د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیالۍ په هېواد کې د سوالګرۍ پدیدې د مدیریت هر اړخیزه طرحه د نړیوالو بنسټونو او مرستندویه موسسو له استازو سره شریکه کړې ده.

دا طرحه د چارشنبې پر ورځ د اقتصادي مرستیالۍ د عامه اړیکو ریاست پر مشرۍ په جوړه شوې غونډه کې وړاندې شوه.

په دې غونډه کې د سوالګرۍ پدیدې د مخنیوي لپاره پر دوامدارو لارو چارو او په دې برخه کې د اسلامي امارت پر هڅو خبرې وشوې.

د اقتصادي مرستیالۍ د خبرپاڼې له مخې؛ په دې غونډه کې د مسلکي زده‌کړو، مشروطو نغدي مرستو او د اړمنو کسانو د اقتصادي پیاوړتیا له لارې د سوالګرۍ پر کمولو ټینګار وشو، چې هغوی ته د دوامدار او باعزته ژوند زمینه برابره شي.

د نړیوالو بنسټونو او مرستندویه موسسو استازو هم له وړاندې شوې طرحې هرکلی کړی دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر له روسي شرکتونو غوښتي، چې د افغانستان د کانونو، صنعتي کارخونو او بېخبناوو په برخو کې پانګونه وکړي.

ملا برادر دا غوښتنه د روسیې د لومړي وزیر له مرستیال الکسي اوورچوک سره په لیدنه کې کړې او ویلي یې دي، چې افغانستان د ګډو پانګونو لپاره پراخې اقتصادي وړتیاوې لري.

نوموړي ویلي؛ افغانستان چمتو دی، چې له کورنیو شریکانو سره پر همکارۍ د روسي شرکتونو پانګونې ته ښه راغلاست ووایي.

د ملا برادر د څرګندونو له مخې؛ د کانونو استخراج، د صنعتي کارخونو جوړول او پراختیا، د بېخبناوو پراختیا او د ځانګړو اقتصادي سیمو جوړول د پانګونې مهم فرصتونه دي.

ملا برادر د نړیوالو معیارونو له مخې د صنعتي پارکونو جوړول، د ګډو ځانګړو اقتصادي سیمو رامنځته کول، د وچو بندرونو جوړول او د سوداګریزو بېخبناوو پراختیا هم د ګډې پانګونې له مهمو برخو وبللې.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ټینګار کړی، چې افغانستان له روسیې سره د دواړو هېوادونو د اقتصادي ظرفیتونو په پام کې نیولو سره د سوداګرۍ کچې تر ټولو لوړې کچې ته د لوړولو غوښتونکی دی او د سوداګرۍ آسانتیاوې او د پانګونې پراختیا یې د دې موخې لپاره مهمې بللې دي.

نوموړي د افغانستان سټراټیژیک موقعیت، بډایه طبیعي زېرمې او د کار په عمر کې شاوخوا ۲۴ میلیون وګړي د هېواد له مهمو اقتصادي ظرفیتونو څخه یاد کړي او څرګندوي، چې دغه ظرفیتونه د بهرنیو پانګوالو لپاره د صنعت، کاري فرصتونو د رامنځته کولو او اقتصادي ودې په برخو کې د پام وړ فرصتونه برابرولی شي.

دا لیدنه په داسې حال کې شوې، چې افغانستان د بهرنۍ پانګونې د راجلبولو او له سیمه‌ییزو او نړیوالو هېوادونو سره د اقتصادي اړیکو د پراختیا له لارې د سوداګرۍ او اقتصاد د پیاوړتیا هڅې کوي.

د افغانستان په ختیځ کې د زیتونو کښت، چې لږ اوبو ته اړتیا لري؛ د بزګرانو لپاره د یوه نوي او هیله‌بښونکي بدیل په توګه مطرح شوی او کولی شي د کلیوالو کورنیو د عاید په زیاتوالي او د اقلیمي بدلونونو د اغېزو په مخنیوي کې مرسته وکړي.

د فرانسې خبري آژانس په یوه راپور کې لیکلي، چې د ننګرهار یو شمېر بزګرانو د زیتونو د ونو د وچکالۍ پر وړاندې د مقاومت له کبله د دې محصول کښت ته مخه کړې ده.

