ترکمنستان قصد دارد در سال ۲۰۲۶ حدود ۸۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی تولید کند و هم‌زمان، برای انتقال گاز به افغانستان از طریق پروژه خط لوله تاپی، گام‌های تازه‌ای بردارد. مقام‌های این کشور می‌گویند که در صورت تکمیل به‌موقع بخش افغانستان، انتقال گاز از مسیر این پروژه می‌تواند از میانه سال ۲۰۲۷ آغاز شود.

مقصود بابایف، وزیر دولت و رئیس شرکت دولتی «ترکمن‌گاز»، روز جمعه در یک نشست خبری در عشق‌آباد، پایتخت ترکمنستان، این هدف تولیدی را اعلام کرد. این نشست پس از برگزاری سی‌ویکمین کنفرانس و نمایشگاه بین‌المللی نفت و گاز ترکمنستان برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری ترند، مقام‌های ترکمنستان پیش‌بینی کرده‌اند که تولید گاز طبیعی این کشور در سال ۲۰۲۷ نیز در حدود ۸۰ میلیارد متر مکعب باقی بماند. در حال حاضر، حدود ۴۰ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان به چین و ازبیکستان صادر می‌شود.

ترکمنستان همچنان برنامه دارد تولید نفت خود را در سال ۲۰۲۶ به هشت میلیون تُن افزایش دهد؛ در حالی که میزان تولید نفت این کشور در سال گذشته ۷.۵ میلیون تُن گزارش شده بود.

خط لوله تاپی؛ صادرات گاز به افغانستان در ۲۰۲۷

انتقال گاز ترکمنستان به افغانستان از طریق خط لوله ترکمنستان–افغانستان–پاکستان–هند (تاپی) از موضوعات مهم مطرح‌شده در این نشست بود.

بر بنیاد برنامه اعلام‌شده از سوی مقام‌های ترکمنستان، انتظار می‌رود کار ساخت بخش سرحدآباد–هرات این پروژه تا پایان سال ۲۰۲۶ تکمیل شود و انتقال گاز از میانه سال ۲۰۲۷ آغاز گردد.

با این حال، زمان‌بندی اجرای این برنامه، از جمله به آمادگی طرف افغانستان نیز بستگی دارد.

پروژه تاپی با هدف انتقال گاز طبیعی از ترکمنستان از مسیر افغانستان به پاکستان و هند طراحی شده است. تکمیل این پروژه می‌تواند زمینه گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در بخش انرژی و افزایش دسترسی به منابع گاز طبیعی را فراهم کند.

تلاش ترکمنستان برای گسترش بازارهای صادراتی

مقام‌های ترکمنستان همچنان بر علاقه‌مندی این کشور به توسعه مسیر انتقال گاز از طریق دریای خزر تأکید کرده‌اند. پیشرفت این طرح به توسعه زیربناهای منطقه‌ای، از جمله امکانات ترانسپورتی و لوژستیکی، وابسته دانسته شده است.

همچنان، توسعه بیشتر میدان گازی «گالکینیش» می‌تواند ظرفیت صادرات گاز این کشور را افزایش دهد. قرار است گاز تولیدشده در مرحله چهارم توسعه این میدان، هم برای صادرات و هم برای تأمین نیازهای داخلی استفاده شود.

در بخش دیگری از این نشست، مقام‌های ترکمنستان گفتند که هفت شرکت، از جمله شرکت‌هایی از اتریش، آلمان و ترکیه، برای مشارکت در پروژه ساخت ذخایر زیرزمینی گاز پیشنهادهای خود را ارائه کرده‌اند.

ارزیابی پیشنهادها به مراحل پایانی نزدیک شده و پس از آن، یک شرکت برای تهیه طرح ابتدایی مهندسی این پروژه انتخاب خواهد شد.

افزایش حضور نمایندگان بین‌المللی

مقام‌های ترکمنستان اعلام کردند که شمار اشتراک‌کنندگان کنفرانس و نمایشگاه نفت و گاز این کشور در سال جاری، در مقایسه با سال گذشته، ۴۰ درصد افزایش یافته است.

بر اساس این معلومات، حدود ۷۰۰ نماینده خارجی از ۷۵ کشور در کنفرانس OGT 2026 شرکت کرده‌اند؛ رویدادی که بر همکاری‌های بین‌المللی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش انرژی ترکمنستان تمرکز دارد.

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده است که اقتصاد خاورمیانه، شمال افریقا، افغانستان و پاکستان در سال ۲۰۲۶، در پی پیامدهای درگیری امریکا و اسراییل با ایران، ۱.۳ درصد کوچک شود.

این نهاد روز پنج‌شنبه در گزارش چشم‌انداز اقتصادی منطقه‌ای خود که در دبی، امارات متحده عربی، منتشر شد، اعلام کرد که پیش‌بینی تازه حدود سه واحد درصد پایین‌تر از برآورد ماه اپریل این صندوق است.

به گفته صندوق بین‌المللی پول، تأثیر درگیری‌ها بر تولید انرژی، حمل‌ونقل دریایی، تجارت و گردشگری، از عوامل اصلی این کاهش اقتصادی به شمار می‌رود.

بر اساس این گزارش، انتظار می‌رود اقتصاد تمام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج، به‌جز عمان، در سال جاری میلادی کوچک شود. پیش‌بینی شده است که بحرین، کویت و قطر با کاهش دورقمی تولید اقتصادی روبه‌رو شوند.

