنههایی که بخشی از نمایشهای دیپلوماتیک مورد علاقه او به شمار میروند.
این دیدارها که شامل گفتگو با کیم جونگ اون، رهبر کوریای شمالی و نشستهایی با پوتین بودهاند، از سوی برخی به دلیل تمایل ترمپ به تعامل مستقیم با رقبای امریکا ستایش شده و از سوی دیگران به دلیل فراهم کردن جایگاه جهانی برای رهبران اقتدارگرا مورد انتقاد قرار گرفتهاند.
رهبران سه کشور تعهد کردند که اصلاحات سازمان ملل متحد را پیش ببرند، عرضه مواد سوختی به همه کشورها را افزایش دهند و مصونیت مقامهای دولتی در محاکم بینالمللی را حفظ کنند.
در این اعلامیه هیچ اشارهای به جنگ روسیه در اوکراین یا درگیری امریکا با ایران نشده است. پوتین پس از نشست در یک نشست خبری پذیرفت که این اعلامیه اهداف بلندپروازانهای را تعیین نکرده و افزود که هیچکس مجبور نخواهد شد از تصمیمهای آن پیروی کند.
در این اعلامیه آمده است که قدرتهای سهگانه «بار دیگر تأکید کردند که جنگ هستهای برنده ندارد و هرگز نباید آغاز شود» و افزودند که برای کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای گفتگو خواهند کرد؛ اما هیچ زمانبندی مشخصی برای این گفتگوها ارائه نکردند.
با این حال، در اعلامیه هیچ اشارهای به مذاکرات درباره پیمان سهجانبه کاهش تسلیحات هستهای نشده است؛ موضوعی که ترمپ از نخستین دوره ریاستجمهوری خود پیگیر آن بوده، اما چین همواره با آن مخالفت کرده و گفته است که زرادخانه هستهای این کشور بهمراتب کوچکتر از زرادخانه دو قدرت دیگر است.
ترمپ در آغاز نشست به تسلیحات هستهای اشاره کرد و گفت: «واگذار کردن آنها کار آسانی نیست.»
او پس از نشست به شبکه انبیسی گفت که این دیدار «عالی پیش رفت.»
ترمپ افزود: «در مقیاس صفر تا ۱۰، فکر میکنم این نشست نمره ۱۲ را میگیرد. روابط فوقالعادهای ایجاد شد.»
او در پیامی در شبکه اجتماعی تروت سوشیل اعلام کرد که روز جمعه ساعت ۱۲ چاشت به وقت واشنگتن (۱۷:۰۰ به وقت گرینویچ) نشست خبری برگزار خواهد کرد.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، گفت که کشورهای شرکتکننده پس از «نشست صلح» هماهنگیهای خود را در سطح کاری ادامه خواهند داد.
تحلیلگران گفتند که ترمپ در حالی به نشست شنژن آمد که حزب جمهوریخواه او در انتخابات میاندورهای این ماه کنترول کانگرس را از دست داده بود و او میخواست جایگاه خود را تقویت کند.
ترمپ در مصاحبه با رویترز، نشست شنژن را «بزرگتر از یالتا» توصیف کرد؛ اشارهای به کنفرانس سال ۱۹۴۵ میان امریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی که نام آن به نمادی از توافقهای قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
او ضمن دفاع از خطاب کردن پوتین بهعنوان «دوست» گفت: «داشتن کسانی که چهار هزار سلاح هستهای دارند بهعنوان دوست، بهتر از این است که دشمن باشند.»
ترمپ همچنین شی را دوست خود و «رهبری شگفتانگیز» خواند، اما دشواری دستیابی به توافق برای کاهش تسلیحات هستهای را پذیرفت و گفت که این کار از نظر روانی برای رهبران «بسیار دشوار» است.
چاک شومر، رهبر دموکراتها در مجلس سنای امریکا، نشست سهجانبه را «مایه شرمساری تاریخی که مردم تا سالهای طولانی به یاد خواهند داشت» توصیف کرد.
او گفت: «این خیانت یک رئیسجمهور به ایالات متحده است؛ رئیسجمهوری که هیچ چیزی را به اندازه تعظیم در برابر دشمنان ما برای گرفتن یک عکس یادگاری دوست ندارد.»
داریل کیمبال، رئیس اجرایی انجمن کنترول تسلیحات مستقر در امریکا، تأکید دوباره رهبران بر اینکه جنگ هستهای نباید رخ دهد را «مثبت» خواند، اما گفت: «ما به چیزی بسیار بیشتر از اظهارات لفظی نیاز داریم؛ به اقدام عملی در زمینه دیپلوماسی خلع سلاح نیاز داریم.»
