با تشدید روند اخراج مهاجرین بدون اسناد از سوی پاکستان، هزاران خانواده افغان در حال بازگشت به افغانستان هستند.

حکومت پاکستان به مهاجرین افغان بدون ویزه معتبر تا ۱۰ جولای مهلت داده بود تا این کشور را ترک کنند و اعلام کرده است اسنادی که پیش از این به برخی افغان‌ها اجازه اقامت می‌داد، دیگر معتبر نیست.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که روزانه میان ۴۰۰ تا ۶۰۰ خانواده افغان از مسیر گذرگاه تورخم وارد افغانستان می‌شوند. بر بنیاد گزارش‌ها، از ماه اکتوبر سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۲.۵ میلیون شهروند افغان در نتیجه سیاست اخراج پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.

شماری از بازگشت‌کنندگان می‌گویند که تمام عمر خود را در پاکستان سپری کرده‌اند و اکنون به کشوری بازمی‌گردند که شناخت اندکی از آن دارند. برخی خانواده‌ها گفته‌اند که پیش از ترک پاکستان، خانه‌ها و کاروبارهای خود را با قیمت پایین فروخته‌اند و برخی دیگر از افزایش بازداشت‌ها و عملیات پولیس ابراز نگرانی کرده‌اند.

بازگشت گسترده مهاجرین فشار بیشتری بر منابع محدود افغانستان وارد کرده است؛ در حالی که مراکز پذیرش مهاجرین و نهادهای کمک‌درسان برای رسیدگی به نیازهای روزافزون آنان با چالش روبه‌رو هستند.

پاکستان می‌گوید این روند تنها علیه مهاجرین بدون اسناد انجام می‌شود و افرادی که ویزه معتبر تحصیلی، تجارتی یا سیاحتی دارند، می‌توانند در این کشور بمانند.

این اخراج‌ها در حالی ادامه دارد که روابط میان کابل و اسلام‌آباد در سال‌های اخیر پرتنش بوده است. پاکستان بارها افغانستان را به جلوگیری نکردن از فعالیت گروه‌های مسلح در امتداد خط فرضی متهم کرده، اما مقام‌های افغان این اتهامات را رد کرده‌اند.

نهادهای بشردوستانه هشدار داده‌اند که ادامه بازگشت شمار زیاد مهاجرین افغان می‌تواند وضعیت انسانی در افغانستان را دشوارتر سازد؛ کشوری که بسیاری از بازگشت‌کنندگان در آن با آینده‌ای نامعلوم روبه‌رو هستند.

فصیح‌الدین فطرت، لوی درستیز نیروهای مسلح امارت اسلامی افغانستان، حملات اخیر پاکستان بر خاک افغانستان را «غیرقابل تحمل» خوانده و تأکید کرده است که تاکنون هیچ‌یک از این حملات بدون پاسخ نمانده است.

فطرت گفته است که پاکستان در حملات خود همواره غیرنظامیان را هدف قرار داده، اما در پاسخ‌های امارت اسلامی به هیچ فرد ملکی آسیبی نرسیده است.

وی همچنین ادعاهای مربوط به حضور طالبان پاکستانی در افغانستان را رد کرده و گفته است که این ادعاها حقیقت ندارد.

لوی درستیز نیروهای مسلح امارت اسلامی تأکید کرده است که افغانستان به هیچ کشور یا گروهی اجازه نخواهد داد از خاک این کشور برای تهدید امنیت دیگران استفاده کند.

او افزوده است که امارت اسلامی متعهد به حفظ امنیت، حاکمیت ملی و جلوگیری از هرگونه استفاده از قلمرو افغانستان علیه کشورهای دیگر است.

رسانه‌های پاکستانی گزارش داده اند که مقام‌های گمرک پاکستان به ۲۶ کانتینر حامل مواد غذایی و کمک‌های ضروری برنامه جهانی غذا (دبلیو‌اف‌پی) اجازه داده‌اند از گذرگاه تورخم وارد افغانستان شوند.

بر اساس این گزارش‌ها، این کانتینرها که بخشی از کمک‌های بشردوستانه برنامه جهانی غذا برای افغانستان را حمل می‌کنند، شام روز دوشنبه پس از دریافت مجوز از مقام‌های پاکستانی، اجازه عبور از گذرگاه تورخم را دریافت کردند.

اسناد گمرکی این محموله‌ها از قبل تکمیل شده بود، اما کانتینرها ساعت‌ها در ترمینل وارداتی تورخم منتظر تأیید نهایی مقام‌های پاکستان ماندند. مقام‌های گمرک همچنین به شرکت‌های ترخیص کالا اطلاع داده‌اند که تمامی موترهای دارای اسناد تکمیل‌شده، روز سه‌شنبه وارد افغانستان خواهند شد.

گذرگاه تورخم که یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری میان افغانستان و پاکستان به‌شمار می‌رود، از ماه اکتوبر سال ۲۰۲۵ به دلیل آنچه «تشدید وضعیت امنیتی» عنوان شده، برای رفت‌وآمد بسته است.

این درحالیست که در اوایل سال جاری نیز کاروانی متشکل از حدود ۲۰ کانتینر برنامه جهانی غذا پس از آن‌که مقام‌های حکومت سرپرست افغانستان از پذیرش آن خودداری کردند، به کراچی بازگردانده شد.

در گزارش همچنان آمده است که سرنوشت نهایی ۲۶ کانتینر جدید، به تصمیم مقام‌های افغان برای پذیرش این محموله‌ها بستگی دارد و انتظار می‌رود این موضوع روز سه‌شنبه روشن شود.

درهمین حال، طاهر خان، خبرنگار پاکستانی، گزارش داده است که روند ورود کاروان‌های کمک‌های سازمان ملل متحد از گذرگاه تورخم به افغانستان آغاز شده است.

به گفته وی، تاکنون حدود ۲۰ موتر حامل کمک‌های بشردوستانه وارد افغانستان شده‌اند که محموله‌های آن شامل روغن خوراکی و بیسکویت است. همچنین پیش‌بینی می‌شود بیش از ۵۰ موتر کمک‌رسان از این مسیر وارد افغانستان شوند.

بر اساس این گزارش، امارت اسلامی پیش‌تر به سازمان ملل متحد اعلام کرده بود که با انتقال کمک‌های بشردوستانه این نهاد از مسیر تورخم موافقت کرده است.

طاهر خان همچنین به اعلامیه اسحاق دار، معاون صدراعظم و وزیر امور خارجه پاکستان، اشاره کرده که گفته بود اسلام‌آباد از ۱۴ جولای به موترهای حامل کمک‌های سازمان ملل اجازه عبور از گذرگاه تورخم به مقصد افغانستان را خواهد داد.

امارت اسلامی افغانستان تاکنون دراین باره چیزی نه‌گفته است.