د جرمونو نړیوالې محکمې څرګنده کړی، چې د دې محکمې د لوی څارنوال کریم خان دنده لنډمهاله ځنډول شوې او د هغه د راتلونکي برخلیک په اړه به د غړو هېوادونو د رایو له مخې پرېکړه وشي. دا کار پر نوموړي د جنسي ځورونې د تورونو له څېړنې وروسته رامنځته شوی دی.

د یوې ډیپلوماټیکې سرچینې د څرګندونو له مخې، د محکمې د واکمن بنسټ اجرائیوي پلاوي له یوې وکیلې سره د هغې له رضایت پرته د جنسي اړیکې د لرلو د تور په اړه له ۱۸ میاشتنۍ څېړنې وروسته دې پایلې ته رسېدلی، چې کریم خان «ډېر ناسم چلند» کړی دی. دغه پلاوي د هغه د ګوښه کېدا وړاندیز هم کړی دی.

ټاکل شوې، چې د دغې ارزونې پایلې د محکمې ۱۲۵ غړو هېوادونو ته ولېږل شي او په یوه ځانګړې غونډه کې د هغه د کاري راتلونکي په اړه رای ‌اچونه وشي.

په رسمي خبرپاڼه کې راغلي، چې د انضباطي بهیر په اړه وروستۍ پرېکړه شوې او موضوع د غړو هېوادونو ټولنې ته سپارل شوې؛ خو جزئیات یې خپاره شوي نه‌دي. دغه راز ټینګار شوی، چې د دې پرېکړې اړوند اسناد به پټ پاتې شي.

د کریم خان وکیلانو دغه پرېکړه رد کړې او څرګندوي، چې نوموړی هر ډول سرغړونه نه مني. د دوی پر وینا، دا پرېکړه «ناقانونه، ناعادلانه او له کافي شواهدو پرته» رامنځته شوې ده.

دا قضیه په داسې حال کې د جرمونو نړیواله محکمه له کړکېچ سره مخامخوي، چې دغه بنسټ له بلې خوا د امریکا له فشارونو او بندیزونو سره هم مخ دی؛ په ځانګړي ډول وروسته له هغې چې د جنګي جرمونو په تور یې د اسرائیلي چارواکو د نیولو حکمونه صادر کړل.

کریم خان د تېر کال له مې راپدېخوا د څېړنو د پایلو تر روښانه کېدا پورې په خپله خوښه خپل کار درولی او د جرمونو نړیوالې محکمې لومړنی لوی څارنوال دی، چې د دې ادارې د څارونکي بنسټ له‌خوا یې دنده ځنډول کېږي.

د دوشنبې پر ورځ د فلیپین په سوېل کې مېنداناو ټاپو ته نږدې د رښتر پر کچه د یوې ۷.۸ درجې زورورې زلزلې له کبله د لږ تر لږه ۱۵ کسانو د مړینې وېره څرګنده شوې، چې په څو هېوادونو کې یې د سونامي خبرداری هم رامنځته کړی دی.

زلزله نن سهار وختي هغه مهال رامنځته شوه، چې له رخصتیو وروسته په فلیپین کې ښوونځي بېرته پرانیستل شوي وه. د زلزلې ټکانونه د فلیپین په څو ولایتونو او آن د انډونیزیا د سولاوېسي ټاپو په ماناډو ښار کې، چې شاوخوا ۴۲۰ کیلومټره لرې پروت دی؛ هم احساس شوي دي.

د دې پېښې له کبله د فلیپین په سوېل، د انډونیزیا په شمال او د مالیزیا د صباح ایالت لپاره د سونامي خبرداري ورکړ شوي دي. د زلزلې مرکز د مینډاناو د سارانګاني ولایت له ساحله شاوخوا ۲۰ کیلومټره لرې ښودل شوی دی.

د فلیپین چارواکي د اوښتو زیانونو ارزونه کوي او د دغه هېواد د ملکي دفاع اداره د هغو لومړنیو راپورونو پر څېړنه اخته دي، چې له مخې یې ۱۵ کسان مړه او ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

د فلیپین ولسمشر فرډینانډ مارکوس جونیر د بېړني غبرګون امر کړی او ویلي یې دي، چې حکومت د ژغورنې او مرستو د چارو او د خوندي کېدو د مرکزونو د جوړولو لپاره چمتووالی نیولی دی.

دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي، چې فلیپین اته میاشتې مخکې هم د تېرو ۱۲ کلونو تر ټولو خونړۍ زلزله تجربه کړې وه.

فلیپین او انډونیزیا د «آرام سمندر د اور په کړۍ» کې پراته دي؛ دا د زلزلو سیمه ده، چې هر کال په کې سلګونه زلزلې ثبتېږي.

د فلیپین د زلزله‌پېژندنې ادارې د څرګندونو له مخې، په دې سیمه کې د رښتر پر کچه ۶.۷ درجې زور لرونکې وروستي ټکانونه هم احساس شوې دي.

راپورونه ښيي، چې یو شمېر ودانیو ته زیان اوښتی، روغتونونه تخلیه شوي او ځینې پوهنتونونه هم زیانمن شوي دي. د مرستو لپاره پوځیان اغېزمنو سیمو ته استول شوي او مالیزیا هم د مرستې لپاره خپل چمتووالی اعلان کړی دی.

په انډونیزیا کې هم ځینې اوسېدونکي لوړو او خوندي سیمو ته لېږدول شوي او په ځینو سیمو کې د سونامي وړې څپې ثبت شوې دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ منلې، چې له بنیامین نتنیاهو سره یې په یوه ټیلیفوني اړیکه کې هغه ته «لېونی» ویلي او په لبنان کې یې د اسرائیل د بریدونو له روان ساتلو ناخوښي ښودلې ده.

ټرمپ د «پاډ فورس ون» نومې خپرونې ته ویلي، چې له لبنان سره د اسرائیل له پرله‌پسې نښتو ناخوښ و؛ خو ټینګار یې کړی، چې له نتنیاهو سره یې اړیکې اوس هم ښې دي.

د اکسیوس د راپور له مخې، ټرمپ د دوشنبې په ټیلیفوني اړیکه کې نتنیاهو ته ویلي: «ته لېونی یې. که زه نه وای، اوس به په زندان کې وې. زه دې ژغورم. اوس ټول له تا کرکه کوي. ټول له همدې کبله له اسرائیل څخه کرکه لري.»

نتنیاهو د دې راپور په غبرګون کې د اړیکې له جزئیاتو ډډه کړې؛ خو څرګندوي، چې له ټرمپ سره یې اړیکې بدلې شوې نه‌دي او دواړه لوري اوس هم ګډې موخې لري.

د اسرائیل لومړي وزیر زیاته کړې، چې د یوې کورنۍ د غړو په څېر کله ناکله د ده او ټرمپ ترمنځ پر تکتیکي مسایلو اختلافونه رامنځته کېږي؛ خو تل د هغو د حل لپاره یوه لار پیدا کوي.

بل لور ته ایران ویلي، تر هغې، چې اوربند لبنان هم رانغاړي؛ له امریکا سره به د جګړې د پای ته رسولو په اړه له هیڅ هوکړې سره موافقه ونه‌کړي.

سره له دې، چې د امریکا پر منځګړیتوب د دوشنبې پر ورځ یوه هوکړه اعلان شوې؛ خو د اسرائیل او حزب‌الله ترمنځ نښتې اوس هم روانې دي.

لبناني سرچینو ویلي، چې د لبنان په سویل کې د اسرائیل پر بریدونو لږ تر لږه شپږ کسان وژل شوي دي.

ټرمپ دا ادعا هم کړې، چې نتنیاهو یې له ایران سره جګړې ته نه‌دی هڅولی او ټینګار کوي، چې دا پرېکړه خپله ده کړې؛ ځکه د هغه په وینا، ایران ته باید د اټومي وسلې د ترلاسه کولو اجازه ورنه‌کړ شي.

د امریکا ولسمشر یو ځل بیا له ایران سره د ۲۰۱۵ز.کال د اټومي هوکړې د پرېښودو له خپلې پرېکړې دفاع کړې او ادعا یې کړې، که دا کار یې نه وای کړی؛ اسرائیل به اوس له خورا سخت وضعیت سره مخ و.