ملل متحد: بیش از نیمی از کودکان در سن مکتب در افغانستان از آموزش رسمی محروم‌اند

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در گزارش تازه‌ای گفته اند که بیش از نیمی از کودکان افغانستان در سن آموزش ابتدایی از دسترسی به آموزش رسمی محروم‌اند و بیش از ۲.۶ میلیون دختر نیز نمی‌توانند پس از صنف ششم به آموزش خود ادامه دهند.

در گزارش مشترک این دو نهاد زیر عنوان «وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۶» هشدار داده شده است که نظام آموزشی کشور با افزایش تقاضا برای آموزش، رشد جمعیت، بحران‌های پی‌درپی، سرمایه‌گذاری ناکافی و بازگشت گسترده مهاجرین افغان از پاکستان و ایران، با فشار فزاینده روبه‌رو است.

بر بنیاد این گزارش، جمعیت در سن آموزش در افغانستان، شامل افراد هفت تا ۱۸ سال، از حدود ۱۰.۴ میلیون تن در سال ۲۰۱۹ به ۱۱.۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته که فشار بیشتری بر مکاتب، معلمین و خدمات آموزشی وارد کرده است.

همچنین در سال جاری بیش از یک میلیون مهاجر افغان از کشورهای همسایه به کشور بازگشته‌اند که بیش از ۲۴۵ هزار تن آنان کودکان هستند.

این گزارش با اشاره به نابرابری در دسترسی به آموزش، به‌ویژه برای دختران، می‌گوید که بیش از ۲.۶ میلیون دختر از زمان بازگشت امارت اسلامی به قدرت در آگست ۲۰۲۱، از ادامه آموزش بالاتر از صنف ششم محروم مانده‌اند.

به گفته این دو نهاد، فرصت‌های جایگزین آموزشی برای دختران نوجوان، از جمله آموزش‌های اجتماعی، برنامه‌های سوادآموزی و مهارت‌آموزی، آموزش از راه دور و تدریس خصوصی، برای پاسخ‌گویی به نیازهای آنان کافی نیست.

در گزارش آمده است که حدود پنج‌هزار و ۳۰۰ صنف آموزش جامعه محور، برای نزدیک به ۱۶۲ هزار متعلم زمینه آموزش را فراهم کرده‌اند که ۶۴ درصد آنان دختران هستند؛ اما این برنامه‌ها نمی‌توانند جایگزین آموزش رسمی و حضوری شوند.

این گزارش همچنان از کاهش حضور پسران در نظام آموزشی خبر داده و می‌گوید که حدود ۵۳ درصد کودکان در سن آموزش ابتدایی، از آموزش رسمی عمومی بیرون مانده‌اند.

با وجود این چالش‌ها، خانواده‌های افغان همچنان برای فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی برای فرزندان‌شان تلاش می‌کنند. بر بنیاد گزارش، سال گذشته حدود ۶.۶ میلیون کودک در مکاتب ابتدایی دولتی ثبت‌نام کرده‌اند که حدود ۵۶۰ هزار تن بیشتر از سال ۲۰۲۲ است؛ اما افزایش ثبت‌نام با سرعت رشد جمعیت در سن آموزش هم‌خوانی ندارد.

در این گزارش، کیفیت آموزش نیز نگران‌کننده خوانده شده و آمده است که بر اساس یک ارزیابی سراسری، کمتر از نیمی از متعلمین صنوف چهارم به حداقل مهارت لازم در بخش زبان دست یافته‌اند.

در همین حال، بخش تحصیلات عالی افغانستان نیز در مقایسه با سال‌های پیش از ۲۰۲۱ به‌گونه چشم‌گیری کوچک‌تر شده است. بر بنیاد این گزارش، در حال حاضر حدود ۲۰۸ هزار محصل در پوهنتون‌های کشور مصروف تحصیل‌اند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۹ هزار و در سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۴۳۰ هزار تن بود.

یونسکو و یونیسف خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش به دختران و زنان افغان شده و بر افزایش سرمایه‌گذاری در بخش آموزش، بهبود وضعیت معلمین و فراهم‌سازی مواد درسی تأکید کرده‌اند.

این دو نهاد هشدار داده‌اند که در صورت اقدام‌نشدن فوری برای رسیدگی به چالش‌های موجود، یک نسل کامل از کودکان و نوجوانان افغانستان از فرصت‌های آموزشی عقب خواهد ماند؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای جدی بر روند بازسازی و توسعه آینده کشور داشته باشد.