یک گزارش تازه سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که کشت کوکنار و تولید تریاک در افغانستان در سال ۲۰۲۵ به‌گونه قابل توجهی کاهش یافته است؛ اما در عین حال، این نهاد نسبت به افزایش تهدید مواد مخدر صنعتی، به‌ویژه مت‌آمفتامین، هشدار می‌دهد.

بر اساس «سروی تریاک افغانستان ۲۰۲۵» که از سوی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (UNODC) منتشر شده، سطح زیر کشت کوکنار در سال جاری به حدود ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار رسیده که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ درصد کاهش را نشان می‌دهد. این رقم در مقایسه با سال‌های پیش از ممنوعیت سراسری کشت مواد مخدر در سال ۲۰۲۲، کاهش چشم‌گیری را نشان می‌دهد.

در این گزارش آمده است که تولید تریاک نیز با کاهش شدیدتری مواجه بوده و در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۲ درصد پایین آمده و به ۲۹۶ تُن رسیده است. به گفته دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد، این مقدار می‌تواند بین ۲۲ تا ۳۴ تُن هیرویین با کیفیت صادراتی تولید کند که به‌مراتب کمتر از سال‌های گذشته است.

کارشناسان سازمان ملل می‌گویند اجرای ممنوعیت کشت کوکنار و روی‌آوردن شماری از دهقانان به کشت محصولات قانونی، از عوامل اصلی این کاهش به‌شمار می‌رود. با این حال، خشکسالی شدید و کاهش بارندگی باعث شده بیش از ۴۰ درصد زمین‌های زراعتی بدون کشت باقی بماند که درآمد دهقانان و تولیدات مشروع را به‌شدت آسیب زده است.

بر اساس این گزارش، ولایت‌های شمال‌شرق افغانستان همچنان مرکز اصلی تولید تریاک در سال ۲۰۲۵ بوده‌اند، در حالی که کشت کوکنار در ولایت‌های جنوبی و جنوب‌غربی، از جمله هلمند و کندهار، روند نزولی خود را ادامه داده است.

دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد افزوده است که درآمد دهقانان از فروش تریاک نیز به‌شدت کاهش یافته و از حدود ۲۶۰ میلیون دالر در سال ۲۰۲۴ به نزدیک ۱۳۴ میلیون دالر در سال ۲۰۲۵ رسیده است.

با وجود این کاهش، سازمان ملل هشدار داده است که تغییر الگوی بازار مواد مخدر می‌تواند تهدیدهای تازه‌ای به همراه داشته باشد. در گزارش آمده است که مواد مخدر صنعتی، به‌ویژه مت‌آمفتامین، در حال گسترش است؛ موادی که تولید آن‌ها ساده‌تر، پنهان‌تر و کمتر وابسته به شرایط اقلیمی است.

به گفته دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد، تولید مواد مخدر صنعتی می‌تواند در آزمایشگاه‌های کوچک و مخفی انجام شود و شناسایی و مهار آن برای نیروهای امنیتی دشوارتر است. این مواد همچنین خطرات جدی برای سلامت عمومی دارند و می‌توانند فشار بیشتری بر نظام‌های صحی شکننده در منطقه وارد کنند.

سازمان ملل تأکید کرده است که بدون راهبردهای جامع مبارزه با مواد مخدر، که هم مواد سنتی و هم مواد صنعتی را در بر بگیرد، کاهش تولید تریاک ممکن است با گسترش مواد خطرناک‌تر جبران شود. این نهاد خواستار افزایش همکاری‌های منطقه‌ای، کنترول بهتر مواد کیمیاوی اولیه و ادامه حمایت‌های بین‌المللی شده است تا از تبدیل شدن افغانستان به مرکز تولید و قاچاق مواد مخدر صنعتی جلوگیری شود.

این درحالیست که، پیش از این وزارت امور داخله اعلام کرده است که فعالیت‌های مرتبط با کشت، تجارت و قاچاق مواد مخدر در افغانستان به صفر رسیده است. به گفته این وزارت، در یک سال گذشته حدود ۲۰۰هزار کیلوگرام انواع مختلف مواد مخدر طبیعی و مصنوعی کشف و ضبط شده که تمامی آن به آتش کشیده و نابود گردیده است.

قاسم خالد، معین مبارزه با مواد مخدر وزارت امور داخله می‌گوید که در دوران جمهوریت، مقام‌های بلند رتبه شان در قاچاق مواد مخدر دست داشتند و به شکل ماهرانه به کشورهای خارجی قاچاق می‌نمودند.

به گفته آقای خالد: «در یک سال گذشته حدود ۲۰۰ هزار کیلوگرام انواع مختلف مواد مخدر طبیعی و مصنوعی کشف و ضبط شده که تمامی آن به آتش کشیده و نابود گردیده است.»

آقای خالد افزوده است که در یک‌سال گذشته حدود ۷۵۰ تن قاچاقبران مواد مخدر بازداشت و تحت پیگرد قراردارند.