در ادامه تلاش‌ها برای گسترش همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای، کنفرانس تواصل تجاری میان افغانستان و اوزبکستان با حضور مقام‌ها و تاجران دو کشور برگزار شد که در نتیجه آن، ۲۵ تفاهم‌نامه تجاری به ارزش بیش از ۳۰۰ میلیون دالر به امضا رسید.

این کنفرانس با اشتراک نورالدین عزیزی وزیر صنعت و تجارت، ارکینجون توردیموف والی ولایت سیردریای اوزبکستان، محمدعالم جمیل معین وزارت اقتصاد، اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان و ده‌ها تن از تاجران دو کشور برگزار گردید.

وزیر صنعت و تجارت گفت که اراده قوی برای گسترش روابط اقتصادی میان کابل و تاشکند وجود دارد و همین امر سبب توسعه بی‌سابقه روابط تجاری در سال‌های اخیر شده است. او همچنان از برنامه‌ها برای افزایش سطح تجارت در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۴ خبر داد و به امضای تفاهم‌نامه ترجیحی بر ۸ قلم کالا از جانب افغانستان و ۶ قلم از جانب اوزبکستان اشاره کرد.

در همین حال، والی سیردریای اوزبکستان بر روابط تاریخی و اقتصادی دو کشور تأکید نموده و از فعالیت ده‌ها تاجر افغان در این ولایت خبر داد. وی همچنان فرصت‌های گسترده سرمایه‌گذاری، پروژه‌های صنعتی مشترک و ظرفیت صادراتی اوزبکستان به بازارهای اروپایی را برجسته ساخت.

بر بنیاد معلومات ارائه‌شده، تفاهم‌نامه‌های امضاشده بخش‌های ساختمان، مواد خوراکی، زراعت، موبل و فرنیچر، رخت و ادویه را در بر می‌گیرد؛ اقدامی که می‌تواند فصل تازه‌ای در روابط اقتصادی دو کشور بگشاید.

رسانه‌های پاکستانی گزارش داده اندن که بسته‌ماندن گذرگاه تورخم که یکی از مهم‌ترین شریان‌های تجاری میان افغانستان و پاکستان به‌شمار می‌رود، برای بیش از چهار ماه پیاپی، زیان‌های گسترده اقتصادی را بر دو طرف تحمیل کرده است.

این گذرگاه از اواسط ماه اکتوبر سال گذشته، در پی درگیری میان نیروهای افغان و پاکستانی در شب ۱۱ و ۱۲ اکتوبر، به‌گونه کامل به‌روی رفت‌وآمد و فعالیت‌های تجاری بسته شد. هرچند پس از آن، با میانجی‌گری قطر و ترکیه آتش‌بس برقرار شد، اما نگرانی‌های امنیتی باعث شده است که مسیرهای تجاری همچنان مسدود باقی بماند.

در گزارش آمده است که، در کنار تورخم، گذرگاه‌های دیگری چون خرلاچی، غلام‌خان، انگور اده و چمن نیز بسته شده‌اند؛ موضوعی که اختلال در تجارت منطقه‌ای را تشدید کرده است. تاجران می‌گویند که تنها از ناحیه تورخم، زیان روزانه صادرات پاکستان حدود دو میلیون دالر برآورد می‌شود که در مجموع، طی حدود ۱۲۰ روز، به بیش از ۲۴۰ میلیون دالر می‌رسد. با در نظر گرفتن واردات متوقف‌شده، کاهش عواید گمرکی و پیامدهای جانبی، میزان خسارت بسیار فراتر از این رقم عنوان می‌شود.

به گفته نهادهای تجاری، صادرات ماهانه پاکستان نزدیک به ۱۷۷ میلیون دالر کاهش یافته و حجم تجارت دوجانبه در دوره‌های اخیر بیش از پنجاه درصد افت داشته است. پیش از بسته‌شدن، تورخم روزانه پذیرای حدود ۱۰ هزار مسافر و ۵۰۰ تا ۷۰۰ موتر باربری و مسافربری بود؛ اما اکنون بازارهای مرزی و شبکه‌های ترانزیتی عملاً فلج شده‌اند.

رئیس انجمن سراسری کارگزاران گمرکی پاکستان می‌گوید بیش از ۱۵۰ دفتر ترخیص کالا در تورخم بسته شده و دست‌کم یک‌هزار کارگر بی‌کار شده‌اند. در همین حال، اتحادیه کارگران تورخم از بی‌کاری بیش از چهار هزار کارگر روزمزد، از جمله رانندگان، باربران و فعالان خدماتی خبر می‌دهد.

گزارش افزوده است که، این وضعیت بر قیمت‌ها نیز تأثیر گذاشته است. صادرات محصولات افغانستان، به‌ویژه سبزیجات، پنبه و میوه‌های خشک مانند بادام، کشمش، انجیر، پسته و جلغوزه متوقف شده و قیمت این اقلام در بازارهای پاکستان افزایش یافته است. در مقابل، صادرات پاکستان شامل کچالو، مرکبات (کینو، مالته)، کیله، سرخ و دواها در مرز متوقف شده و کاهش قیمت‌ها، زیان‌های سنگینی را به تولیدکنندگان وارد کرده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که تداوم این وضعیت نه‌تنها اقتصاد مناطق مرزی، بلکه پروژه‌های بزرگ ترانزیتی و ابتکارهای اتصال آسیای مرکزی و جنوبی را نیز با تردید روبه‌رو ساخته و اعتماد به مسیرهای تجاری زمینی را به‌شدت کاهش داده است.

بر اساس گزارش خبرگزاری (ایرنا) ایران، یک طرح پیشنهادی برای ایجاد خط آهن میان ایران و چین از مسیر افغانستان مطرح شده است که می‌تواند فاصله انتقال کالا را تا ۵۰ درصد کاهش داده و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا را فراهم سازد.

