د افغانستان اسلامي امارت ملي پراختیا شرکت ویلي؛ افغان پلاوي د بېلاروس هېواد د بهرنیو چارو وزارت، کرنې وزارت او صنعت وزارت له چارواکو سره په بېلا بېلو کتنو کې د دوه اړخیزو سیاسي،اقتصادي او تجارتي مسایلو په اړه خبرې کړي.

د ملي پراختیا شرکت ویاند څرګنده کړی، چې بېلاروس ته په سفر کې د امارتي شرکتونو پر لوی رییس احمد جان بلال او د ملي پراختیا شرکت عمومي اجرائیوي رییس عبدالرحمن عطاش سربېره د بهرنیو چارو وزارت استازو او د ملي پراختیا شرکت تخنیکي ډلې ملتیا کړې ده.

د ملي پراختیا شرکت ویاند نبي ارغندیوال زیاته کړې؛ افغان پلاوي په دې سفر کې، د بېلاروس هېواد له دولتي تصدیو او سترو صنعتي شرکتونو سره رغنده لیدنې او مذاکرات لرل.

دغه راز دې پلاوي  د MAZ، BELAZ، MTZ، AMKODOR ، د ملي علومو اکاډمۍ، د مینسک ښار الکتروتخنیکي فابریکې، AVGUST، دولتي کیمیاوي سرو ادارې او د کرنې وزارت د مالدارۍ له فارمونو لیدنه کړې ده.

ویل کیږي، چې په دې کتنو کې دواړو لوریو هوکړه کړې، چې د صنعت او کرنیزو ماشین‌الاتو، ودانیزو توکو، د خوړو خوندیتوب، عامې روغتیا او زده‌کړو په برخو کې به دوه‌اړخیزې همکارۍ او تخنیکي اړیکې نورې هم پیاوړې او پراخې کړي.

د سیمه‌ییزو اقتصادي همکاریو پراختیا په لړ کې د افغانستان او اوزبکستان ترمنځ د سوداګریزې نښلونې کنفرانس د دواړو هېوادونو د چارواکو او سوداګرو په ګډون ترسره شو، چې په کې یې د څه باندې ۳۰۰ میلیون ډالرو پر ارزښت ۲۵ سوداګریز هوکړه‌لیکونه لاسلیک شول.

یاد کنفرانس د صنایعو او سوداګرۍ د وزیر نورالدین عزیزی، د اوزبکستان د سیردریا ولایت د والي ارکینجون توردیموف، د اقتصاد وزارت د معین محمدعالم جمیل، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې استازو او د دواړو هېوادونو د لسګونو سوداګرو په ګډون ترسره شو.

د صنعت او سوداګرۍ وزیر عزیزي ویلي؛ د کابل او تاشکند ترمنځ د اقتصادي اړیکو د پراختیا لپاره قوي اراده شته، چې له کبله یې په وروستیو کلونو کې سوداګریزې اړیکې بې‌سارې پراخې شوې دي. هغه همداراز اعلان کړی، چې په ۲۰۲۵ ز.کال کې به د ۲۰۲۴ پر پرتله د سوداګرۍ کچه لوړه شي. دغه راز نوموړي د افغانستان له لوري پر ۸ قلمه او د اوزبکستان له لوري پر ۶ توکو د ترجیحي هوکړه‌لیک د لاسلیک یادونه هم وکړه.

د سیردریا والي د دواړو هېوادونو پر تاریخي او اقتصادي اړیکو ټینګار کړی او څرګندوي، چې په دې ولایت کې لسګونه افغان سوداګر فعالیت لري.

هغه همداراز د پانګونې پراخو فرصتونو، ګډو صنعتي پروژو او اروپایي بازارونو ته د اوزبکستان د صادراتي ظرفیت یادونه وکړه.

