د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، چې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو او په منځني ختیځ کې د جګړو د پای ته رسولو په اړه یې د ایران وړاندیز رد کړی دی.

رویټرز خبري آژانس راپور ورکړی؛ ایران دغه وړاندیز په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې پر مهال مطرح کړی او څرګندوي، چې وړاندیز د قطر د منځګړو له لارې امریکايي لوري ته رسول شوی دی.

د ایران د وړاندیز له مخې، د هرمز سټراټیژیک تنګی به په اووه ورځو کې بېرته پرانیستل شي او په سیمه کې به جګړې ودرول شي.

ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته ویلي:« زه د هغوی وړاندیز ردوم، ما د هغوی هوکړه رد کړې ده.»

هغه ادعا کړې، چې ایران د هرمز تنګي د سمدستي پرانیستلو لپاره د هوکړې هڅه کوي؛ ځکه، چې د ده د څرګندونو له مخې، ایران له دغه تنګي څخه د عوایدو د کمېدو له کبله له اقتصادي ستونزو سره مخ دی.

د راپور له مخې؛ امریکا پر ایران اقتصادي بندیزونه لګولي، چې پر تهران فشار راوړي او د هرمز تنګي خپل بندیز پای ته ورسوي. د تنګي له بندېدو سره د دې مهمې بحري لارې څخه د بېړیو د تګ راتګ په کچه کې د پام وړکمی راغلی دی.

وال‌سټریټ ژورنال هم مخکې راپور ورکړی و؛ ټرمپ د ایران وړاندیز رد کړی او د امریکا یو شمېر چارواکو ویلي، چې نوموړی په دې اړه شکمن دی، چې ایران به د امریکا غوښتنې ومني.

د امریکا یوه چارواکي له دې مخکې ویلي وه، چې د منځګړو له لارې له ایران سره خبرې« مثبتې او رغنده» وې.

په همدې حال کې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د جمعې پر ورځ په ملګرو ملتونو کې خبریالانو ته ویلي؛ که امریکا د هوکړې او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره جدي چمتووالی ولري، د دې کار لپاره ټول شرایط برابر دي.

عراقچي زیاته کړې، که امریکا هوکړه وکړي؛ ښکېل لوري کولی شي د دواړو خواوو پر منل شویو موضوعاتو پراخې خبرې پیل کړي، چې د ایران د اټومي پروګرام په اړه خبرې هم په کې شاملېدی شي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان هم ویلي، چې تهران د خپل اټومي پروګرام او نورو موضوعاتو په اړه خبرو ته چمتو دی؛ خو« زور او فشار» نه مني.

پزشکیان ټینګار کړی، چې ایران د جګړې غوښتونکی نه دی؛ خو د فشارونو، ګواښونو او بریدونو پر وړاندې به له ځان څخه دفاع وکړي.

رویټرز څرګنده کړې؛ د جګړې د پای ته رسولو لپاره د ډیپلوماسۍ پخوانۍ هڅې هم بریالۍ شوې نه‌دي. د راپور له مخې، جګړه د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه د امریکا او اسرائیلو له بریدونو وروسته پیل شوې او له هغې راپدېخوا د جګړو د درېدلو او بیا پیل ترمنځ روانه ده.

د راپور له مخې، په دې موده کې زرګونه کسان وژل شوي؛ د ایران دودیز پوځي ځواکونه کمزوري شوي او د دغه هېواد له مخکې کمزوری اقتصاد هم زیانمن شوی دی.

ایران او د هغه متحدینو هم د سیمې په بېلابېلو برخو کې بریدونه کړي دي. ایران په خلیجي هېوادونو کې د امریکا پر متحدینو د بې‌پیلوټه الوتکو او توغندیو بریدونه کړي او په یمن کې یې حوثي متحدینو د سعودي عربستان پر ګټو بریدونه کړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ په واشنګټن کې پر رسمي او زړه‌راکښونکو پوځي مراسمو کې د چین له ولسمشر شي جین‌پینګ هرکلی وکړ. د دواړو هېوادونو مشران به په درې‌ورځنۍ ناستې کې پر سوداګرۍ، ټکنالوژۍ او نورو مهمو اختلاف‌لرونکو موضوعاتو خبرې پیل کړي.

