Opinion
د اپیک غونډه؛ چین د نړیوال اقتصاد او نوي نړیوال نظم په محور کې
د چین او امریکا اړیکې هم د نړیوال اقتصاد او سیاسي ثبات له مهمو موضوعاتو څخه دي. د چین دریځ دا دی چې د دوو سترو هېوادونو ترمنځ سیالي طبیعي ده، خو دغه سیالي باید د دواړو هېوادونو د اړیکو ټول اړخونه تر خپل سیوري لاندې را نه ولي.
د آسیا او ارام سمندر د اقتصادي همکاریو (اپیک) غونډه یوازې د اقتصادي همکاریو یوه عادي ناسته نه ده، بلکې د نړیوال اقتصاد د راتلونکي، سوداګریزو اړیکو او د سترو قدرتونو د تعامل لپاره یو مهم ستراتیژیک فرصت دی. په داسې حال کې چې نړۍ د اقتصادي بدلونونو، جیوپولیټیکو تحولاتو او د نړیوال نظم د بیا تعریف له پړاو څخه تېرېږي، د چین رول د دې بهیر په منځ کې ورځ تر بلې مهم کېږي.
چین د اپیک د کوربه هېواد په توګه هڅه کوي چې د اقتصادي همکاریو، سیمهییز اتصال، ازادې سوداګرۍ او ګډ پرمختګ لپاره نوې لارې پرانیزي. بېجینګ په نړیوالو اقتصادي اړیکو کې د څو اړخیزو همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار کوي او غواړي نړیوالو ته دا پیغام ورسوي چې د نړۍ اقتصادي راتلونکی باید د تقابل، سوداګریزو جګړو او یو اړخیزو محدودیتونو پر ځای د متقابل احترام، همکارۍ او ګډو ګټو پر بنسټ ولاړ وي.
د چین اهمیت یوازې د یوه ستر اقتصادي بازار په توګه نه دی، بلکې دغه هېواد د نړیوالو اکمالاتي ځنځیرونو، تولید، پانګونې، ټکنالوژۍ او نړیوالې سوداګرۍ په جوړښت کې اساسي ځای لري. د نړۍ ګڼ هېوادونه د خپلو اقتصادي اړیکو، صادراتو او صنعتي پرمختګ لپاره له چین سره پراخو اړیکو ته اړتیا لري. له همدې امله، د بېجینګ دریځونه او اقتصادي نوښتونه د آسیا او ارام سمندر تر سیمې ورهاخوا د نړیوال اقتصاد پر بهیر هم اغېز لرلای شي.
د چین او امریکا اړیکې هم د نړیوال اقتصاد او سیاسي ثبات له مهمو موضوعاتو څخه دي. د چین دریځ دا دی چې د دوو سترو هېوادونو ترمنځ سیالي طبیعي ده، خو دغه سیالي باید د دواړو هېوادونو د اړیکو ټول اړخونه تر خپل سیوري لاندې را نه ولي. بېجینګ د داسې سالمې او عادلانه سیالۍ ملاتړ کوي چې د نړیوالو اصولو او منل شویو قواعدو پر بنسټ وي او دواړه لوري د یو بل د پرمختګ د مخنیوي پر ځای د خپلو وړتیاوو د لوړولو لپاره هڅې وکړي. د چین په لیدلوري کې، د نړۍ اقتصادي فضا دومره پراخه ده چې دواړه هېوادونه او نور نړیوال اقتصادونه کولای شي په ګډه پرمختګ وکړي او د یوه هېواد بریا د بل هېواد لپاره هم د فرصتونو د رامنځته کېدو لامل شي.
په همدې چوکاټ کې، چین د متقابل احترام، سولهییز ګډ ژوند او د ګډو ګټو پر بنسټ د همکاریو پر اصل ټینګار کوي. د دغه هېواد په دریځ کې د ملي حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا، د هر هېواد د خپل ټولنیز نظام او پرمختیايي مسیر د درناوي ترڅنګ، د اختلافاتو د سولهییز مدیریت او د شخړو د مخنیوي موضوع ځانګړی اهمیت لري. د چین په باور، د همکاریو له لارې دواړه هېوادونه ګټه ترلاسه کولای شي، په داسې حال کې چې تقابل او شخړې نه یوازې د دواړو لورو، بلکې د نړیوالې ټولنې لپاره هم منفي پایلې لرلای شي.
