مقام‌های ارشد ایالات متحده و ایران روز شنبه در اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، برای انجام مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ شش‌هفته‌ای میان دو کشور گردهم آمدند؛ اما تهران با طرح پیش‌شرط‌هایی درباره لبنان و تحریم‌ها، ابهام‌هایی را در آغاز این گفتگوها ایجاد کرده است.

بر اساس گزارش رویترز، هیأت امریکایی به رهبری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و با حضور استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترمپ، و جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور امریکا، صبح روز شنبه با دو طیاره نیروی هوایی این کشور وارد اسلام‌آباد شد. این هیأت از سوی عاصم منیر، لوی درستیز پاکستان، و اسحاق دار، وزیر امور خارجه، مورد استقبال قرار گرفت.

در همین حال، هیأت ایرانی به رهبری محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز جمعه وارد اسلام‌آباد شده بود.

این مذاکرات در صورت برگزاری، بلندپایه‌ترین گفتگوهای مستقیم میان امریکا و ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ به‌شمار می‌رود و نخستین مذاکرات رو در رو از سال ۲۰۱۵ خواهد بود؛ زمانی که دو کشور بر سر برنامه هسته‌ای ایران به توافق رسیدند. این توافق در سال ۲۰۱۸ توسط دونالد ترمپ لغو شد و در همان سال، آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران که در آغاز جنگ اخیر کشته شد، هرگونه مذاکره مستقیم با امریکا را ممنوع اعلام کرده بود.

محمدباقر قالیباف اعلام کرده است که امریکا پیش‌تر با آزادسازی دارایی‌های ایران و برقراری آتش‌بس در لبنان موافقت کرده بود؛ جایی که حملات اسرائیل علیه حزب‌الله مورد حمایت ایران از ماه مارچ تاکنون نزدیک به ۲۰۰۰ کشته برجای گذاشته است. او تأکید کرده که مذاکرات تا زمان اجرای این تعهدات آغاز نخواهد شد. در مقابل، امریکا و اسرائیل اعلام کرده‌اند که جنگ لبنان شامل آتش‌بس میان تهران و واشنگتن نمی‌شود.

رسانه دولتی ایران گزارش داده است که هیأت ایرانی قرار است با شهباز شریف، صدراعظم پاکستان، دیدار کند تا درباره زمان و نحوه «مذاکرات احتمالی» تصمیم‌گیری شود. قالیباف همچنین گفته است که ایران در صورت ارائه یک توافق واقعی از سوی امریکا و به‌رسمیت شناختن حقوقش، آماده دستیابی به توافق است.

در سوی دیگر، قصر سفید تاکنون به این شروط واکنشی نشان نداده، اما دونالد ترمپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفته است: «ایرانی‌ها به‌نظر نمی‌رسد درک کنند که هیچ کارتی ندارند، جز استفاده کوتاه‌مدت از آب‌راه‌های بین‌المللی برای فشار بر جهان. تنها دلیل زنده بودن آنان امروز، مذاکره است.»

جی‌دی ونس نیز در مسیر سفر به پاکستان گفته است که انتظار نتیجه مثبت دارد، اما هشدار داده که اگر ایران بخواهد بازی سیاسی کند، تیم مذاکره‌کننده امریکا واکنش مناسبی نشان خواهد داد.

گزارش‌ها حاکی است که پیش از این، مقام‌های پاکستانی نشست‌های مقدماتی جداگانه‌ای با تیم‌های پیشرو دو طرف برگزار کرده‌اند. به گفته منابع، هیأت ایران متشکل از حدود ۷۰ عضو، شامل متخصصان اقتصادی، امنیتی و سیاسی است، در حالی‌که حدود ۱۰۰ عضو از تیم پیشرو امریکا نیز در اسلام‌آباد حضور دارند.

اسحاق دار ابراز امیدواری کرده است که این مذاکرات به یک راه‌حل «پایدار و دوامدار» منجر شود. با این حال، یک منبع پاکستانی گفته است که هنوز مشخص نیست مذاکرات چه زمانی به پایان می‌رسد و محدودیت زمانی برای آن تعیین نشده است.

در آستانه این مذاکرات، اسلام‌آباد تحت تدابیر شدید امنیتی و قرنطینه بی‌سابقه قرار گرفته و هزاران نیروی نظامی در سطح شهر مستقر شده‌اند.

دونالد ترمپ پیش‌تر آتش‌بس دو هفته‌ای را اعلام کرده که باعث توقف حملات هوایی امریکا و اسرائیل بر ایران شده، اما این آتش‌بس نتوانسته محاصره تنگه هرمز توسط ایران را پایان دهد؛ اقدامی که بزرگ‌ترین اختلال در عرضه انرژی جهانی را ایجاد کرده است. همچنین درگیری‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان همچنان ادامه دارد.

