مردم افغانستان با راه اندازی گردهمایی بزرگان، مشکلات کشورى شان را حل میکنند

لويه جرگه با ذکر در قانون اساسی کشور به یک سنت سیاسی بدل شده و زمامداران برای تحکیم نظام دولتی و حل مشکلات ملی و بین المللی از راه اندازی جرگه ها استفاده میکنند.

لويه جرگه همایشی برای چاره یابی مشکلات عمومي در افغانستان برگذار ميشود. شهروندان در سطح روستا و کشور گردهم میایند و در مورد باز کردن  گره های مشکلات شان با هم رایزنی و چاره جویی میکنند.

حاکمان افغانستان در سال های دور نزدیک برای گشایش مشکلات ملی و نظام های دولتی شان به راه اندازی هفده جرگه بزرگ روی آوردند که میتوان از جرگه قندهار از سوی میرویس نیکه در سال 1088هـ.ش۱۷۰۹م تا برگزاری جرگه مشورتی ماه جاری در مورد سند امنیتی با امریکا نام برد.

میرویس نیکه در سال 1088 هـ.ش در قندهار برای یک روز مردم را گردهم آورد تا بر تسلط گرگین حاكم صفوى ها در افغانستان پایان دهد. در سال 1126 هـ.ش (۱۷۴۷) مردم در قلعه نظامی نادر آباد جمع شده و پس از نه روز چانه زنی به سلطنت احمد شاه درانی بیعت کردند.

جرگه مردمی دیگر در سال 1220 هـ.ش(۱۸۴۱) در خانه عبد الله اچگزی در کابل برگزار شد که پیامد اش فراخوانی مردم در جنگ اول افغان و انگلیس بود.

امیر شیر علی خان از جرگه برای تحکیم پایه های سلطنت خود در برابر برادرانش استفاده کرد، نزدیک به دو هزار نفر در سال 1244 هـ.ش(۱۸۶۳) در کابل گردهم آماده از سلطنت امیر شیرعلی خان حمایت کردند.

جنگ اول جهانی نیز 504 تن را در زمان سلطنت امیر حبیب الله در کابل گردهم اورد. در این جرگه مردم بیطرفی شان را در جنگ اول جهانی اعلام کردند.

شهر جلال آباد در سال 1301 هـ.ش(۱۹۲۲) در زمامداری آمان الله خان نیز شاهد حضور872 نماینده مردم بود که نتیجه اش ایجاد یک نظام نامه برای اصلاحات اجتماعی بود.

بار دیگر 1054 تن در سال1303 هـ.ش( ۱۹۲۴) در پغمان کابل گردهم امده و نظامنامه جلال اباد را بازنگری کردند.

باز هم پغمان در سال 1307 هـ.ش(۱۹۲۸) شاهد جرگه بزرگ بود که نظام نامه اساسی را بازنگری کردند.

نادر شاه نیز در زمان پادشاهی اش 301 نماینده را در جرگه فرا خواند که نتیجه اش ایجاد راهکار برای انتخابات شورای ملی و رنگ بیرق بود.

نماینده های مردم افغانستان در سال1320 هـ.ش(۱۹۴۱) در لیسه حبیبه کابل بار دیگر در جرگه مشورتی بیطرفی اش را در جنگ جهانی دوم اعلام کرد.

در سال 1334 هـ.ش(۱۹۵۵) در زمان محمد ظاهر شاه جرگه موضوع چگونگی دفاع از کشور را مورد بحث قرار داد.

در سال 1343 هـ.ش(۱۹۶۴) 452 تن در قصر سلام خانه کابل گردهم آمده تفکيک قواى سه گانه، فعاليت احزاب سياسي و آزادي مطبوعات را مورد بحث قرار دادند.

محمد داود خان پایه مشروعیت ریاست جمهوری خود را بر انتخاب خود اش در جرگه گذاشت. سر دار داود خان در سال 1355 هـ.ش(۱۹۷۶) نیز جرگه را برای تصویب قانون اساسی برگزار کرد.

البته پس از کودتاي هفت ثور در زمان داكتر نجيبالله رييس جمهور افغانستان، نيز در سالهاي ١٣٦٤، ١٣٦٦ و ١٣٦٨ هـ.ش براى تصويب قانون اساسی و حل مسایل دیگر مردم گردهم آمدند.

پس از فروپاشی رژیم طالبان در سال 1381 هـ.ش(۲۰۰۲) بيش از ١٦٠٠ عضو  در خيمه جرگه، در پولي تخنيک کابل گردهم آمدند و حامد کرزى را به عنوان رييس اداره انتقالي انتخاب کردند .

قانون اساسی افغانستان نیز در سال 1382 هـ.ش(۲۰۰۳)  در جرگه 500 نفری تصویب شد و در سال 1386 هـ.ش(۲۰۰۷) نیز 610 نفر در جرگه ای در کابل یکجا شدند و چگونگی مبارزه با تروریزم میان افغانستان و پاكستان به رایزنی گرفته شد.

تاسیس شورای عالی صلح، انتقال مسوولیت زندان ها از نیرو های امریکایی به افغان ها نیز در جرگه دیگر درسال ۱۳۸۹ هـ.ش(2010 ) با چانه زنی قرار گرفت.

در سال 1390 هـ.ش(۲۰۱۱) به تعداد 2300 نماینده در کابل در جرگه عنعنوی گردهم آمدند و سند پیمان استراتیژیک میان افغانستان و امریکا را به چانه زنی گرفتند و حمایت شان را از امضا سند استراتیژیک با امریکا اعلام کردند.

اکنون۱۳۹۲هـ.ش(۲۰۱۳) كه دستکم از برگزاری جرگه در مورد سند استراتیژیک با امریکا دو سال میگذرد ، نزدیک به 2500 نماینده در جرگه مشورتی در کابل اشتراک کرده اند تا در مورد چگونگی سند امنیتی با امریکا با هم بحث كنند.

قابل يادآوريست كه بعد از بحث چهار روزه لويه جرگه مشورتي، پارلمان كشور اين مشوره ها را راجع به امضا اين پيمان مورد بحث قرار ميدهند.