صندوق بین‌المللی پول هشدار داده است که چشم‌انداز اقتصادی منطقه همچنان با عدم اطمینان زیادی همراه است؛ اما اگر درگیری‌ها در اوایل سال ۲۰۲۷ کاهش یابد و تجارت منطقه‌ای به‌تدریج به حالت عادی برگردد، اقتصادهای خاورمیانه و شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان ممکن است در سال ۲۰۲۷ بهبود یابند.

ادامه توقف تجارت میان افغانستان و پاکستان، صادرکنندگان پاکستانی را با زیان‌های سنگین مالی، محموله‌های متوقف‌شده و افزایش چشم‌گیر هزینه‌های انتقال کالا روبه‌رو کرده است؛ وضعیتی که به گفته فعالان اقتصادی، دسترسی پاکستان به بازارهای افغانستان و آسیای مرکزی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس گزارشی از شبکه خبری CNA، تجارت میان دو کشور در اکتوبر ۲۰۲۵، پس از درگیری‌ها و کشته‌شدن شماری از افراد، متوقف شد. گروه‌های تجاری پاکستان برآورد می‌کنند که از آن زمان تاکنون، بیش از ۲.۵ میلیارد دالر تجارت از دست رفته است.

اسلام‌آباد مدعی است که افراد مسلح مستقر در افغانستان حملاتی را در پاکستان انجام می‌دهند؛ اتهامی که امارت اسلامی افغانستان آن را رد کرده است.

صنایع دارویی پاکستان زیر فشار

توقف تجارت، صنعت دواسازی پاکستان را نیز متأثر ساخته است؛ صنعتی که افغانستان یکی از مهم‌ترین بازارهای صادراتی آن به شمار می‌رود.

جُنید الطاف، رئیس اجرایی شرکت دواسازی فیدرو در پیشاور، گفته است که حدود ۷۰ درصد دواهای بسته‌بندی‌شده در کارخانه این شرکت برای بازار افغانستان و آسیای مرکزی در نظر گرفته شده بود.

به گفته او، بسته‌شدن گذرگاه‌ها باعث شد بخشی از سفارش‌ها تکمیل نشود و مواد بسته‌بندی ویژه بازارهای افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی بدون استفاده بماند.

این شرکت اکنون تلاش می‌کند با افزایش فروش داخلی، بخشی از زیان‌های خود را جبران کند.

صادرکنندگان مواد غذایی و محصولات زراعتی نیز از پیامدهای این وضعیت آسیب دیده‌اند.

منظور الهی، مدیر شرکت MM Ellahi Traders که در زمینه صادرات برنج، گوشت، مرکبات و کچالو فعالیت می‌کند، گفته است که پیش از توقف تجارت، افغانستان و آسیای مرکزی حدود ۸۰ درصد درآمد شرکت او را تشکیل می‌دادند؛ اما این سهم اکنون به حدود پنج درصد کاهش یافته است.

مسیرهای طولانی‌تر و هزینه‌های چندبرابری

با توقف انتقال کالا از مسیرهای اصلی مرزی، شماری از صادرکنندگان پاکستانی برای دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی به مسیرهای جایگزین، از جمله از طریق ایران، روی آورده‌اند.

با این حال، این مسیرها هزینه‌های بیشتری دارند و زمان انتقال کالا را به‌گونه چشم‌گیری افزایش می‌دهند.

محمد نعیم، یکی از صادرکنندگان پاکستانی، گفته است که پیش از این، انتقال محموله از گذرگاه تورخم به ازبکستان حدود یک هفته زمان می‌برد و هزینه آن بین دو تا سه هزار دالر بود.

به گفته او، انتقال کالا از مسیر ایران اکنون حدود شش هفته طول می‌کشد و هزینه آن به ۱۰ تا ۱۳ هزار دالر افزایش یافته است.

او هشدار داده است که در صورت فاسدشدن مواد غذایی یا پایان‌یافتن تاریخ مصرف کالاها در مسیر، صادرکنندگان ممکن است ناچار شوند محموله‌ها را دور بریزند.

اختلافات سیاسی مانع ازسرگیری تجارت

اسلام‌آباد اعلام کرده است که ازسرگیری تجارت به اقدام امارت اسلامی افغانستان علیه گروه‌های مسلحی وابسته است که به گفته پاکستان از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند. از سوی دیگر امارت اسلامی افغاستان بارها گفته است که خاک افغانستان علیه هیچ کشوری به خصوص کشورهای همسایه استفاده نخواهد شد و به هیچ گروهی مسلح اجازه فعالیت داده نمی‌شود.

در مقابل، ادامه این وضعیت نگرانی‌هایی را در میان فعالان اقتصادی و تحلیل‌گران درباره پیامدهای آن بر صادرات، اشتغال و روابط تجاری منطقه ایجاد کرده است.

وقار احمد، مدیر پژوهش در شبکه بین‌المللی پژوهش‌های اقتصادی Partnership for Economic Policy، هشدار داده است که سیاسی‌شدن تجارت می‌تواند به عملکرد صادراتی پاکستان آسیب بیشتری وارد کند.

او همچنین بر اهمیت افزایش ذخایر ارزی پاکستان در چارچوب برنامه این کشور با صندوق بین‌المللی پول تأکید کرده است.

درخواست تاجران پاکستانی برای گفتگو

گروه‌های تجارتی پاکستان از اسلام‌آباد و کابل خواسته‌اند اختلافات خود را از طریق گفتگو حل کنند و زمینه ازسرگیری تجارت را فراهم سازند.

با این حال، هنوز نشانه روشنی از حل فوری اختلافات و ازسرگیری کامل تجارت میان افغانستان و پاکستان دیده نمی‌شود.