توقف تجارت با افغانستان؛ زیان میلیاردی صادرکنندگان پاکستانی و افزایش هزینه‌های ترانزیت

ادامه توقف تجارت میان افغانستان و پاکستان، صادرکنندگان پاکستانی را با زیان‌های سنگین مالی، محموله‌های متوقف‌شده و افزایش چشم‌گیر هزینه‌های انتقال کالا روبه‌رو کرده است؛ وضعیتی که به گفته فعالان اقتصادی، دسترسی پاکستان به بازارهای افغانستان و آسیای مرکزی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس گزارشی از شبکه خبری CNA، تجارت میان دو کشور در اکتوبر ۲۰۲۵، پس از درگیری‌ها و کشته‌شدن شماری از افراد، متوقف شد. گروه‌های تجاری پاکستان برآورد می‌کنند که از آن زمان تاکنون، بیش از ۲.۵ میلیارد دالر تجارت از دست رفته است.

اسلام‌آباد مدعی است که افراد مسلح مستقر در افغانستان حملاتی را در پاکستان انجام می‌دهند؛ اتهامی که امارت اسلامی افغانستان آن را رد کرده است.

صنایع دارویی پاکستان زیر فشار

توقف تجارت، صنعت دواسازی پاکستان را نیز متأثر ساخته است؛ صنعتی که افغانستان یکی از مهم‌ترین بازارهای صادراتی آن به شمار می‌رود.

جُنید الطاف، رئیس اجرایی شرکت دواسازی فیدرو در پیشاور، گفته است که حدود ۷۰ درصد دواهای بسته‌بندی‌شده در کارخانه این شرکت برای بازار افغانستان و آسیای مرکزی در نظر گرفته شده بود.

به گفته او، بسته‌شدن گذرگاه‌ها باعث شد بخشی از سفارش‌ها تکمیل نشود و مواد بسته‌بندی ویژه بازارهای افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی بدون استفاده بماند.

این شرکت اکنون تلاش می‌کند با افزایش فروش داخلی، بخشی از زیان‌های خود را جبران کند.

صادرکنندگان مواد غذایی و محصولات زراعتی نیز از پیامدهای این وضعیت آسیب دیده‌اند.

منظور الهی، مدیر شرکت MM Ellahi Traders که در زمینه صادرات برنج، گوشت، مرکبات و کچالو فعالیت می‌کند، گفته است که پیش از توقف تجارت، افغانستان و آسیای مرکزی حدود ۸۰ درصد درآمد شرکت او را تشکیل می‌دادند؛ اما این سهم اکنون به حدود پنج درصد کاهش یافته است.

مسیرهای طولانی‌تر و هزینه‌های چندبرابری

با توقف انتقال کالا از مسیرهای اصلی مرزی، شماری از صادرکنندگان پاکستانی برای دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی به مسیرهای جایگزین، از جمله از طریق ایران، روی آورده‌اند.

با این حال، این مسیرها هزینه‌های بیشتری دارند و زمان انتقال کالا را به‌گونه چشم‌گیری افزایش می‌دهند.

محمد نعیم، یکی از صادرکنندگان پاکستانی، گفته است که پیش از این، انتقال محموله از گذرگاه تورخم به ازبکستان حدود یک هفته زمان می‌برد و هزینه آن بین دو تا سه هزار دالر بود.

به گفته او، انتقال کالا از مسیر ایران اکنون حدود شش هفته طول می‌کشد و هزینه آن به ۱۰ تا ۱۳ هزار دالر افزایش یافته است.

او هشدار داده است که در صورت فاسدشدن مواد غذایی یا پایان‌یافتن تاریخ مصرف کالاها در مسیر، صادرکنندگان ممکن است ناچار شوند محموله‌ها را دور بریزند.

اختلافات سیاسی مانع ازسرگیری تجارت

اسلام‌آباد اعلام کرده است که ازسرگیری تجارت به اقدام امارت اسلامی افغانستان علیه گروه‌های مسلحی وابسته است که به گفته پاکستان از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند. از سوی دیگر امارت اسلامی افغاستان بارها گفته است که خاک افغانستان علیه هیچ کشوری به خصوص کشورهای همسایه استفاده نخواهد شد و به هیچ گروهی مسلح اجازه فعالیت داده نمی‌شود.

در مقابل، ادامه این وضعیت نگرانی‌هایی را در میان فعالان اقتصادی و تحلیل‌گران درباره پیامدهای آن بر صادرات، اشتغال و روابط تجاری منطقه ایجاد کرده است.

وقار احمد، مدیر پژوهش در شبکه بین‌المللی پژوهش‌های اقتصادی Partnership for Economic Policy، هشدار داده است که سیاسی‌شدن تجارت می‌تواند به عملکرد صادراتی پاکستان آسیب بیشتری وارد کند.

او همچنین بر اهمیت افزایش ذخایر ارزی پاکستان در چارچوب برنامه این کشور با صندوق بین‌المللی پول تأکید کرده است.

درخواست تاجران پاکستانی برای گفتگو

گروه‌های تجارتی پاکستان از اسلام‌آباد و کابل خواسته‌اند اختلافات خود را از طریق گفتگو حل کنند و زمینه ازسرگیری تجارت را فراهم سازند.

با این حال، هنوز نشانه روشنی از حل فوری اختلافات و ازسرگیری کامل تجارت میان افغانستان و پاکستان دیده نمی‌شود.