علم و تکنالوژی
رصد ادغام یک ستاره بزرگ با ستاره کوچک در فاصله ۲.۵ میلیون سال نوری از زمین
این رویداد میان دو ستاره رخ داد که بهدلیل نیروی جاذبه به یکدیگر وابسته بودند و یک منظومه دوتایی را تشکیل میدادند. ستاره بزرگتر در واپسین مراحل عمر خود بهشدت منبسط شد و به یک ابرغول تبدیل گردید. در نتیجه، ستاره کوچکتر را در خود فرو برد و سرانجام هر دو ستاره با هم ادغام شدند.
این رویداد در فاصله حدود ۲.۵ میلیون سال نوری از زمین، در حاشیه کهکشان آندرومدا رخ داد؛ کهکشانی که یکی از نزدیکترین همسایههای کهکشان راه شیری است. یک سال نوری مسافتی است که نور در یک سال میپیماید و حدود ۹.۵ تریلیون کیلومتر میشود.
محققان نزدیک به سه سال پیش از وقوع این ادغام، نشانههای بلعیدهشدن ستاره کوچکتر را شناسایی کرده بودند و سپس مراحل این رویداد را با دقت دنبال کردند.
ویراج کارامبلکار، محقق پسادکترا و عضو برنامه تحقیقاتی هابل ناسا در پوهنتون کولمبیا در نیویارک و نویسنده اصلی این تحقیق که در مجله «نیچر» منتشر شده است، میگوید: «دهها سال است که دانشمندان احتمال بلعیدهشدن ستارههای همدم توسط ستارههای غولپیکر را مطرح کردهاند. درک پیامدهای این روند برای توضیح بسیاری از منظومههایی که امروزه در جهان مشاهده میکنیم، اهمیت دارد.»
او افزود: «این منظومه نخستین موردی است که در آن چنین روندی بهطور مستقیم مشاهده شده است؛ یعنی برای نخستین بار، دانشمندان توانستهاند یک ستاره غولپیکر را هنگام بلعیدن ستاره همدمش رصد کنند.»
ستارههای بزرگ در پایان عمر خود، با تمامشدن سوخت هسته مرکزیشان، ممکن است بهشدت منبسط شوند. در این حالت، هسته ستاره کوچک میشود، اما گرمای درونی آن لایههای بیرونی را به سمت خارج میراند.
در این رویداد، قطر ستاره بزرگتر به ۳۵۰ برابر قطر خورشید رسید. قطر ستاره کوچکتر نیز حدود ۷۰ درصد قطر خورشید بود. این ستاره در فاصلهای تقریباً برابر با فاصله مریخ تا خورشید، به دور ستاره بزرگتر میچرخید؛ اما با انبساط ستاره بزرگتر، در آن فرو رفت.
انفجاری در دل ستاره
محققان در سال ۲۰۱۸، همزمان با آغاز این روند، افزایش درخشندگی ستاره را شناسایی کردند. در هفت سال بعد، ستاره کوچکتر بهتدریج در مسیری مارپیچی به سوی هسته ستاره بزرگتر حرکت کرد.
سرانجام، در اواخر سال ۲۰۲۵، ستاره کوچکتر با هسته ستاره بزرگتر ادغام شد و انفجاری با درخشندگی یک میلیون برابر خورشید به وجود آورد؛ رویدادی که کارامبلکار آن را «لحظه یکیشدن» توصیف کرد.
او گفت: «این برخورد شدید، انفجاری را در داخل ستاره به راه انداخت و فوران درخشانی را ایجاد کرد که ما شاهد آن بودیم.»
محققان ابتدا با استفاده از دیتای تلسکوپ فروسرخ «وینتر» در رصدخانه پالومار کالیفورنیا و تلسکوپ فضایی «نئو وایز» ناسا، این ستارهها را شناسایی کردند. سپس با کمک تلسکوپهای فضایی «اسفریکس» و «جیمز وب» و چندین رصدخانه زمینی، روند ادغام آنها را دنبال کردند.
کیشالای دی، استاد اخترفزیک پوهنتون کولمبیا و یکی دیگر از نویسندگان این تحقیق، گفت که دانشمندان پیش از این نیز شاهد ادغام ستارهها بودهاند؛ اما این رویداد از نظر نوع ستارههای درگیر با موارد قبلی تفاوت دارد.
او توضیح داد: «در رویدادهای پیشین، دو ستاره کوچک و فشرده با هم ادغام میشدند و پس از تماس فزیکی، این اتفاق تقریباً اجتنابناپذیر بود. اما ستاره بزرگتر در این رویداد بهشدت منبسط شده بود و لایههای بیرونی آن پیوند چندانی با بخشهای درونی نداشتند. در چنین شرایطی، ممکن است ادغام رخ بدهد یا ندهد.»
به گفته او، در برخی موارد، ستاره کوچکتری که درون ستاره بزرگتر فرو میرود، میتواند انرژی کافی آزاد کند تا لایههای بیرونی و منبسط شده آن را به بیرون پرتاب کند. در این صورت، هسته باقیمانده ستاره بزرگتر به دور ستاره کوچکتر میچرخد.
محققان میگویند ستاره بزرگتر در این رویداد به پایان عمر خود نزدیک شده بود، اما ادغام دو ستاره ممکن است به شکلگیری ستارهای تازه و جوانتر منجر شده باشد که عمر دوبارهای پیدا میکند.
دانشمندان نام مستعار «بائو» را برای این ستاره ادغامشده انتخاب کردهاند؛ نامی که از نانهای بخارپز مشهور در آشپزی چین گرفته شده است.
کارامبلکار گفت نام علمی این فوران «AT2025abao» است که به یک رویداد گذرای نجومی در سال ۲۰۲۵ اشاره دارد. به گفته او، محققان نام «بائو» را بهعنوان لقبی دوستانه برای این ستاره انتخاب کردند و شباهت آن با نانهای مشهور چینی نیز در این انتخاب بیتأثیر نبوده است.