فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر هشدار داده است که بازگشت گسترده افغان‌ها از کشورهای همسایه در سال ۲۰۲۵، فشار بی‌سابقه‌ای بر وضعیت شکننده انسانی در افغانستان وارد کرده است.

بر اساس گزارش تازه این فدراسیون، از آغاز سال ۲۰۲۵ تا پایان ماه نومبر، بیش از ۵.۲ میلیون افغان از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند؛ موجی که یکی از بزرگ‌ترین نقل مکان جمعیتی در تاریخ معاصر افغانستان توصیف شده است. از این میان، بیش از ۳.۶ میلیون نفر تنها از ایران بازگشته‌اند که دست‌کم ۱.۲ میلیون تن آنان به‌گونه اجباری اخراج شده‌اند.

در گزارش آمده است که بخش عمده این بازگشتی‌ها پس از اول ماه اپریل آغاز شده؛ موضوعی که نشان‌دهنده تشدید سیاست‌های اجرایی در کشورهای میزبان است. فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر افزوده است که با وجود آغاز فصل زمستان که معمولاً رفت‌وآمدها را کاهش می‌دهد، شمار بازگشت‌کنندگان همچنان بالا باقی مانده، به‌ویژه از ایران؛ امری که نشان می‌دهد نگرانی‌های حفاظتی و فشارهای سیاسی بر محدودیت‌های فصلی غلبه کرده است.

بازگشت‌کنندگان از پاکستان

به نقل از آمار سازمان بین‌المللی مهاجرت، فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر گفته است که بین اول جنوری تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، حدود ۸۰۴ هزار و ۸۳۰ افغان از پاکستان بازگشته‌اند که نزدیک به ۱۱۶ هزار نفر آنان، معادل ۱۴ درصد، به‌گونه اجباری اخراج شده‌اند.

پاکستان در ماه اپریل مرحله دوم طرح «بازگرداندن اتباع خارجی غیرقانونی» را آغاز کرد که افغان‌های بدون مدرک و دارندگان کارت شهروندی افغان را هدف قرار می‌داد. این طرح در ماه جولای به دارندگان کارت ثبت (PoR) نیز گسترش یافت و پایان مهلت تعیین‌شده در ۳۱ آگست، نگرانی و ترس گسترده‌ای را در میان افغان‌ها ایجاد کرد.

بر بنیاد معلومات جمعیت هلال احمر افغانی، بیشترین ورود روزانه بازگشت‌کنندگان از پاکستان در ماه نومبر ثبت شده است. بیشتر آنان از گذرگاه‌های تورخم در ننگرهار و اسپین‌بولدک در کندهار وارد کشور شده‌اند، در حالی که مسیرهای انگور اده در پکتیکا و راه‌های غیررسمی در هلمند نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

ادامه بازگشت‌ها از ایران

فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر گزارش داده است که بازگشت افغان‌ها از ایران در تمام سال ۲۰۲۵ در سطح بالا ادامه داشته و نزدیک به ۶۵ درصد از مجموع بازگشت‌کنندگان سال را تشکیل می‌دهد. بیش از ۱.۸ میلیون افغان از ایران وارد کشور شده‌اند که بیشتر آنان از گذرگاه‌های اسلام‌قلعه و میلک–زرنج عبور کرده‌اند.

اوج این بازگشت‌ها در میانه سال ثبت شده که دلیل آن پایان اقامت‌های موقت و تشدید اقدامات اجرایی در ایران عنوان شده است. بسیاری از بازگشت‌کنندگان با اموال اندک وارد کشور شده‌اند و این وضعیت فشار فوری بر مراکز پذیرش و خدمات اساسی در ولایت‌های مرزی وارد کرده است.

نگرانی‌ها در تاجکستان

در بخش دیگری از گزارش، فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر نسبت به وضعیت افغان‌ها در تاجکستان نیز ابراز نگرانی کرده است. به گفته این نهاد، با وجود باز بودن مرزها تنها برای دارندگان پاسپورت و ویزه معتبر، گزارش‌هایی از اخراج‌های خودسرانه، حتی شامل پناهجویان ثبت‌شده، منتشر شده که باعث افزایش نگرانی و تشویش در میان افغان‌ها شده است.

فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر هشدار داده است که بازگشت گسترده مهاجران، فشار سنگینی بر جوامع میزبان در داخل افغانستان وارد کرده؛ جوامعی که هم‌اکنون با فقر، کمبود سرپناه، ناامنی غذایی و دسترسی محدود به خدمات صحی و حمایتی روبه‌رو هستند. این نهاد افزوده است که زنان، کودکان، افراد بدون سرپرست و گروه‌های آسیب‌پذیر بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.

این درحالیست که، امارت اسلامی افغانستان در ماه دسمبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که در مجموع ۲.۸ میلیون مهاجر و شهروند افغان در سال ۲۰۲۵ به کشور بازگشته‌اند و روند بازگشت آنان به‌گونه منظم مدیریت شده است. به گفته مقام‌ها، خدمات اولیه برای بازگشت‌کنندگان فراهم و زمین‌های رهایشی برای مسکن آنان توزیع شده است.

