د ایران یوه چارواکي ویلي، چې اوس‌مهال ۵۹ زره او ۶۵۸ افغان زده‌کړیالان د دې هېواد په پوهنتونونو او علمي مرکزونو کې پر زده‌کړو بوخت دي او تهران هم له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د کډوالو کوربه هېوادونو ته خپلې مالي مرستې زیاتې کړي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ(UNHCR)  د اجرائیوي کمیټې په اووه‌اویايمه کلنۍ غونډه کې، چې په جنیوا کې جوړه شوې وه؛ د ایران بهرنیو وګړو او کډوالو چارو ادارې مشر نادر یاراحمدي ویلي، چې دغه هېواد له څو لسیزو راپدېخوا د کډوالو او پناه‌غوښتونکو کوربه دی او هغوی ته یې د زده‌کړو او روغتیا په ګډون عامه چوپړتیاوې برابرې کړې دي.

یاراحمدي په ایران کې د افغان وګړو زده‌کړو ته داسې نغوته کړې، زرګونه افغان زده‌کړیالان د دغه هېواد په پوهنتونونو کې زده‌کړې کوي او د افغانستان ګڼ‌شمېر وګړي له دې مخکې د ایران له لوړو زده‌کړو بنسټونو څخه فارغ شوي دي.

ایران د نړیوالو مرستو د زیاتېدا غوښتنه وکړه

د ایران بهرنیو وګړو او کډوالو چارو ادارې مشر ویلي، چې د کډوالو کوربه هېوادونو ته د نړیوالې ټولنې مالي مرستې بسنه نه‌کوي او باید د کډوالو د کوربه‌توب مسوولیت د هېوادونو ترمنځ په عادلانه توګه ووېشل شي.

هغه همدارنګه د مالي مرستو د زیاتېدا، د سرچینو د عادلانه وېش او د هغو خنډونو د لرې کولو غوښتنه کړې، چې د کوربه هېوادونو پرمختیايي مرستو ته لاسرسی محدودوي.

د یاراحمدي د څرګندونو له مخې، په ایران کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د فعالیتونو مالي اړتیا په تېرو کلونو کې شاوخوا ۱۴۰ میلیون ډالره اټکل شوې وه؛ خو په ۲۰۲۵ز.کال کې د دې مبلغ له لس سلنې څخه هم کمه برخه برابره شوې ده.

ملګرو ملتونو د ایران له کوربه‌توب مننه وکړه

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنر برهم صالح له څو لسیزو راپدېخوا د کډوالو د کوربه‌توب له کبله له ایران مننه کړې ده.

ایران په تېرو څو لسیزو کې د ګڼ‌شمېر افغان کډوالو او پناه‌غوښتونکو کوربه پاتې شوی دی .زده‌کړو، روغتیايي چوپړتیاوو او نورو لومړنیو آسانتیاوو ته لاسرسی په دې هېواد کې د مېشتو افغان وګړو اړتیا ده.

دغو څرګندونو یو ځل بیا د کډوالو د کوربه هېوادونو لپاره د نړیوالو مرستو د زیاتولو او د کډوالو د اړتیاوو د پوره کولو د مسوولیت د عادلانه وېش پر اړتیا ټینګار کړی دی.

ازبکستان افغانستان ته د اوړو د صادراتو پر زیاتولو په بازار کې خپل ځای پیاوړی کړی او له قزاقستان او روسیې سره یې سیالي زیاته کړې ده.

د قزاقستان د صنعتي سرچینو د څرګندونو له مخې، ازبکستان په ۲۰۲۵ز. کال کې پېنځه هېوادونو ته شاوخوا ۱.۶ میلیون ټنه اوړه، چې ارزښت یې ۴۴۱.۷ میلیون ډالرو ته رسېږي، صادر کړي دي.

افغانستان د دغو صادراتو نږدې ټولې جوپې جذب کړې دي.

د قزاقستان د غلو او دانو د پروسس کوونکو ټولنې د بنسټ‌اېښودونکو پلاوي مشر یوګني ګان ویلي، چې افغانستان ته د دغه هېواد د اوړو صادرات په ۲۰۲۵ز.کال کې د تېر کال پر پرتله شاوخوا ۲۰۰ زره ټنه کم شوي دي.

د راپور له مخې، د ازبکستان د اوړو د سیالۍ وړتیا د زیاتېدا یو مهم لامل د لېږد ټیټ لګښتونه او په هغو لارو کې د ټرانزیټي تعرفو نشتوالی دی، چې دغه هېواد یې کاروي. دې چارې ازبک تولیدوونکو ته زمینه برابره کړې، چې د افغانستان بازار ته اوړه پر وړ بیه وړاندې کړي.

دغه راز د ازبکستان د اوړو کارخونې تر ډېره پر هغو غنمو تکیه دي، چې له قزاقستان څخه واردېږي او بیا یې یوه برخه په ازبکستان کې له پروسس وروسته بېرته د اوړو پر بڼه د افغانستان بازار ته وړاندې کېږي.

د قزاقستان او روسیې پر صادرونکو فشار

دې بهیر د قزاقستان د غلو او دانو د پروسس کوونکو لپاره ستونزې رامنځته کړې دي؛ ځکه هغوی په افغانستان کې د خپل دودیز صادراتي بازار یوه برخه له لاسه ورکوي.

روسي صادرونکي هم په دې بازار کې له سیالۍ سره مخ دي او هڅه کوي، چې خپل بدیل بازارونه د بېلګې په توګه چین ته پراخ کړي.

د افغانستان د اوړو په بازار کې د سیالۍ زیاتوالی ښيي، چې د لېږد لګښتونه، د پروسس ظرفیت او سوداګریزو لارو ته لاسرسی په سیمه کې د بیو او بازار د ونډې په ټاکلو کې مهم رول لري.