این خط آهن پیشنهادی با نام «هرات–مزارشریف–واخان» به‌عنوان یک پروژه استراتژیک معرفی شده که چین را از طریق افغانستان، ایران و ترکیه به اروپا و آسیای غربی وصل می‌کند. به گفته منابع، این مسیر می‌تواند نقش مهمی در توسعه تجارت، ترانزیت و اتصال منطقه‌ای و جهانی ایفا کند.

اوایل ماه جاری، موضوع ایجاد این خط آهن و اهمیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری آن در دیدار میان معین وزارت فواید عامه افغانستان و رییس اجرایی راه‌آهن ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفت. کارشناسان اقتصادی و ترانزیتی تأکید کرده‌اند که تقویت اتصال ریلی با کشورهای همسایه، به‌ویژه افزایش پیوند ترانزیتی با چین، به یک نیاز اساسی تبدیل شده است.

بر اساس آمار رسمی، از آغاز سال جاری خورشیدی ایران، بیش از ۶۳ قطار باری از چین به مقصد ایران و اتحادیه اروپا وارد این کشور شده است؛ در حالی‌که این رقم در سال گذشته تنها هفت قطار بوده است. همچنین، امضای تفاهم‌نامه‌های شش‌جانبه میان کشورهای مسیر چین–اروپا برای یک‌سان‌سازی تعرفه‌ها، زمینه فعال‌تر شدن شاخه جنوبی دهلیز شرق–غرب را از مسیر ایران فراهم کرده است. مقام‌ها پیش‌بینی می‌کنند که پس از نهایی شدن این توافق‌ها، شمار قطارهای عبوری سالانه می‌تواند به ۳۰۰ قطار افزایش یابد.

شهریار نقی‌زاده، رئیس تجارت خارجی راه‌آهن ایران، می‌گوید این اداره طرحی را برای بهبود روابط تجارتی و ترانسپورتی میان ایران و چین پیشنهاد کرده است. به گفته او، بر اساس این طرح، خط آهن ایران–چین از مسیر افغانستان و با استفاده از خط آهن با عرض معیاری ۱۴۳۵ میلی‌متر عبور خواهد کرد؛ امری که می‌تواند مشکلات ترانزیتی در مرزهای چین با قزاقستان و ترکمنستان را برطرف سازد.

نقی‌زاده توضیح داده است که این پروژه به‌گونه‌ای طراحی شده تا قطارها بتوانند بدون نیاز به تعویض عرابه یا انتقال بار میان واگون‌های با عرض متفاوت، به‌صورت مستقیم از چین تا اروپا حرکت کنند. این موضوع به‌گونه چشم‌گیر زمان و هزینه انتقال کالا را کاهش می‌دهد.

به گفته مقام‌ها، این پیشنهاد با استقبال طرف‌های ذی‌دخل روبه‌رو شده و بررسی‌های تخنیکی برای سنجش نیازهای سرمایه‌گذاری آن آغاز شده است. این پروژه شامل ساخت یک بخش ۶۴ کیلومتری خط آهن تا شهر هرات و ادامه آن تا مزارشریف است که در نهایت از مسیر واخان افغانستان به ولایت سین‌کیانگ چین وصل می‌شود. هرچند این مسیر از نگاه جغرافیایی دشوار توصیف شده، اما شرکت‌های ایرانی و همچنان شماری از شرکت‌های افغان آمادگی خود را برای مشارکت در ساخت آن اعلام کرده‌اند.

به باور نقی‌زاده، توسعه شبکه خط آهن افغانستان با عرض معیاری، نه‌تنها منافع اقتصادی قابل توجهی برای افغانستان به همراه خواهد داشت، بلکه باعث ادغام بهتر این کشور با شبکه ریلی ایران نیز می‌شود.

مقام‌ها می‌گویند مسیر جدید پیشنهادی در مقایسه با دهلیزهای موجود، مزیت‌های قابل توجه زمانی و اقتصادی دارد؛ زیرا مسیرهای فعلی نیازمند انتقال مجدد کالا در دو نقطه مرزی، یعنی مرز چین–قزاقستان و مرز ترکمنستان–ایران است. این انتقال‌های مجدد باعث افزایش زمان و هزینه ترانزیت می‌شود.

در صورت تطبیق این پروژه، فاصله ترانزیتی میان چین و ایران حدود ۵۰ درصد کاهش خواهد یافت و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا فراهم می‌شود؛ امری که می‌تواند تحولی بزرگ در ترانزیت ریلی منطقه ایجاد کرده و روابط تجارتی تهران و بیجینگ را بیش از پیش تقویت کند.

پیش از این، جبارعلی ذاکری، رییس اجرایی راه‌آهن ایران، از ایجاد یک دهلیز جدید انتقال بار و ترانزیت به افغانستان خبر داده بود. به گفته او، میزان صادرات و ترانزیت ریلی ایران به افغانستان در هشت ماه نخست سال گذشته ۱۵ هزار تُن بوده، در حالی‌که این رقم در ده ماه نخست سال جاری به ۵۷۰ هزار تُن افزایش یافته است.

ذاکری افزوده است که تنها در ماه «جدی» میزان صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان به ۹۴ هزار تُن رسیده و انتظار می‌رود این رقم در ماه «دلو» از ۱۲۰ هزار تُن فراتر رود. بر اساس پیش‌بینی‌ها، حجم ترانزیت ریلی در سال آینده می‌تواند به سه میلیون تُن برسد که شامل انتقال کالا از کشورهای امارات متحده عربی، کویت و روسیه نیز خواهد بود.