مقام‌های اداره حفاظت محیط زیست افغانستان می‌گویند که این کشور در میان پنج کشور آسیب‌پذیر جهان در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی قرار دارد؛ در حالی‌که سهم افغانستان در تولید گازهای گلخانه‌ای جهان ناچیز است.

مطیع‌الحق خالص، رئیس عمومی اداره ملی حفاظت محیط زیست، در یک کنفرانس علمی در کابل گفته است که در صورت انجام تحقیقات همه‌جانبه در سطح جهانی، افغانستان ممکن است به‌عنوان سومین کشور آسیب‌پذیر در برابر تغییرات اقلیمی شناخته شود.

این کنفرانس زیر عنوان «رسانه‌ها و دیپلوماسی اقلیمی افغانستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها» در یکی از پوهنتون‌های خصوصی برگزار شد.

در همین حال، شیراحمد حقانی، وزیر اطلاعات و فرهنگ، بر نقش رسانه‌ها در آگاهی‌دهی درباره پیامدهای منفی تغییرات اقلیمی تأکید کرده و از رسانه‌ها خواسته است در این زمینه فعالانه اطلاع‌رسانی کنند.

شماری از مسؤولان رسانه‌ها نیز آمادگی خود را برای همکاری با نهادهای دولتی به‌منظور افزایش آگاهی عمومی و مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی اعلام کرده‌اند.

این تحولات در حالی مطرح می‌شود که قرار است کنفرانس تغییرات اقلیمی تا یک روز دیگر در ترکیه برگزار شود و از نمایندگان افغانستان نیز برای اشتراک در آن دعوت شده است تا دیدگاه‌های خود را مطرح کرده و توجه جامعه جهانی را به وضعیت اقلیمی کشور جلب کنند.

با این حال، شماری از پروژه‌های بین‌المللی مرتبط با مبارزه با تغییرات اقلیمی در افغانستان متوقف مانده‌اند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره توانایی کشور برای مقابله با بحران اقلیمی را افزایش داده است.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان می‌گوید نزدیک به ۹۰ میلیون تن از افرادی که به‌اجبار بی‌جا شده‌اند، در کشورهایی زندگی می‌کنند که به‌طور فزاینده در معرض خشکسالی، سیلاب و گرمای شدید ناشی از تغییرات اقلیمی قرار دارند.

این نهاد روز جمعه، پیش از برگزاری نشست اقلیمی کاپ ۳۱، هشدار داده است که برای کمک به جوامع آسیب‌پذیر به‌منظور سازگاری با تغییرات اقلیمی، به بودجه بیشتری نیاز است.

بر اساس گزارش این نهاد، نزدیک به سه‌چهارم بی‌جاشدگان اجباری جهان در کشورهایی مانند افغانستان و بنگله‌دیش زندگی می‌کنند که با خطرات شدید اقلیمی روبه‌رو هستند. در این گزارش آمده است که یافته‌ها، پیوند میان درگیری‌ها، بی‌جاشدن و تغییرات اقلیمی را نشان می‌دهد.

انتون لیس گارسیا، معاون کمیشنر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در بخش عملیات، گفته است: «سازگاری با تغییرات اقلیمی در مناطق آسیب‌پذیر و متأثر از بی‌جاشدن، مسئله بقا است.»

او افزوده است که باید منابع مالی اقلیمی به جوامعی برسد که بیشترین نیاز را دارند.

در این گزارش به وضعیت یک پناهجوی سودانی نیز اشاره شده است که در جون ۲۰۲۳، از درگیری‌ها در شهر الفاشر فرار کرده و به کمپ پناهجویان فرچانه در شرق چاد پناه برده است. این پناهجو گفته است که گاهی یک هفته را بدون دسترسی به آب آشامیدنی سالم سپری می‌کند و به‌دلیل خشک‌شدن بستر دریا‌های فصلی در پی افزایش گرما، ناچار است برای یافتن منابع جایگزین آب، مسافت‌های طولانی‌تری را طی کند.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان همچنین هشدار داده است که تغییرات اقلیمی، بازگشت پایدار بی‌جاشدگان به مناطق اصلی‌شان را دشوارتر ساخته است.

بر اساس این گزارش، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، بیش از دو سوم بازگشت مهاجرین به کشورهایی بوده است که به‌شدت در معرض خطرات اقلیمی قرار دارند؛ موضوعی که خطر بی‌جاشدن دوباره آنان را افزایش می‌دهد.

در سوریه، جایی که نزدیک به چهار میلیون تن از بی‌جاشدگان به‌تازگی به مناطق اصلی‌شان بازگشته‌اند، مردم با کمبود فزاینده آب و بارندگی‌های نامنظم روبه‌رو هستند. این گزارش می‌افزاید که سیلاب‌های ماه می در امتداد رود فرات، به خانه‌ها آسیب رسانده و هزاران تن را دوباره بی‌جا کرده است.

در این گزارش آمده است که تا سال ۲۰۵۰، از هر سه کمپ مهاجرین در سراسر افریقای جنوب صحرا، یک کمپ ممکن است سالانه دست‌کم ۱۰۰ روز با گرمای خطرناک روبه‌رو شود؛ وضعیتی که سلامت و معیشت ساکنان را تهدید می‌کند.

