۶۶ عضو کانگرس ایالات متحده امریکا در نامه‌ای به اداره دونالد ترمپ، رئیس‌جمهور این کشور، خواستار توقف برنامه اخراج گروهی شهروندان افغان شده‌اند؛ برنامه‌ای که شامل افرادی نیز می‌شود که پیش از خروج نیروهای ائتلاف به رهبری امریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱، با نیروهای امریکایی و ائتلاف همکاری کرده بودند.

این سناتوران در نامه‌ای که روز دوشنبه منتشر شده، به گزارش نهادهای حامی مهاجرین اشاره کرده‌اند که بر اساس آن، دست‌کم ۱۵۰ شهروند افغان قرار است از روز سه‌شنبه از بازداشتگاه‌های ایالت لوئیزیانا به پاکستان منتقل شوند.

خبرگزاری اسوشیتدپرس نیز گزارش داده است که مقام‌های وزارت امنیت داخلی امریکا در اسناد ارائه‌شده به محکمه گفته‌اند که در نهایت قصد دارند شماری از این افغان‌ها را به کشور اصلی‌شان بازگردانند.

ایالات متحده در حال حاضر با افغانستان روابط دیپلماتیک ندارد و این کشور از زمان خروج نیروهای امریکایی در آگست ۲۰۲۱، تحت اداره امارت اسلامی قرار دارد.

سناتوران امریکایی در نامه‌ای خطاب به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی امریکا، هشدار داده‌اند که بازگرداندن ده‌ها نفر به کشوری که به گفته آنان از خطرناک‌ترین کشورهای جهان است، می‌تواند جان این افراد را با تهدید جدی روبه‌رو سازد.

آنان در این نامه نوشته‌اند: «فرستادن ده‌ها نفر به یکی از خطرناک‌ترین کشورهای جهان، جایی که ممکن است به دلیل همکاری احتمالی خود یا اعضای خانواده‌شان با دولت امریکا و یا انتقاد از امارت اسلامی هدف قرار گیرند، به معنای صدور حکم مرگ برای آنان است.»

این سناتوران همچنان تأکید کرده‌اند که ایالات متحده نباید افغان‌هایی را که برای حمایت از نیروهای امریکایی، امنیت خود و خانواده‌های‌شان را به خطر انداخته‌اند، رها کند.

اخراج مهاجرین به کشورهای ثالث

دولت دونالد ترمپ در چارچوب سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی خود، با دست‌کم ۳۵ کشور توافق‌هایی انجام داده است تا شهروندان کشورهای دیگر را که قرار نیست مستقیماً به کشورهای اصلی‌شان بازگردانده شوند، بپذیرند.

در بسیاری از این موارد، دلیل انتقال مهاجرین به کشورهای ثالث، نگرانی از شکنجه، کشته‌شدن یا آزار و اذیت آنان در کشورهای اصلی‌شان عنوان شده است.

منتقدان این سیاست می‌گویند چنین اقداماتی اصول بشردوستانه بین‌المللی و حمایت‌های چندین دهه‌ای از پناهجویان و مهاجرین را تضعیف می‌کند.

به گفته این منتقدان، شماری از افراد اخراج‌شده به کشورهایی انتقال می‌یابند که سابقه نقض حقوق بشر دارند یا از نظر امنیتی آن‌قدر خطرناک‌اند که حتی دولت امریکا به شهروندان خود توصیه می‌کند به آن کشورها سفر نکنند.

بر اساس آماری که دو نهاد غیردولتی «رفیوجیز انترنشنال» و «هیومن رایتس فرست» ارائه کرده‌اند، اداره ترمپ تاکنون دست‌کم ۲۵ هزار نفر را به کشورهای ثالث منتقل کرده است.

نهاد «هیومن رایتس فرست» گفته است که پرواز حامل شماری از افغان‌ها از شهر الکساندریا در ایالت لوئیزیانا به پاکستان برای روز سه‌شنبه برنامه‌ریزی شده است.

