تنش‌های افغانستان و پاکستان؛ مانع جدی گسترش تجارت آسیای مرکزی با جنوب آسیا

درگیری‌های افغانستان و پاکستان به یکی از مهم‌ترین موانع گسترش روابط تجاری میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا تبدیل شده است؛ وضعیتی که به‌نظر می‌رسد برنامه‌های بلندپروازانه کشورهای منطقه برای افزایش تجارت با پاکستان را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.

وب‌سایت خبری یوراشیا‌نت (Eurasianet) در گزارشی نوشته است که قزاقستان، برخلاف خوش‌بینی‌های پیشین درباره افزایش حجم تجارت با پاکستان به بیش از یک میلیارد دالر، اکنون ظرفیت تجارت دوجانبه را حدود ۶۴۵ میلیون دالر برآورد کرده است.

این ارزیابی در نشست اول نوامبر در آستانه، میان سریک ژومانگارین، معاون صدراعظم قزاقستان، و قیصر احمد شیخ، وزیر سرمایه‌گذاری پاکستان، مطرح شده است.

از سوی دیگر، ازبکستان نیز برای افزایش حجم تجارت سالانه با پاکستان به دو میلیارد دالر طی پنج سال آینده برنامه‌ریزی کرده است؛ اما آمارهای تجاری نشان می‌دهد رسیدن به این هدف آسان نخواهد بود.

بر اساس آمار سال ۲۰۲۴، صادرات پاکستان به ازبکستان ۱۲۹ میلیون دالر و صادرات ازبکستان به پاکستان ۲۵۷ میلیون دالر بوده است. همچنین اطلاعات تجاری سال ۲۰۲۵ از ثابت ماندن حجم مبادلات دو کشور حکایت دارد.

یوراشیا‌نت می‌افزاید که هرچند مقام‌های منطقه در نشست‌های رسمی کمتر به تنش‌های افغانستان و پاکستان اشاره می‌کنند، اما درگیری‌های نظامی میان اسلام‌آباد و امارت اسلامی در افغانستان، یکی از عوامل اصلی کندی روند اتصال تجاری و ترانزیتی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا به شمار می‌رود.

این تنش‌ها نه‌تنها مسیرهای تجاری و انتقال کالا را با نااطمینانی روبه‌رو کرده، بلکه نگرانی‌ها درباره گسترش بی‌ثباتی در افغانستان و منطقه را نیز افزایش داده است.

در همین حال، اختلافات اسلام‌آباد و کابل در نشست اوایل اکتوبر «فارمت مسکو» درباره ثبات افغانستان نیز آشکار شد؛ نشستی که به دلیل اختلاف بر سر موضوع تروریزم، بدون صدور اعلامیه مشترک پایان یافت.

با وجود این چالش‌ها، مقام‌های پاکستانی همچنان بر اهمیت بندرهای این کشور برای دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد تأکید می‌کنند و آن‌ها را دروازه‌های راهبردی برای گسترش تجارت منطقه‌ای می‌دانند.

ادامه تنش میان افغانستان و پاکستان می‌تواند چشم‌انداز تبدیل افغانستان به پل ارتباطی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا را با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو سازد؛ زیرا امنیت مسیرهای ترانزیتی، ثبات سیاسی و روابط منطقه‌ای از عوامل اساسی توسعه تجارت میان کشورهای این دو منطقه محسوب می‌شوند.