فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر هشدار داده است که بازگشت گسترده افغان‌ها از کشورهای همسایه در سال ۲۰۲۵، فشار بی‌سابقه‌ای بر وضعیت شکننده انسانی در افغانستان وارد کرده است.

بر اساس گزارش تازه این فدراسیون، از آغاز سال ۲۰۲۵ تا پایان ماه نومبر، بیش از ۵.۲ میلیون افغان از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند؛ موجی که یکی از بزرگ‌ترین نقل مکان جمعیتی در تاریخ معاصر افغانستان توصیف شده است. از این میان، بیش از ۳.۶ میلیون نفر تنها از ایران بازگشته‌اند که دست‌کم ۱.۲ میلیون تن آنان به‌گونه اجباری اخراج شده‌اند.

در گزارش آمده است که بخش عمده این بازگشتی‌ها پس از اول ماه اپریل آغاز شده؛ موضوعی که نشان‌دهنده تشدید سیاست‌های اجرایی در کشورهای میزبان است. فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر افزوده است که با وجود آغاز فصل زمستان که معمولاً رفت‌وآمدها را کاهش می‌دهد، شمار بازگشت‌کنندگان همچنان بالا باقی مانده، به‌ویژه از ایران؛ امری که نشان می‌دهد نگرانی‌های حفاظتی و فشارهای سیاسی بر محدودیت‌های فصلی غلبه کرده است.

بازگشت‌کنندگان از پاکستان

به نقل از آمار سازمان بین‌المللی مهاجرت، فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر گفته است که بین اول جنوری تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، حدود ۸۰۴ هزار و ۸۳۰ افغان از پاکستان بازگشته‌اند که نزدیک به ۱۱۶ هزار نفر آنان، معادل ۱۴ درصد، به‌گونه اجباری اخراج شده‌اند.

پاکستان در ماه اپریل مرحله دوم طرح «بازگرداندن اتباع خارجی غیرقانونی» را آغاز کرد که افغان‌های بدون مدرک و دارندگان کارت شهروندی افغان را هدف قرار می‌داد. این طرح در ماه جولای به دارندگان کارت ثبت (PoR) نیز گسترش یافت و پایان مهلت تعیین‌شده در ۳۱ آگست، نگرانی و ترس گسترده‌ای را در میان افغان‌ها ایجاد کرد.

بر بنیاد معلومات جمعیت هلال احمر افغانی، بیشترین ورود روزانه بازگشت‌کنندگان از پاکستان در ماه نومبر ثبت شده است. بیشتر آنان از گذرگاه‌های تورخم در ننگرهار و اسپین‌بولدک در کندهار وارد کشور شده‌اند، در حالی که مسیرهای انگور اده در پکتیکا و راه‌های غیررسمی در هلمند نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

ادامه بازگشت‌ها از ایران

فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر گزارش داده است که بازگشت افغان‌ها از ایران در تمام سال ۲۰۲۵ در سطح بالا ادامه داشته و نزدیک به ۶۵ درصد از مجموع بازگشت‌کنندگان سال را تشکیل می‌دهد. بیش از ۱.۸ میلیون افغان از ایران وارد کشور شده‌اند که بیشتر آنان از گذرگاه‌های اسلام‌قلعه و میلک–زرنج عبور کرده‌اند.

اوج این بازگشت‌ها در میانه سال ثبت شده که دلیل آن پایان اقامت‌های موقت و تشدید اقدامات اجرایی در ایران عنوان شده است. بسیاری از بازگشت‌کنندگان با اموال اندک وارد کشور شده‌اند و این وضعیت فشار فوری بر مراکز پذیرش و خدمات اساسی در ولایت‌های مرزی وارد کرده است.

نگرانی‌ها در تاجکستان

در بخش دیگری از گزارش، فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر نسبت به وضعیت افغان‌ها در تاجکستان نیز ابراز نگرانی کرده است. به گفته این نهاد، با وجود باز بودن مرزها تنها برای دارندگان پاسپورت و ویزه معتبر، گزارش‌هایی از اخراج‌های خودسرانه، حتی شامل پناهجویان ثبت‌شده، منتشر شده که باعث افزایش نگرانی و تشویش در میان افغان‌ها شده است.

فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر هشدار داده است که بازگشت گسترده مهاجران، فشار سنگینی بر جوامع میزبان در داخل افغانستان وارد کرده؛ جوامعی که هم‌اکنون با فقر، کمبود سرپناه، ناامنی غذایی و دسترسی محدود به خدمات صحی و حمایتی روبه‌رو هستند. این نهاد افزوده است که زنان، کودکان، افراد بدون سرپرست و گروه‌های آسیب‌پذیر بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.

این درحالیست که، امارت اسلامی افغانستان در ماه دسمبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که در مجموع ۲.۸ میلیون مهاجر و شهروند افغان در سال ۲۰۲۵ به کشور بازگشته‌اند و روند بازگشت آنان به‌گونه منظم مدیریت شده است. به گفته مقام‌ها، خدمات اولیه برای بازگشت‌کنندگان فراهم و زمین‌های رهایشی برای مسکن آنان توزیع شده است.

این در حالی است که نهادهای بین‌المللی بار دیگر بر ضرورت حمایت پایدار جامعه جهانی برای مدیریت بحران انسانی و تضمین بازگشت امن، داوطلبانه و با عزت مهاجران افغان تأکید کرده‌اند.