د ننګرهار د سیدان عربي کلي یوه بزګر عبدالله اورځلا شاوخوا ۱۵ کاله مخکې د خپلې کورنۍ پر ځمکه د زیتونو لومړنی بڼ جوړ کړ او اوس یې د دې ولایت په بېلابېلو سیمو کې زرګونه نورې ونې هم کېنولې دي.

نوموړي ويلي، د اوبو محدودو سرچینو ته پام او له اقلیمي بدلونونو سره د کرنې د عیارولو اړتیا هغه مهم لاملونه ول، چې د زیتونو پر کښت یې پانګونې ته وهڅاوه.

د کارپوهانو د څرګندونو له مخې، د زیتونو ونې د وچکالۍ پر وړاندې د مقاومت ترڅنګ د خاورې د کیفیت په ښه کولو او د ځمکې د تخریب او له منځه تلو په مخنیوي کې هم مرسته کوي.

د کاري فرصتونو رامنځته کول او د عاید زیاتوالی

د فرانسې خبري آژانس د راپور له مخې، د سیدان عربي کلي شاوخوا ۵۰۰ اوسېدونکي د زیتونو د حاصلاتو ټولولو پر مهال دا مېوه د لاس پر ګوتو راټولوي او د تېلو جوړولو لپاره یې د تېلو ایستلو یوې ازمایښتي دستګاه ته لېږدوي.

د دې کارخونې د تولید مسوول صدیق‌الله افغان ويلي، زیتون له راټولولو سره سم د سوړ فشار له لارې تېل ترې ایستل کیږي، چې د محصول کیفیت وساتل شي.

د زیتونو تولید شوي تېل د کابل په پلورنځیو کې، چې عضوي محصولات پلوري؛ په هر کیلوګرام کې تر ۱۷ ډالرو پلورل کیږي.

د اورځلا کرنیزو فعالیتونو د ننګرهار په دوه سیمو کې د ۱۶ دایمي کاري فرصتونو د رامنځته کېدا زمینه هم برابره کړې ده.

په افغانستان کې د زیتونو د تولید زیاتوالی

په افغانستان کې د زیتونو د کښت صنعت له ۱۹۶۰ کال څخه پیل شوی او ننګرهار د دې محصول له مهمو تولیدوونکو ولایتونو څخه ګڼل کیږي؛ خو د تېرو څو لسیزو جګړو د هېواد د زیتونو د کښت نږدې نیمايي سیمې له منځه وړې دي.

په وروستیو کلونو کې د زیتونو د کښت او تولید صنعت د بیارغونې او پراختیا بهیر پیل شوی دی. په ۲۰۱۹ز.کال کې د زیتونو د پروسس دولتي کارخونې ته نوي وسایل برابر شول، چې ورسره یې د تولید کچه هم لوړه شوې ده.

د دې دولتي شرکت رییس اکبرمحمد هاشمي ويلي، یادې کارخونې تېر کال شاوخوا ۱۳۵ زره لیټره د زیتونو تېل تولید کړي او اټکل کیږي، چې سږ کال به یې د تولید کچه له ۱۴۳ زره څخه تر ۱۶۵ زره لیټرو پورې ورسیږي.

د دې کارخونې ټول تولیدات د افغانستان په کورني بازار کې پلورل کیږي؛ خو مسوولان هیله لري، چې په راتلونکي کې به د افغانستان د زیتونو د محصولاتو نړیوالو بازارونو ته د لېږد زمینه هم برابره شي.

دغه راز د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې (FAO) په افغانستان کې د زیتونو د ۳۸۱ هکټاره بڼونو له جوړولو ملاتړ کړی او دا محصول یې د کلیوالو کورنیو لپاره د دوامدار عاید یوه سرچینه ګڼلې ده.

د زیتونو د کښت له پراختیا سره -سره بانکي محدودیتونه او نړیوالو بازارونو ته د لاسرسي ستونزې اوس هم د دې محصول د صادراتو پر وړاندې یوه ننګونه ده.

ویل کیږي، چې د افغانستان په ختیځ کې د ډېرو بزګرانو لپاره د زیتونو ونې یوازې یو کرنیز محصول نه‌دی، بلکې د کارموندنې، عاید زیاتولو او د مخ پر زیاتېدا وچکالۍ پر وړاندې د مبارزې یوه هیله هم ده.