د پښتونخوا عوامي ملي ګوند مشر او د پاکستان د ملي شورا د مخالفانو مشر محمود خان اچکزي ويلي، افغانستان په سیمه‌ییزو ناستو کې تر ډېره له امنیتي زاویې څېړل کېږي.

اچکزي د یکشنبې پر ورځ په کوټه کې د یوې درې ورځنۍ جرګې د پرانیستې پر مهال ویلي: افغانان د خپل هېواد په اړه په بحثونو کې؛ لکه د شانګهای همکاریو ټولنې په ناستو کې بشپړ حضور او استازیتوب نه‌لري.

هغه زیاته کړې، د سیمې امنیتي ستونزې یوازې له افغانستان سره تړاو نه‌لري او د جګړو، بهرنیو لاسوهنو او د سترو او سیمه‌ییزو هېوادونو د سیالیو رول هم باید په پام کې ونیول شي.

اچکزي ویلي؛ هغه ځواکونه او نیابتي ډلې، چې د سړې جګړې پر مهال په افغانستان کې ښکېل ول، د دغه هېواد په ویجاړۍ کې تاریخي مسوولیت لري.

د امریکا متقاعد جنرال او په افغانستان کې د امریکايي او ناټو ځواکونو پخوانی قومندان آسټین سکاټ مېلر وايي، په افغانستان کې د امریکا د ماموریت د پای ته رسېدو له څرنګوالي ډېر ناراضي و.

مېلر له« اې‌بي‌سي نیوز» سره په مرکه کې ویلي؛ پوهېدو، چې د امریکايي ځواکونو وتل ښايي له ډېرو ستونزو سره مل وي؛ خو د کابل سقوط او له افغانستان څخه د امریکا د وتلو څرنګوالي هغه ډېر خواشینی او غصه کړی و.

هغه ویلي:« زه په افغانستان کې د کار د پای ته رسېدا له څرنګوالي ډېر ناراضي وم. پوهیدم، چې ښايي داسې څه پېښ شي؛ خو بیا هم غصه وم.»

مېلر وایي؛ له افغانستان څخه د وتلو یوه له تر ټولو سختو برخو څخه له خپلو افغان ملګرو او همکارانو سره مخه ښه وه؛ هغه کسان، چې ځینې یې له ۱۰ څخه تر ۱۵ کلونو پورې پېژندل.

هغه وویل:« دا ډېر ناخوښ کار و. باید هغوی ته مې ویلي وای، چې زه ځم او زمونږ ځواکونه هم له افغانستان څخه وځي.»

مېلر زیاته کړې، که څه هم هغه یوه سرتېري ته ورته یوازې د امریکا د حکومت سیاست پلي کاوه؛ خو د خپلو افغان ملګرو غبرګون لیدل ورته ډېر سخت ول.

هغه ویلي:« د هغوی له نظره داسې احساس مې کاوه لکه ما، چې ورسره خیانت کړی وي.»

مېلر څرګنده کړې، د کابل له سقوط وروسته د کابل هوايي ډګر د ګډوډ وضعیت لیدل ورته هم ډېر سخت ول.

هغه وایي:« داسې احساس مې کاوه، چې له لاسه مې هېڅ هم نه‌کېږي. که په یوه الوتکه کې سپرېدلی شم، افغانستان ته به تللی وم، چې مرسته وکړم.»

هغه د کابل په هوايي ډګر کې د هغې چاودنې په اړه هم خبرې کړي، چې په پایله کې یې یو شمېر امریکايي سرتېري او افغان ملکي وګړي ووژل شول.

مېلر ویلي:« هغه برید نږدې له پښو وغورځولم. ډېر سخت ګوزار و.»

مېلر زیاته کړې، د کابل هوايي ډګر ګډوډوونکو انځورونو د ۲۰۰۱ز.کال د سپټمبر د یوولسمې بریدونه ورپه یاد کړل.

هغه ویلي، د سپټمبر د یوولسمې د بریدونو پر مهال یې داسې کسان لیدلي وه، چې د نړیوال سوداګریز مرکز له ودانۍ څخه له اور څخه د تېښتې لپاره یې لاندې ټوپ کاوه.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، هغه انځورونه هم ډېر ټکان ورکوونکي وه، چې افغانانو د کابل له هوايي ډګر څخه د امریکايي الوتکو د وتلو پر مهال هڅه کوله ځانونه الوتکو ته ورسوي.

مېلر وایي:« دا صحنې د ډېرو خلکو لپاره دردناکې وې؛ ځکه مونږ پوهېدو، چې دا جګړه څنګه پیل شوې وه او اوس مو د هغې د پای څرنګوالی لیده.»

مېلر د دې پوښتنې په ځواب کې، چې څه شی په بل ډول ترسره کېدی شو؛ وویل؛ په افغانستان کې شته ګواښونه په کافي اندازه جدي نه‌ ول نیول شوي.

هغه ویلي؛ امریکا کولی شول مخکې له دې، چې وضعیت خراب شي، د هغو کسانو یوه برخه بل هېواد ته ولېږدوي، چې ټاکل شوې وه له افغانستان څخه وایستل شي.

دافغانستان بانک ويلي، چې په تېر یو کال کې د شاوخوا ۲،۵ میلیارډ افغانیو پر ارزښت زاړه او زیانمن بانکنوټونه له پولي چلښت څخه راټول او له منځه وړل شوي دي.

د افغانستان بانک ویاند حسیب‌الله نوري ويلي، چې هېوادوال کولی شي دافغانستان بانک یا سوداګریزو بانکونو ته ورشي؛ خپل زاړه او زیانمن بانکنوټونه له نویو هغو سره بدل کړي.

یو شمېر هېوادوال او صرافان په بازارونو کې د زاړو بانکنوټونو له زیاتوالي شکایت کوي او وايي، چې په ورځنۍ راکړه ورکړه کې د دغو پیسو کارول ستونزې لري.

دغه راز صرافان وايي، چې ځینې خلک د زاړو بانکنوټونو له اخیستلو ډډه کوي او دغه وضعیت د راکړې ورکړې بهیر له ستونزو سره مخ کړی دی.

د افغانستان بانک له خلکو غوښتي؛ د افغانیو بانکنوټونو په ساتنه کې پام وکړي، چې له ټاکلې مودې مخکې زاړه او زیانمن نه‌شي او د نویو پیسو د ژر چاپولو اړتیا راکمه شي.

دافغانستان بانک مسوولانو ټینګار کړی، چې د پولي سیاستونو او د بازار د اړتیا له مخې، نوې بانکنوټونه پولي چلښت ته داخلوي.