فعالان حقوق مهاجرین همچنین می‌گویند که در میان افرادی که قرار است به پاکستان منتقل شوند، ممکن است شهروندان ایرانی نیز حضور داشته باشند. دولت ترمپ پیش از این نیز شمار محدودی از شهروندان ایران را به کشورهای ثالث انتقال داده بود تا در نهایت به ایران بازگردانده شوند؛ آن‌هم در شرایطی که جنگ میان امریکا و ایران ادامه دارد.

پاکستان در سال‌های اخیر میلیون‌ها شهروند افغان را به افغانستان اخراج کرده است؛ روندی که هم‌زمان با افزایش تنش‌ها در روابط اسلام‌آباد و امارت اسلامی ادامه یافته است.

وضعیت نامشخص مهاجرین افغان در امریکا

شان ون‌دایور، بنیان‌گذار و رئیس نهاد حامی مهاجرین افغان «افغان‌ایوک»، گفته است که بیشتر افغان‌هایی که در معرض اخراج قرار دارند، فرصت کافی برای دفاع از پرونده‌های مهاجرتی خود در محکمه نداشته‌اند.

او گفته است بسیاری از این افراد به دلیل نداشتن وکیل مدافع، نتوانسته‌اند به‌گونه مؤثر از حقوق خود دفاع کنند و روند اخراج آنان آغاز شده است.

ون‌دایور گفته است که روز دوشنبه با مردی صحبت کرده که پیش از سقوط حکومت پیشین افغانستان، افسر پولیس بوده و اکنون انتظار اخراج خود را می‌کشد. به گفته او، این فرد نگران است که در صورت بازگشت به افغانستان، جان خود را از دست بدهد.

او افزوده است که شماری دیگر از افراد در معرض اخراج نیز یا با حکومت پیشین افغانستان و نیروهای امریکایی همکاری داشته‌اند یا اعضای خانواده‌شان با این نهادها کار کرده‌اند؛ موضوعی که به گفته فعالان حقوق مهاجرین می‌تواند امنیت آنان را در صورت بازگشت با خطر روبه‌رو سازد.

توقف برنامه‌های اسکان افغان‌ها پس از روی‌کارآمدن ترمپ

دونالد ترمپ پس از آغاز دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش کرده است برنامه‌های اسکان مجدد افغان‌ها را که در دوره جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین امریکا، آغاز شده بود، متوقف سازد.

پس از خروج آشفته نیروهای امریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۲۰ هزار شهروند افغان از این کشور تخلیه شدند.

شماری از این افراد در مراکز موقت خارج از امریکا، از جمله قطر، مستقر شدند.

در ماه سپتمبر سال جاری، ایالات متحده اقامت مرکز «کمپ السیلیه» در قطر را برای نُه ماه دیگر تمدید کرد. این مرکز میزبان بیش از یک‌هزار شهروند افغان است که در جریان حضور نیروهای امریکایی در افغانستان با این نیروها همکاری کرده بودند.

وضعیت حقوقی افغان‌های منتقل‌شده به امریکا

افغان‌هایی که به ایالات متحده منتقل شدند، در آغاز اجازه اقامت بشردوستانه دریافت کردند که بر اساس آن می‌توانستند به‌گونه موقت در این کشور زندگی کنند.

در سال ۲۰۲۲، اداره جو بایدن برای آنان وضعیت «حفاظت موقت» یا تی‌پی‌اس را برای مدت ۱۸ ماه در نظر گرفت. این وضعیت به افغان‌ها اجازه می‌داد پس از پایان دوره اقامت بشردوستانه، به‌گونه قانونی در امریکا زندگی و کار کنند و در عین حال، وضعیت مهاجرتی خود را مشخص سازند.

با این حال، از آن زمان تاکنون شمار اندکی از افغان‌های مقیم امریکا توانسته‌اند پرونده‌های پناهندگی یا درخواست‌های مربوط به دریافت وضعیت‌های ویژه حفاظتی، به دلیل همکاری با نیروهای ائتلاف، را از مسیر پیچیده و با تأخیر طولانی سیستم مهاجرتی امریکا به نتیجه برسانند.

