بر اساس گزارش خبرگزاری (ایرنا) ایران، یک طرح پیشنهادی برای ایجاد خط آهن میان ایران و چین از مسیر افغانستان مطرح شده است که می‌تواند فاصله انتقال کالا را تا ۵۰ درصد کاهش داده و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا را فراهم سازد.

این خط آهن پیشنهادی با نام «هرات–مزارشریف–واخان» به‌عنوان یک پروژه استراتژیک معرفی شده که چین را از طریق افغانستان، ایران و ترکیه به اروپا و آسیای غربی وصل می‌کند. به گفته منابع، این مسیر می‌تواند نقش مهمی در توسعه تجارت، ترانزیت و اتصال منطقه‌ای و جهانی ایفا کند.

اوایل ماه جاری، موضوع ایجاد این خط آهن و اهمیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری آن در دیدار میان معین وزارت فواید عامه افغانستان و رییس اجرایی راه‌آهن ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفت. کارشناسان اقتصادی و ترانزیتی تأکید کرده‌اند که تقویت اتصال ریلی با کشورهای همسایه، به‌ویژه افزایش پیوند ترانزیتی با چین، به یک نیاز اساسی تبدیل شده است.

بر اساس آمار رسمی، از آغاز سال جاری خورشیدی ایران، بیش از ۶۳ قطار باری از چین به مقصد ایران و اتحادیه اروپا وارد این کشور شده است؛ در حالی‌که این رقم در سال گذشته تنها هفت قطار بوده است. همچنین، امضای تفاهم‌نامه‌های شش‌جانبه میان کشورهای مسیر چین–اروپا برای یک‌سان‌سازی تعرفه‌ها، زمینه فعال‌تر شدن شاخه جنوبی دهلیز شرق–غرب را از مسیر ایران فراهم کرده است. مقام‌ها پیش‌بینی می‌کنند که پس از نهایی شدن این توافق‌ها، شمار قطارهای عبوری سالانه می‌تواند به ۳۰۰ قطار افزایش یابد.

شهریار نقی‌زاده، رئیس تجارت خارجی راه‌آهن ایران، می‌گوید این اداره طرحی را برای بهبود روابط تجارتی و ترانسپورتی میان ایران و چین پیشنهاد کرده است. به گفته او، بر اساس این طرح، خط آهن ایران–چین از مسیر افغانستان و با استفاده از خط آهن با عرض معیاری ۱۴۳۵ میلی‌متر عبور خواهد کرد؛ امری که می‌تواند مشکلات ترانزیتی در مرزهای چین با قزاقستان و ترکمنستان را برطرف سازد.

نقی‌زاده توضیح داده است که این پروژه به‌گونه‌ای طراحی شده تا قطارها بتوانند بدون نیاز به تعویض عرابه یا انتقال بار میان واگون‌های با عرض متفاوت، به‌صورت مستقیم از چین تا اروپا حرکت کنند. این موضوع به‌گونه چشم‌گیر زمان و هزینه انتقال کالا را کاهش می‌دهد.

به گفته مقام‌ها، این پیشنهاد با استقبال طرف‌های ذی‌دخل روبه‌رو شده و بررسی‌های تخنیکی برای سنجش نیازهای سرمایه‌گذاری آن آغاز شده است. این پروژه شامل ساخت یک بخش ۶۴ کیلومتری خط آهن تا شهر هرات و ادامه آن تا مزارشریف است که در نهایت از مسیر واخان افغانستان به ولایت سین‌کیانگ چین وصل می‌شود. هرچند این مسیر از نگاه جغرافیایی دشوار توصیف شده، اما شرکت‌های ایرانی و همچنان شماری از شرکت‌های افغان آمادگی خود را برای مشارکت در ساخت آن اعلام کرده‌اند.

به باور نقی‌زاده، توسعه شبکه خط آهن افغانستان با عرض معیاری، نه‌تنها منافع اقتصادی قابل توجهی برای افغانستان به همراه خواهد داشت، بلکه باعث ادغام بهتر این کشور با شبکه ریلی ایران نیز می‌شود.

مقام‌ها می‌گویند مسیر جدید پیشنهادی در مقایسه با دهلیزهای موجود، مزیت‌های قابل توجه زمانی و اقتصادی دارد؛ زیرا مسیرهای فعلی نیازمند انتقال مجدد کالا در دو نقطه مرزی، یعنی مرز چین–قزاقستان و مرز ترکمنستان–ایران است. این انتقال‌های مجدد باعث افزایش زمان و هزینه ترانزیت می‌شود.

در صورت تطبیق این پروژه، فاصله ترانزیتی میان چین و ایران حدود ۵۰ درصد کاهش خواهد یافت و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا فراهم می‌شود؛ امری که می‌تواند تحولی بزرگ در ترانزیت ریلی منطقه ایجاد کرده و روابط تجارتی تهران و بیجینگ را بیش از پیش تقویت کند.

پیش از این، جبارعلی ذاکری، رییس اجرایی راه‌آهن ایران، از ایجاد یک دهلیز جدید انتقال بار و ترانزیت به افغانستان خبر داده بود. به گفته او، میزان صادرات و ترانزیت ریلی ایران به افغانستان در هشت ماه نخست سال گذشته ۱۵ هزار تُن بوده، در حالی‌که این رقم در ده ماه نخست سال جاری به ۵۷۰ هزار تُن افزایش یافته است.

ذاکری افزوده است که تنها در ماه «جدی» میزان صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان به ۹۴ هزار تُن رسیده و انتظار می‌رود این رقم در ماه «دلو» از ۱۲۰ هزار تُن فراتر رود. بر اساس پیش‌بینی‌ها، حجم ترانزیت ریلی در سال آینده می‌تواند به سه میلیون تُن برسد که شامل انتقال کالا از کشورهای امارات متحده عربی، کویت و روسیه نیز خواهد بود.