همچنین در برخی کمپ‌های مهاجرین در اتیوپیا، از جمله هلاوین، گرمای خطرناک ممکن است بیش از ۲۰۰ روز در سال ادامه یابد و خطر گرمازدگی و مرگ زودرس را افزایش دهد.

این نهاد گفته است که مهاجرین اغلب دسترسی محدودی به امکانات خنک‌کننده، آب و انرژی قابل اعتماد دارند و همین مسئله فرار از درجه حرارت خطرناک را برای آنان دشوارتر می‌سازد.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان همچنان هشدار داده است که پیش‌بینی وقوع پدیده بسیار شدید ال‌نینو می‌تواند خطرات اقلیمی را در بسیاری از کشورهای میزبان مهاجرین افزایش دهد و به بی‌جاشدن افراد بیشتری منجر شود.

به گفته این نهاد، در افریقای شرقی، سیلاب‌های شدید ممکن است تا پایان سال جاری میلادی، سه میلیون تن را در کشورهای سومالیا، کینیا، سودان جنوبی و اوگاندا بی‌جا کند.

در منطقه ساحل افریقا نیز خشکسالی، سیلاب و درگیری‌ها می‌توانند رقابت بر سر منابع محدود را تشدید کنند؛ در حالی که بخش‌هایی از آسیا با خطر فزاینده خشکسالی، سیلاب و طوفان‌های استوایی روبه‌رو هستند.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان از دولت‌ها و نهادهای تأمین‌کننده مالی اقلیمی که در نشست کاپ ۳۱ شرکت می‌کنند، خواسته است بودجه سازگاری با تغییرات اقلیمی را افزایش دهند. این نهاد تأکید کرده است که تنها حدود ۱۰ درصد از منابع مالی اقلیمی به کشورهای آسیب‌پذیر یا متأثر از درگیری‌ها اختصاص می‌یابد.

همچنین، در یک گزارش جداگانه سازمان ملل متحد که روز چهارشنبه منتشر شد، آمده است که کشورهای ثروتمند در تأمین ۳۰۵ میلیارد دالر مورد نیاز سالانه برای کمک به کشورهای در حال توسعه در راستای سازگاری با تغییرات اقلیمی، به‌شدت عقب مانده‌اند؛ این در حالی است که رویدادهای شدید آب‌وهوایی با فراوانی و شدت بیشتری رخ می‌دهند.

مقام‌های امارت اسلامی قرار است برای دومین‌بار پس از بازگشت به قدرت در افغانستان، در نشست جهانی تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) شرکت کنند؛ نشستی که هفته آینده در شهر انتالیا ترکیه برگزار می‌شود.

به گزارش خبرگزاری اسوشیتدپرس (AP)، مقام‌های امارت اسلامی به‌عنوان ناظر به این نشست دعوت شده‌اند و رؤح‌الله امین، رئیس بخش تغییرات اقلیمی اداره ملی حفاظت محیط زیست افغانستان، تأیید کرده است که کابل قصد دارد در این نشست حضور یابد.

یک مقام ترکی نیز حضور نمایندگان امارت اسلامی را در نشست COP31 تأیید کرده است.

امارت اسلامی پیش از این، دو سال پیش در نشست اقلیمی باکو در جمهوری آذربایجان نیز برای نخستین‌بار پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱ شرکت کرده بودند.

با این حال، نمایندگان امارت اسلامی در نشست‌های اقلیمی سازمان ملل جایگاه رسمی ندارند. سازمان ملل تاکنون کرسی افغانستان در مجمع عمومی این سازمان را به امارت اسلامی واگذار نکرده و بیشتر کشورهای عضو نیز حکومت امارت اسلامی را به رسمیت نشناخته‌اند.

حضور به‌عنوان ناظر به نمایندگان امارت اسلامی اجازه می‌دهد در نشست‌ها و گفتگوها شرکت کنند، اما حق رسمی مشارکت در مذاکرات و تصمیم‌گیری‌های مربوط به سیاست‌ها و اهداف اقلیمی را نخواهند داشت.

افغانستان؛ یکی از آسیب‌پذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی

افغانستان از جمله کشورهایی است که بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی متحمل می‌شود. خشکسالی‌های پی‌درپی، کمبود آب، گرمای شدید و سیلاب‌های غیرقابل پیش‌بینی، زندگی میلیون‌ها شهروند را با تهدید روبه‌رو کرده است.

بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، تنها در فاصله ماه اپریل تا دسمبر سال گذشته، بیش از ۱.۶ میلیون نفر در افغانستان به دلیل پیامدهای تغییرات اقلیمی مجبور به ترک خانه‌های‌شان شده‌اند.

از آن‌جا که بخش بزرگی از جمعیت افغانستان به زراعت وابسته‌اند، تداوم خشکسالی و کاهش منابع آبی، تولیدات زراعتی و امنیت غذایی کشور را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

اختلاف بر سر نمایندگی افغانستان در نشست‌های جهانی

حکومت امارت اسلامی بر این باور است که مردم افغانستان باید در نشست‌های بین‌المللی اقلیمی نمایندگی داشته باشند و به منابع مالی مبارزه با تغییرات اقلیمی دسترسی پیدا کنند.

در مقابل، شماری از فعالان حقوق زنان و منتقدان امارت اسلامی می‌گویند حضور آنان نباید به معنای به‌رسمیت‌شناختن حکومت آن تلقی شود.