شي جین‌پینګ د چارشنبې پر مازيګر د میریلینډ ایالت انډریوز ګډې اډې ته ورسېد، چې ترمپ او د امریکا لومړۍ مېرمن ملانیا ټرمپ له هغه او پینګ لی‌یوان هرکلی وکړ.

د چین له ولسمشره پر سره غالۍ، پوځي تشریفاتي ګارډ، پوځي ډلې او د امریکا د بي-۱ دوه بم‌غورځوونکو الوتکو پر الوتنه هرکلی وشو. دا له ۱۹۶۲ز.کال راپدېخوا لومړی ځل دی، چې د امریکا یو ولسمشر په دې اډه کې له یوه بهرني مشر څخه په خپله هرکلی کوي.

دا له ۲۰۱۵ز. کال راپدېخوا واشنګټن ته د شي جین‌پینګ لومړی سفر دی او په داسې مهال ترسره کیږي، چې دواړه هېوادونه هڅه کوي د سوداګرۍ ترمنځ نازک اوربند وساتي.

د امریکا د مالیې وزیر سکاټ بسنټ د چارشنبې پر ورځ ویلي؛ واشنګټن او بیجینګ هوکړه کړې، چې اوسنی سوداګریز اوربند تر جنوري وغځوي. ټاکل شوې وه، چې دغه هوکړه د نومبر پر لسمه پای ته ورسیږي.

د هوکړې له مخې، امریکا پر ځینو چینايي توکو تعرفې راکمې کړي او چین هم د نادرو منرالونو پر صادراتو محدودیتونه کم کړي دي.

بسنټ ویلي، د چین د لومړي وزیر له مرستیال هه لی‌فینګ سره په خبرو کې د پراخې سوداګریزې هوکړې د ترلاسه کولو امکان هم څېړل شوی دی.

شي جین‌پینګ په یوه خبرپاڼه کې، چې د چین دولتي خبري آژانس شینهوا خپره کړې ویلي، چې امریکا او چین باید« ملګري وي، نه سیالان».

هغه زیاته کړې، چې د دواړو هېوادونو همکاري د نړۍ پر ګټه تمامېدی شي.

تمه ده، چې په دې ناسته کې د سوداګرۍ او تعرفو، نادرو منرالونو، د کرنیزو محصولاتو صادراتو، مصنوعي ځیرکتیا، تایوان او له ایران سره د روانې شخړې په ګډون پر بېلابېلو موضوعاتو خبرې وشي.

ترمپ به له چین څخه د امریکايي کرنیزو محصولاتو د پېرلو د زیاتولو، د چین نادرو منرالونو ته د ډېر لاسرسي او پر امریکايي توکو د چین د تعرفو د کمولو غوښتنه وکړي.

د تایوان موضوع به هم د دواړو مشرانو په خبرو کې وړاندې شي. بیجینګ دې ټاپو ته د امریکا د وسلو له پلور سره مخالفت کوي.

شي جین‌پینګ په دې سفر کې د چین د یو شمېر لوړپوړیو چارواکو، د کمونېست ګوند د سیاسي دفتر د دایمي کمیټې غړي کای چي، د لومړي وزیر مرستیال هه لی‌فینګ او د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي په ګډون ملګری دی.

تمه ده، چې د چین ولسمشر د پنجشنبې پر ورځ د سپینه ماڼۍ په رسمي ماښامنۍ کې ګډون وکړي او د امریکا د مصنوعي ځیرکتیا د صنعت یو شمېر مشران به هم په دې مېلمستیا کې ګډون ولري.