د وړاندې شویو معلوماتو له مخې؛ لاسلیک شوي هوکړه‌لیکونه د ودانیزو چارو، خوراکي توکو، کرنې، موبل او فرنیچر، جامو او درملو سکټورونه رانغاړي. دا هغه هڅه ده، چې کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ په اقتصادي اړیکو کې نوی پړاو رامنځته کړي.

پاکستاني رسنیو راپور ورکړی؛ له څلور میاشتو څخه د ډېر وخت لپاره د تورخم دروازې د بندېدا له کبله، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ له مهمو سوداګریزو لارو شمېرل کېږي؛ دواړو لوریو ته پراخ اقتصادي زیانونه اړولي دي.

دغه لار د تېر کال د اوکټوبر میاشتې له نیمايي راپدېخوا د اوکټوبر د یوولسمې او دولسمې پر شپه د افغان او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتې وروسته؛ په بشپړه توګه د تګ راتګ او سوداګریزو فعالیتونو پر مخ تړل شوې ده. که څه هم وروسته د قطر او ترکیې پر منځګړیتوب اوربند ټینګ شو؛ خو د امنیتي اندېښنو له کبله سوداګریزې لارې اوس هم تړلي پاتې دي.

په راپور کې راغلي، چې له تورخم پرته، نورې لارې لکه خرلاچي، غلام‌خان، انګور اده او چمن هم تړل شوې دي، چې دې چارې سیمه‌ییزه سوداګري نوره هم زیانمنه کړې ده.

سوداګر وایي، چې یوازې د تورخم له لارې د پاکستان د ورځنیو صادراتو زیان شاوخوا دوه میلیون ډالر اټکل کېږي، چې په نږدې ۱۲۰ ورځو کې له ۲۴۰ میلیون ډالرو اوړي. د بندو وارداتو، د ګمرکي عوایدو د کمښت او نورو اړخیزو اغېزو په پام کې نیولو سره ټولیز زیان له دې هم ډېر ګڼل کېږي.

د سوداګریزو بنسټونو د څرګندونو له مخې؛ د پاکستان میاشتني صادرات نږدې ۱۷۷ میلیون ډالر راکم شوي او په وروستیو کې دوه اړخیزه سوداګري تر پنځوس سلنه ډېره راټیټه شوې ده.

له تړل کېدا مخکې تورخم هره ورځ شاوخوا ۱۰ زره مسافر او له ۵۰۰ څخه تر ۷۰۰ پورې بار وړونکي او مسافر وړونکي موټر منل؛ خو اوس سرحدي بازارونه او ټرانزیټي برخې عملاً فلج شوې دي.

د پاکستان ګمرکي کارکوونکي سراسري ټولنې رییس ویلي، چې په تورخم کې له ۱۵۰ څخه زیات د مالونو د تصفیې دفترونه تړل شوي او لږ تر لږه زر کارګران بې‌کاره شوي دي.

دغه راز د تورخم کارګرانو اتحادیې له څلور زره څخه د زیاتو ورځنيو مزدورانو؛ لکه موټر چلوونکو، باروړونکو او خدماتي کارکوونکو، له بې‌کارۍ خبر ورکړی دی.

راپورونه ښیي، چې دې وضعیت پر بیو هم اغېز کړی دی. د افغانستان صادرات، په ځانګړي ډول سابه، پنبه او وچه مېوه لکه بادام، ممیز، انځر، پسته او جلغوزي درېدلي او د دغو توکو بیې د پاکستان په بازارونو کې لوړې شوې دي. برعکس د پاکستان صادرات لکه کچالو، لیمويي مېوې (کینو او مالټه) کیله، سره مرچ او درمل په پوله کې بند پاتې دي او د بیو راټیټېدا تولیدوونکو ته درانده زیانونه اړولي دي.

کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې د دې حالت غخېدا نه یوازې د سرحدي سیمو اقتصاد، بلکې سترې ټرانزیټي پروژې او د مرکزي او جنوبي آسیا د نښلولو نوښتونه هم له شک سره مخ کړي او پر ځمکنیو سوداګریزو لارو باور یې سخت کم کړی دی.