دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (یوان‌اودی‌سی) می‌گوید که مبارزه امارت اسلامی با مواد مخدر در افغانستان پس از ممنوعیت کشت و تولید این مواد در سال ۲۰۲۲، یک «رکورد تاریخی» به‌جا گذاشته است، اما همزمان افزایش تولید مواد مخدر مصنوعی به یک نگرانی جدی تبدیل شده است.

مسؤول دفتر یوان‌اودی‌سی در افغانستان در گفتگو با آریانا نیوز گفته است که وضعیت مواد مخدر در کشور طی سه سال گذشته تغییرات بزرگی را تجربه کرده و کاهش ۹۵ درصدی کشت کوکنار در سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به‌عنوان یک دستاورد مهم ثبت شده است.

اوک سیری، نماینده یوان‌اودی‌سی در افغانستان، در این گفتگو تأکید کرده است: «در سه سال گذشته، یعنی سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، کاهش ۹۵ درصدی در از بین بردن کشت کوکنار حفظ شده است. این یک دستاورد چشمگیر و یک رکورد تاریخی واقعی است. در گذشته نیز تلاش‌هایی برای این کار صورت گرفته بود، اما تنها برای یک سال دوام کرده بود. این موضوع نه تنها برای افغانستان، بلکه برای تمام جهان بسیار مهم و تأثیرگذار است، زیرا افغانستان پیش از این حدود ۸۰ درصد عرضه جهانی مواد مخدر را تولید می‌کرد.»

وی افزوده است که در پی این تغییرات، یوان‌اودی‌سی فعالیت‌های خود را نیز بازنگری کرده و تمرکز بیشتری بر ایجاد معیشت‌های بدیل برای دهقانان گذاشته است. به گفته او، این اقدامات تا حدی موفق بوده اما برای پاسخ‌گویی کامل به نیازها کافی نیست.

او تأکید کرده است که افغانستان هم‌زمان با بحران‌های متعدد از جمله بحران بشردوستانه، مشکلات اقتصادی و حوادث طبیعی روبه‌رو است و همین موضوع روند بدیل‌سازی معیشت را دشوار ساخته است.

در بخش دیگری از این گفتگو، اوک سیری گفته است که تغییر از مواد مخدر سنتی به مواد مخدر مصنوعی، ساختار مداخلات صحی را نیز تغییر داده و نیاز به رویکردهای جدید درمانی را افزایش داده است.

سیری گفت: «ما در یوان‌اودی‌سی نیز مجبور شدیم فعالیت‌های خود را با این تغییرات هماهنگ کنیم. به همین دلیل تمرکز زیادی روی ایجاد معیشت‌های بدیل برای دهقانان گذاشته‌ایم، زیرا کسانی که پیش از این به این نوع تولید وابسته بودند نیاز دارند منابع درآمدی دیگری پیدا کنند. همچنان لازم شد بررسی کنیم که از نگاه صحی چه مداخلاتی باید انجام شود، به‌خصوص به دلیل تغییر از مواد مخدر سنتی به مواد مخدر مصنوعی، چون این تغییر به این معناست که خدمات درمانی باید رویکردهای متفاوتی را در نظر بگیرند.»

یوان‌اودی‌سی همچنین تأکید کرده است که قاچاق مواد مخدر یک پدیده کاملاً فرامرزی است و برای مقابله با آن، همکاری گسترده میان پولیس، نهادهای قضایی و کشورهای مختلف ضروری می‌باشد.

سیری افزوده است که: «قاچاق مواد مخدر یک پدیده فرامرزی است. قاچاقچیانی وجود دارند که نه تنها در افغانستان بلکه در خارج از افغانستان نیز فعالیت می‌کنند. به همین دلیل، همکاری بین‌المللی میان پولیس و نهادهای قضایی همه کشورها برای مقابله با این مشکل ضروری است.»

این نهاد از کشورهای همسایه و جامعه جهانی خواسته است تا برای ایجاد راه‌حل‌های درازمدت در بخش معیشت دهقانان، رسیدگی به افراد مبتلا به اعتیاد و مبارزه با شبکه‌های قاچاق، همکاری و سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهند.

در حالی‌که افغانستان همچنان در کانون توجه مبارزه جهانی با مواد مخدر قرار دارد، دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (یوان‌اودی‌سی) در گزارش جهانی سال ۲۰۲۶ خود هشدار داده است که بازارهای جهانی مواد مخدر به‌سرعت در حال تغییر بوده و فناوری، انواع جدید مواد مخدر و بی‌ثباتی‌های جهانی فرصت‌های تازه‌ای را برای قاچاقچیان ایجاد کرده است.

این گزارش تأکید می‌کند که تغییرات عمده در بازار جهانی، به‌ویژه در بخش تریاک و مواد افیونی، پیامدهای مستقیم برای افغانستان و منطقه دارد. یوان‌اودی‌سی می‌گوید کاهش تولید تریاک در افغانستان پس از سال ۲۰۲۲، در کنار افزایش تولید در کشورهایی مانند میانمار، موجب تغییر مسیرهای قاچاق و افزایش گرایش به مواد مخدر مصنوعی شده است.

در گزارش آمده است که تولید جهانی مواد مخدر و مواد افیونی مصنوعی از جمله فنتانیل‌ها و سایر ترکیبات خطرناک در حال افزایش است؛ موادی که به گفته این نهاد، می‌توانند بسیار قوی‌تر و مرگبارتر از مواد سنتی باشند.

این درحالیست که مقام‌های امارت اسلامی افغانستان گفته اند که کشت، تولید و قاچاق موادمخدر را در افغانستان نزدیک به صفر کاهش داده است.