دواړه هېوادونه د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې د ډېر نفوذ ترلاسه کولو لپاره له یو بل سره سیالي کوي او هممهاله د دې ټکنالوژۍ د تنظیم او احتمالي خطرونو په اړه هم خبرې کوي.

ټاکل شوې، چې د شي جین‌پینګ سفر د جمعې پر ورځ پای ته ورسیږي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ سې‌شنبه د ملګرو ملتونو په یواتیاومه عمومي غونډه کې د واشنګټن له پالیسۍ دفاع وکړه او خبرداری یې ورکړ، چې که ایران د سولې هوکړې ته ونه‌رسېږي، امریکا کولی شي د ایران اسلامي جمهوریت« له منځه یوسي».

ټرمپ ویلي، د امریکا پوځي اقداماتو ایران د اټومي وسلو له ترلاسه کولو څخه منع کړی او اوس تهران باید د خپل راتلونکي په اړه پرېکړه وکړي.

هغه وایي:« یوه ستره پرېکړه زما مخې ته ده؛ آیا له ایران سره به داسې هوکړه وشي، چې دې هېواد ته د بیا رغېدا او ډېر پیاوړي هېواد د جوړېدا اجازه ورکړي؛ که اسلامي جمهوریت له منځه یوسم؟!»

د امریکا ولسمشر له نړۍ هم وغوښتل، چې له واشنګټن سره د ایران پر وړاندې د اقتصادي فشارونو د زیاتولو لپاره همکاري وکړي، چې تهران خبرو او هوکړې ته اړ شي.

ټرمپ وړاندویېنه کړې، چې د نومبر پر درېیمه د امریکا له منځمهالو ټاکنو وروسته به یې حکومت له ایران سره د سولې هوکړې ته د رسېدا لپاره هڅې وکړي.

دغه راز هغه ټینګار کړی، چې که هوکړې ته ونه‌رسېږي؛ نورې لارې به هم پر مېز وي.

ټرمپ په ملګرو ملتونو کې له وینا وروسته هم د ایران په اړه د درې‌ساعته ناستې خبر ورکړ او هغه یې «ډېره ښه» وبلله؛ خو بیا یې وروسته څرګنده کړه، چې د امریکا استازو، سټیو ویټکاف او جیرډ کوشنر، له ایراني چارواکو سره مخامخ لیدنه نه‌ده کړې، بلکې د ایراني لوري له منځګړو سره یې خبرې کړې دي.

راپورونه ښيي، چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د کړکېچ کمولو لپاره ډیپلوماټیکې هڅې روانې دي.

ایراني چارواکو هم د هرمزتنګي د احتمالي پرانیستلو او د خبرو د دوام په اړه خپل دریځونه څرګند کړي دي.

د ټرمپ وینا په داسې مهال واورول شوه، چې د ایران او امریکا جګړه په ملګرو ملتونو کې د بحث له مهمو موضوعاتو څخه ده او بېلابېل هېوادونه په منځني ختیځ کې د روانو نښتو د امنیتي او سیاسي پایلو په اړه خبرې کوي.

ټرمپ د خپلې وینا په بله برخه کې د ونزویلا، کیوبا او د اوکراین جګړې په اړه د خپل حکومت له بهرنۍ پالیسۍ دفاع وکړه او څرګندوي، چې امریکا به په لویدیځه نیمه‌کره کې د امنیتي ګواښونو د مخنیوي لپاره نور ګامونه واخلي.

هغه پر ملګرو ملتونو هم نیوکه وکړه او د امریکايي ځواکونو په اړه په چارو کې د جرمونو د نړیوالې محکمې د لاسوهنې پر وړاندې یې د واشنګټن پر مخالفت ټینګار وکړ.

په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د ودانۍ له بهره هم یو شمېر اعتراض کوونکو د ایران د حکومت پر ضد لاریون وکړ او په دغه هېواد کې یې د ولسواکۍ غوښتنه وکړه.