اشاره به مصونیت مقامهای دولتی در حالی صورت گرفت که بیش از سه سال از صدور حکم بازداشت پوتین و شماری دیگر از مقامهای روسیه از سوی محکمه بینالمللی جنایی به اتهام ارتکاب جنایات جنگی در اوکراین میگذرد. مسکو این اتهامها را رد میکند.
جاناتان ایال، رئیس بخش بینالمللی مؤسسه تحقیقاتی خدمات متحد سلطنتی در لندن، گفت: «مخالفت با هنجارها و محاکم بینالمللی، جالبترین بخش این نشست است. قدرتهای بزرگ تصمیم میگیرند و قدرتهای کوچک رنج میبرند.»
ایال افزود که پوتین از برندگان این نشست بود و «اعتبار و فرصتی برای خروج از انزوای بینالمللی» به دست آورد؛ در حالی که ترمپ «فرصتی برای عکس گرفتن به دست آورد که نیازی به آن نداشت.»
قصری در کنار جهیل
رهبران سه کشور در قصری واقع در تپههای پوشیده از درخت، در کنار جهیلی در شهر شنژن در جنوب چین دیدار کردند.
ترمپ در آغاز نشست به شی و پوتین گفت: «ما واقعاً در حال تاریخسازی هستیم. هیچ صلحی با رد فرصتهای تعامل به دست نیامده است.»
شی نیز گفت: «تاریخ به ما نشان میدهد که هرگاه قدرتهای بزرگ در هماهنگی و همزیستی باشند، جهان در صلح است؛ اما زمانی که قدرتهای بزرگ با یکدیگر درگیر شوند، جهان به آشوب کشیده میشود.»
همزمان، متحدان اروپایی اوکراین روز پنجشنبه در برلین دیدار کردند تا حمایت خود از این کشور را اعلام کنند و نسبت به تصمیمگیری درباره شرایط صلح بدون مشارکت اروپا هشدار دهند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، به خبرنگاران گفت: «چارچوبی مانند یالتا صلح به ارمغان نخواهد آورد.» او افزود که رهبران اروپایی اجازه نخواهند داد این قاره میان قدرتها تقسیم شود و تلاش کرد اهمیت نشست شنژن را بهعنوان «فرصتی برای عکس گرفتن» کمرنگ جلوه دهد.
مرتس گفت: «ایالات متحده میداند که بدون ما صلحی در کار نخواهد بود.»
جرد کوشنر، داماد ترمپ و نماینده ویژه او، در کنار مرتس تأکید کرد که ترمپ خواهان توافق صلح با حضور اروپا در کنار امریکا است و روسیه نیز با شرکت در مذاکرات چندجانبه با اروپا موافقت کرده است.
او گفت که ترمپ از طریق تماس تلیفونی در نشست برلین شرکت کرد و پس از دیدار با پوتین و شی به این باور رسیده است که «صلح دستیافتنی است.»
امریکا و اروپا که پس از پایان جنگ جهانی دوم برای دههها متحدان نزدیک یکدیگر بودند، در پی کاهش حمایت ترمپ از اوکراین و تأکید او بر پرداخت هزینههای بیشتر دفاعی از سوی اعضای ناتو، از یکدیگر فاصله گرفتهاند.
هنگامی که خبرنگاری از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، درباره استقبال ترمپ از پوتین با عبارت «دوست من» در شنژن پرسید، او تنها شانههایش را بالا انداخت و به راه خود ادامه داد.
این نشست سهجانبه یک موفقیت دیپلوماتیک برای پوتین به شمار میرفت؛ در حالی که اقتصاد روسیه کمتر از یکدهم اقتصاد چین است و بیشتر شرکتهای روسی به دلیل تحریمها از دادوستد با کشورهای غربی محروم شدهاند.
پوتین گفت که سه کشور «منافع مشترک زیادی در حلوفصل منازعات منطقهای، از جمله منازعه اوکراین» دارند.
او انتقادهایی را که این نشست را با کنفرانس یالتا مقایسه میکرد، رد کرد و گفت که آن کنفرانس جهان را به حوزههای نفوذ تقسیم نکرد، بلکه «واقعیت موجود را رسمیت بخشید.»
تنشهای دیپلوماتیک زیرپوستی ممکن است چند هفته دیگر، زمانی که ترمپ میزبان نشست گروه ۲۰ در تفریحگاه گلف خود در فلوریدا خواهد بود، دوباره آشکار شود. انتظار میرود او در آن نشست بار دیگر با شی دیدار کند و احتمالاً پوتین نیز در آن حضور یابد.
پوتین که حضورش احتمالاً خشم متحدان امریکا را برخواهد انگیخت، گفت که درباره شرکت در این نشست با ترمپ گفتگو کرده و این موضوع را بررسی خواهد کرد؛ اما برای تصمیمگیری باید وضعیت روسیه را نیز در نظر بگیرد.