شان ون‌دایور در این باره گفته است که این افراد در وضعیت بسیار دشواری قرار دارند و حدود پنج سال است که در انتظار تعیین وضعیت دایمی مهاجرتی، دریافت گرین‌کارت یا روشن‌شدن سرنوشت پرونده‌های‌شان به سر می‌برند.

محدودیت‌های تازه پناهندگی و توقف بررسی پرونده‌های افغان‌ها

اداره ترمپ سهمیه پذیرش درخواست‌های پناهندگی در سطح جهانی را به پایین‌ترین میزان بی‌سابقه کاهش داده است.

با این حال، دونالد ترمپ برای سفیدپوستان آفریقانر در افریقای جنوبی استثنا قایل شده و به آنان پناهندگی داده است؛ اقدامی که او دلیل آن را تبعیض نژادی علیه سفیدپوستان عنوان کرده است.

همچنین، پس از آن‌که در نومبر ۲۰۲۵ یک شهروند افغان متهم شد که در واشنگتن دی‌سی به دو عضو گارد ملی تیراندازی کرده است، ترمپ دستور توقف بررسی درخواست‌های مهاجرتی شهروندان افغان را صادر کرد.

دولت امریکا در اوایل سال جاری میلادی نیز شهروندان افغانستان را شامل ممنوعیت گسترده صدور ویزه کرد و اعلام نمود که درخواست‌های مهاجرتی ثبت‌شده از سوی شهروندان این کشور را مورد بازبینی قرار می‌دهد.

هر دو سیاست دولت ترمپ در محاکم امریکا به چالش کشیده شده‌اند.

تلاش برای تصویب قانون حمایت از افغان‌ها

شان ون‌دایور می‌گوید که او و دیگر فعالان حقوق مهاجرین برای تصویب قوانین تازه‌ای تلاش می‌کنند که بتواند زمینه حمایت قانونی از شهروندان افغان در امریکا را فراهم سازد.

یکی از این طرح‌ها که از سوی شماری از قانون‌گذاران جمهوری‌خواه و دموکرات به‌گونه مشترک حمایت می‌شود، در پی آن است که برای بسیاری از افغان‌ها وضعیت حفاظت موقت فراهم کند؛ اقدامی که پس از لغو این وضعیت از سوی اداره ترمپ مطرح شده است.

در همین حال، درخواست ۶۶ عضو کانگرس امریکا برای توقف اخراج افغان‌ها، در شرایطی مطرح می‌شود که سرنوشت مهاجرتی هزاران شهروند افغان مقیم امریکا همچنان نامشخص است و نگرانی‌ها درباره بازگرداندن اجباری همکاران پیشین نیروهای امریکایی افزایش یافته است.

ایران از برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست جدید چهارجانبه درباره افغانستان در ماه‌های آینده خبر داده است؛ نشستی که هدف آن ادامه رایزنی‌های منطقه‌ای پیرامون وضعیت امنیتی، سیاسی و همکاری‌های اقتصادی افغانستان عنوان شده است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه، ۲ نومبر، در نشست خبری هفتگی خود اعلام کرد که تهران برای برگزاری این نشست آمادگی می‌گیرد و در همین زمینه، رایزنی‌ها و سفرهای دیپلماتیک نیز انجام داده است.

با این حال، وی درباره کشورهای اشتراک‌کننده، زمان دقیق برگزاری و آجندای نشست جزئیاتی ارائه نکرده است.

در نشست‌های پیشین این چارچوب، ایران، روسیه، چین و پاکستان حضور داشته‌اند و درباره امنیت منطقه، مبارزه با تروریزم، همکاری‌های اقتصادی و تعامل با افغانستان گفتگو کرده‌اند.

این برنامه در حالی مطرح می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه درباره افغانستان ادامه دارد. روسیه نیز به تاریخ ۵ اکتوبر ۲۰۲۶ میزبان هشتمین نشست فارمت مسکو درباره افغانستان بود که نمایندگان افغانستان، چین، هند، ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی در آن حضور داشتند.