در حالی‌که وضعیت آتش‌بس میان ایران و ایالات متحده همچنان مبهم باقی مانده است، گزارش‌ها از افزایش کنترول ایران بر تنگه راهبردی هرمز حکایت دارد.

بر اساس این گزارش‌ها، ایران دو کشتی را در این مسیر مهم دریایی توقیف کرده و این اقدام همزمان با ادامه اختلافات درباره آتش‌بس شکننده با واشنگتن صورت گرفته است.

محمدباقر قالیباف، رئیس پارلمان ایران گفته است که هرگونه آتش‌بس واقعی زمانی امکان‌پذیر است که محدودیت‌ها بر تجارت دریایی ایران برداشته شود. او محاصره دریایی را نقض توافقات احتمالی خوانده است.

سپاه پاسداران ایران نیز اعلام کرده است که دو کشتی خارجی به دلیل تخطی از مقررات و نداشتن مجوز توقیف شده‌اند. در همین حال، منابع امنیتی از تیراندازی به یک کشتی دیگر بدون وارد شدن خسارت خبر داده‌اند.

ایالات متحده این اقدامات را «دزدی دریایی» توصیف کرده و در مقابل، به اجرای محاصره دریایی و رهگیری برخی کشتی‌های ایرانی ادامه داده است.

این وضعیت باعث نگرانی در بازارهای جهانی انرژی شده و بهای نفت خام برنت به بالای ۱۰۰ دالر در هر بشکه رسیده است.

در همین حال، تلاش‌های دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات میان طرفین تاکنون نتیجه‌ای در پی نداشته است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این تنش‌ها می‌تواند مسیر تجارت جهانی انرژی را با خطر جدی روبه‌رو سازد.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له هغې پرېکړې هرکلی کړی، چې د ایران او امریکا او اسرائیلو ترمنځ د نښتې د اوربند د غځولو په اړه شوې او له دې اقدامه یې مننه کړې ده.

شهباز شریف د چارشنبې پر ورځ په یوه پیغام کې ویلي، چې د امریکا له لوري د پاکستان د غوښتنې د منلو او د اوربند د غځولو اقدام ستایي؛ دا کار د نوموړي د څرګندونو له مخې د ډیپلوماټیکو هڅو د دوام لپاره زمینه برابروي.

هغه ویلي؛ هیله ده، چې دواړه لوري اوربند روان وساتي او د خبرو اترو دوه‌یم پړاو به د شخړې په دایمي پای ته رسولو کې مرسته وکړي.

پاکستانيو چارواکو ويلي، چې د سولې خبرې په اسلام‌‌آباد کې د تاوتریخوالي د کمولو او سیاسي حل ته د رسېدو لپاره دوام مومي.

دا څرګندونې په داسې حال کې راپورته کیږي، چې له دې مخکې ټرمپ ویلي؛ د واشنګټن او تهران ترمنځ اوربند به تر هغه وخته پورې وغځول شي، چې ایران رسمي وړاندیز وړاندې کړي او خبرې اترې پای ته ورسیږي.

رویترز خبري آژانس په یوه راپور کې دا موضوع څېړلې، چې آیا ایران له حقوقي پلوه کولی شي له هرمز تنګي څخه د تېرېدونکو بېړیو پر تګ راتګ پیسې وضع کړي او که نه؟!.

د راپور له مخې؛ تهران هڅه کوي، چې د بېړیو پر تګ راتګ د پیسو د وضع کولو له لارې په هرمز تنګي کې له سپاه پاسداران سره پر همغږۍ ډېره نوره څارنه هم رامنځته او د بېړیو خوندي تګ راتګ ډاډمن کړي.

هرمز تنګی څه ډول سیمه ده؟

هرمز تنګی هغه اوب‌‌لاره ده، چې فارس خلیج له عمان خلیج سره نښلوي او د ایران او عمان په سمندري اوبو کې پروت دی. دا د نړۍ د انرژۍ د لېږد لویه‌لار ګڼل کیږي، چې د نړۍ شاوخوا ۲۰ سلنه تېل ترې تېرېږي.

د دې اوب‌‌لارې اوږدوالی شاوخوا ۱۶۷ کیلومټره دی او په یوه نرۍ برخه کې د بېړیو د تګ راتګ دوه بېلابېلې لارې د حایل سیمې په توګه لري.

د رویترز د څرګندونو له مخې؛ ایران د امریکا او اسرائیلو له بریدونو وروسته دا لار په عملي ډول محدوده کړې او د کړکېچ د پای ته رسېدا د شرطونو په توګه یې په کې پر تګ راتګ د پیسو غوښتنه کړې؛ خو د دې پیسو د عملي اخیستلو څرنګوالی تر دې دمه روښانه نه‌دی.

نړیوال قانون څه وايي؟

د سمندرونو د حقونو په اړه د ملګرو ملتونو کنوانسیون، چې په۱۹۸۲ ز.کال کې تصویب شوی او له ۱۹۹۴ راپدېخوا پلی کیږي؛ په نړیوالو تنګیو کې بې‌خنډه «ټرانزیټي تګ» حق ډاډمنوي.

دغه سمندري هوکړه ساحلي هېوادونو ته اجازه ورکوي، چې د خپلو سمندري اوبو په حدودو کې تګ راتګ تنظیم کړي؛ خو باید د بېړیو بې‌ضرره او آزاد تګ راتګ هم ډاډمن کړي.

خو ایران او امریکا دا کنوانسیون نه‌دی لاسلیک کړی، چې حقوقي بحثونه نور هم پېچلې کوي.

د پیسو وضع کولو احتمالي ستونزې

رویترز راپور ورکوي، چې د ملګرو ملتونو د سمندرونو د قانون د پلي کولو لپاره مستقیم اجرائیوي میکانیزم نشته. که څه هم نړیوالې محکمې پرېکړې کولی شي؛ خو د پلي کېدا مستقیم ځواک نه‌لري.

دغه راز هېوادونه او شرکتونه کولی شي د بېړیو د لارو پر بدلولو یا د هغو بنسټونو پر ضد د هدفمندو بندیزونو له لارې، چې له دې پیسو سره تړاو ولري؛ د دې کړنې مخه ونیسي.

دغه راپور زیاتوي، چې ځینې شرکتونه اوس له هرمز تنګي څخه د تېرېدا بدیلې لارې ارزوي.