د نړیوال پرمختګ په اړه د چین لیدلوری هم د دې غونډې له مهمو موضوعاتو څخه ګڼل کېږي. د بېجینګ په اند، رښتینی پرمختګ هغه دی چې د نړۍ ټولو هېوادونو ته پکې د ګډون، ونډې اخیستنې او ګټې اخیستنې فرصت برابر وي. پرمختګ او عصري کېدل باید یوازې د محدود شمېر شتمنو هېوادونو ځانګړی امتیاز نه وي، بلکې ټول هېوادونه، که لوی وي او که کوچني، باید د نړیوال اقتصاد په پرمختګ کې مساوي فرصتونه ولري. همدارنګه، دوامدار پرمختګ هغه وخت رښتینی ارزښت پیدا کوي چې د اقتصادي ودې ترڅنګ د ټولنیز عدالت، د خلکو د هوساینې او د چاپېریال ساتنې موضوعات هم په پام کې ونیول شي.
چین د نړیوال پرمختګ نوښت (Global Development Initiative) له لارې هڅه کوي چې د ملګرو ملتونو د ۲۰۳۰ کال د دوامدار پرمختګ اجنډا د پلي کېدو لپاره نړیوالې همکارۍ پیاوړې کړي. دغه نوښت د خلکو پر محور پرمختګ، ټولشموله اقتصادي ودې، نوښت، د انسان او طبیعت ترمنځ پر همغږۍ او عملي اقداماتو ټینګار کوي. د دې لیدلوري اساسي موخه د داسې نړیوالې پراختیايي ملګرتیا رامنځته کول دي چې پر مساوات، متقابل مشارکت او ګډو ګټو ولاړه وي او هېڅ هېواد او ټولنه د پرمختګ له فرصتونو بېبرخې پاتې نه شي.
همدارنګه، چین د ټولشموله اقتصادي نړیوال کېدو ملاتړ کوي او د هغو محدودیتونو مخالفت کوي چې د ټکنالوژۍ د تبادلې، اقتصادي همکاریو او نړیوالو بازارونو د پراختیا مخه نیسي. د کمربند او لارې نوښت او د هغه په چوکاټ کې د لوړ کیفیت همکاریو پراختیا د دې لیدلوري یوه مهمه برخه ده. د چین په باور، د زیربناوو جوړول، د ترانسپورټي دهلېزونو پراختیا، د سوداګرۍ اسانتیاوې، د پانګونې زیاتوالی او د ټکنالوژۍ تبادله کولای شي د نړیوال اقتصاد د ودې لپاره نوي فرصتونه برابر کړي او د پرمختګ لاسته راوړنې د بېلابېلو هېوادونو خلکو ته په عادلانه توګه ورسوي.
په ځانګړي ډول، د آسیا د اقتصادي راتلونکي لپاره د چین ونډه د پام وړ ده. د سیمې ګڼ هېوادونه د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ، ټکنالوژۍ او زیربناوو په برخو کې له چین سره ګډې ګټې لري. دا وضعیت د سیمهییز اتصال د پراختیا، د اقتصادي همکاریو د ژورتیا او د آسیا او ارام سمندر د سیمې د بازارونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهم ظرفیتونه رامنځته کوي.
په ټوله کې، د اپیک غونډه د چین لپاره یوازې د کوربهتوب یو تشریفاتي فرصت نه دی، بلکې د خپل اقتصادي ځواک، نړیوالې ډیپلوماسۍ او ستراتیژیک لیدلوري د څرګندولو یوه مهمه صحنه ده. چین هڅه کوي چې د نړیوالو اقتصادي همکاریو په مرکز کې خپل ځای پیاوړی کړي او د اقتصادي ثبات، سیمهییز اتصال، دوامدار پرمختګ او ګډو ګټو په رامنځته کولو کې اغېزناک رول ولوبوي. د شینزن غونډه به په دې برخه کې د چین د نړیوالو اقتصادي لومړیتوبونو او د راتلونکو همکاریو د مسیر د ارزونې لپاره مهم فرصت وي.