قرار است مقام‌های اسرائیل و لبنان نیز روز سه‌شنبه در واشنگتن دیدار کنند، اما دو طرف دیدگاه‌های متفاوتی درباره ماهیت این مذاکرات دارند. لبنان از گفتگو درباره آتش‌بس سخن گفته، در حالی‌که اسرائیل آن را آغاز «مذاکرات رسمی صلح» دانسته و مذاکره درباره آتش‌بس با حزب‌الله را رد کرده است.

از سوی دیگر، ایران در این مذاکرات خواهان امتیازات گسترده‌ای از جمله لغو تحریم‌ها و به‌رسمیت شناختن نقش خود در تنگه هرمز است؛ جایی که تهران در تلاش برای اعمال کنترول و دریافت حق عبور می‌باشد. در حال حاضر، کشتی‌های ایرانی بدون مانع از این مسیر عبور می‌کنند، در حالی‌که کشتی‌های سایر کشورها با محدودیت مواجه‌اند.

اختلال در عرضه انرژی باعث افزایش تورم و کاهش رشد اقتصاد جهانی شده و حتی در صورت موفقیت مذاکرات، پیامدهای آن ممکن است ماه‌ها ادامه یابد.

در همین حال، موضع سخت‌گیرانه ایران در آستانه مذاکرات، پس از پیام قاطع آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید این کشور، تشدید شده است. او که پس از کشته شدن پدرش در جنگ اخیر به قدرت رسید، تأکید کرده است که ایران برای تمامی خسارات جنگی غرامت خواهد خواست و عاملان حملات را بدون مجازات نخواهد گذاشت.

با وجود ادعای پیروزی از سوی دونالد ترمپ، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از اهداف اولیه جنگ، از جمله محدودسازی توان نظامی ایران و توقف کامل برنامه هسته‌ای آن، هنوز تحقق نیافته است. ایران همچنان دارای توانایی راکتی و ذخایر قابل توجه اورانیوم غنی‌شده نزدیک به سطح تسلیحاتی است و حکومت آن نیز علی‌رغم فشارها، پابرجا مانده است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور امریکا، روز جمعه به دنبال سفرش به پاکستان برای گفتگوها، گفت که به مذاکرات مثبت با ایران امیدوار است، اما به تهران هشدار داد که با امریکا بازی نکند.

ونس پیش از ترک واشنگتن دی‌سی به خبرنگاران گفت: «ما منتظر مذاکرات هستیم. فکر می‌کنم این مذاکرات مثبت خواهد بود.»

ونس افزود: «همان‌گونه که رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا گفته است، اگر ایرانی‌ها آماده باشند با حسن نیت مذاکره کنند، ما قطعاً آماده‌ایم دست دوستی دراز کنیم.»

او ادامه داد: «اگر بخواهند با ما بازی کنند، خواهند دید که تیم مذاکره‌کننده چندان پذیرای این کار نخواهد بود.»

منابع آگاه گزارش داده‌اند که کیریل دیمیتریف، نماینده ویژه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در ایالات متحده حضور داشته و با مقام‌های دولت دونالد ترمپ دیدار و گفتگو کرده است.

بر اساس گزارش رویترز، محور اصلی این دیدارها بررسی راه‌های دستیابی به توافق صلح در اوکراین و گسترش همکاری‌های اقتصادی میان روسیه و امریکا عنوان شده است.

این سفر در حالی انجام می‌شود که واشنگتن در آستانه تصمیم‌گیری درباره تمدید معافیت تحریم‌ها بر نفت روسیه قرار دارد؛ معافیتی که قرار است در تاریخ ۱۱ اپریل به پایان برسد و احتمالاً یکی از موضوعات کلیدی این گفتگوها نیز بوده است.

پیش از این، ایالات متحده یک معافیت ۳۰ روزه را برای خرید نفت و فرآورده‌های نفتی روسیه که در دریا متوقف مانده‌اند، صادر کرده بود. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا، هدف از این اقدام را کمک به ثبات بازارهای جهانی انرژی در پی تنش‌ها و بحران ناشی از جنگ با ایران عنوان کرده است.

گفته می‌شود این تحولات پس از تماس تلفنی میان ترمپ و پوتین در نهم مارچ و نیز سفر قبلی دیمیتریف به امریکا برای گفتگو درباره بحران انرژی، شکل گرفته است. در آن دیدار، شماری از مقام‌های ارشد امریکایی از جمله استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترمپ، و جرد کوشنر نیز حضور داشتند.

این دیدارها در حالی انجام می‌شود که روابط میان مسکو و واشنگتن همچنان با چالش‌های جدی روبه‌رو است، اما تلاش‌ها برای یافتن راه‌حل‌های دیپلوماتیک و اقتصادی ادامه دارد.