این در حالی است که نهادهای بین‌المللی بار دیگر بر ضرورت حمایت پایدار جامعه جهانی برای مدیریت بحران انسانی و تضمین بازگشت امن، داوطلبانه و با عزت مهاجران افغان تأکید کرده‌اند.

به گزارش روزنامه واشنگتن تایمز، دولت دونالد ترمپ به کنگره امریکا اطلاع داده است که قصد دارد کمپ «‌سیلیه» در قطر را ــ جایی که پناهجویان افغان پیش از انتقال به امریکا نگهداری می‌شوند ــ تا پایان ماه سپتمبر مسدود کند.

گرگوری میکس، رئیس دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا، این تصمیم را «کوتاه‌بینانه» خوانده و هشدار داده است که بستن این کمپ، تلاش‌های امریکا برای انتقال افغان‌هایی را که در جریان ۲۰ سال جنگ با نیروهای امریکایی همکاری کرده‌اند، به‌شدت تضعیف می‌کند. او این اقدام را «خیانت به متحدان افغان و تعهدات امریکا» توصیف کرده است.

کمپ ‌سیلیه به‌عنوان یک مرکز موقت عمل می‌کرد تا پناهجویان افغان پس از خروج از کشورشان، پیش از ورود به امریکا بررسی‌های امنیتی را تکمیل کنند. به گفته نهاد «افغان‌ایوک»، هنوز حدود ۸۰۰ نفر در این کمپ حضور دارند؛ افرادی که شامل سارنوالان، وکلا، نیروهای زن عملیات ویژه و اعضای خانواده نظامیان امریکایی می‌شوند.

در عین حال، نگرانی‌ها درباره خطرات امنیتی ناشی از روند تخلیه افغان‌ها همچنان ادامه دارد. مفتشین حکومتی می‌گویند در جریان انتقال‌های سال ۲۰۲۱، هزاران نفر بدون مدارک کامل هویتی وارد امریکا شدند و همین موضوع به یک بحث جدی سیاسی در این کشور تبدیل شده است.

در جریان یک نشست استماعیه سنای امریکا در روز چهارشنبه، مقام‌های دولتی از دشواری‌های روند بررسی و ارزیابی پناهجویان افغان پرده برداشتند.

به گفته مقام‌ها، حدود ۳۶ هزار تن از افغان‌هایی که به ایالات متحده منتقل شدند، فاقد مدارک رسمی هویتی بودند و بیش از ۱۱ هزار نفر نیز نتوانستند تاریخ دقیق تولد خود را ارائه کنند.

مفتش کل وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد که این نهاد طی هشت ماه بررسی، هرگز نتوانسته است آمار نهایی و دقیق افغان‌هایی را که در چارچوب عملیات تخلیه پذیرفته شده‌اند، مشخص کند.

همچنین مفتش کل وزارت امنیت داخلی امریکا گفت که دست‌کم ۷۷ هزار افغان تحت برنامه موسوم به «پرول» وارد ایالات متحده شده‌اند.

در همین حال، دموکرات‌های عضو این نشست نسبت به رها کردن افغان‌هایی که با امریکا همکاری کرده‌اند، به دلیل اقدامات تعداد محدودی از پناهجویان، ابراز نگرانی کردند.

الکس پادیلا، سناتور دموکرات ایالت کالیفرنیا، گفت: «این‌که امروز همه متحدان افغان را به‌خاطر گناه یک نفر مجازات کنیم، کاملاً غیرقابل قبول و شرم‌آور است.»

با این حال، شماری از قانون‌گذاران تأکید می‌کنند که نباید به دلیل نگرانی‌های امنیتی، افغان‌هایی که با امریکا همکاری کرده‌اند، رها شوند و در معرض خطر بازگشت به افغانستان قرار گیرند.

ذبیح الله مجاهد، سخنگوی امارت اسلامی گزارش شبکه بی‌بی‌سی که در آن ادعای اختلافات در میان مقامات امارت اسلامی مطرح شده است را رد کرده و گفته است که آن حقیقت ندارد.

آقای مجاهد در صفحه ایکس خود نوشته است که در صفوف امارت اسلامی هیچ‌گونه اختلافی وجود ندارد.

مجاهد افزوده است که همه امور در نظام امارت اسلامی بر اساس شریعت اسلامی انجام می‌شود و هیچ جایی برای اختلاف وجود ندارد.

به گفته او، بیانه‌های مسئولان درباره اهمیت اتحاد و اتفاق، یا موضوعات جزئی که ممکن است دیدگاه‌ها در آن متفاوت باشد، هرگز به معنای اختلاف نیست.

وی تصریح کرده است که در میان امارت اسلامی وحدت، اطاعت و یکپارچگی مستحکم وجود دارد و هیچ نگرانی از اختلاف وجود ندارد.