بر اساس گزارش خبرگزاری (ایرنا) ایران، یک طرح پیشنهادی برای ایجاد خط آهن میان ایران و چین از مسیر افغانستان مطرح شده است که می‌تواند فاصله انتقال کالا را تا ۵۰ درصد کاهش داده و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا را فراهم سازد.

این خط آهن پیشنهادی با نام «هرات–مزارشریف–واخان» به‌عنوان یک پروژه استراتژیک معرفی شده که چین را از طریق افغانستان، ایران و ترکیه به اروپا و آسیای غربی وصل می‌کند. به گفته منابع، این مسیر می‌تواند نقش مهمی در توسعه تجارت، ترانزیت و اتصال منطقه‌ای و جهانی ایفا کند.

اوایل ماه جاری، موضوع ایجاد این خط آهن و اهمیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری آن در دیدار میان معین وزارت فواید عامه افغانستان و رییس اجرایی راه‌آهن ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفت. کارشناسان اقتصادی و ترانزیتی تأکید کرده‌اند که تقویت اتصال ریلی با کشورهای همسایه، به‌ویژه افزایش پیوند ترانزیتی با چین، به یک نیاز اساسی تبدیل شده است.

بر اساس آمار رسمی، از آغاز سال جاری خورشیدی ایران، بیش از ۶۳ قطار باری از چین به مقصد ایران و اتحادیه اروپا وارد این کشور شده است؛ در حالی‌که این رقم در سال گذشته تنها هفت قطار بوده است. همچنین، امضای تفاهم‌نامه‌های شش‌جانبه میان کشورهای مسیر چین–اروپا برای یک‌سان‌سازی تعرفه‌ها، زمینه فعال‌تر شدن شاخه جنوبی دهلیز شرق–غرب را از مسیر ایران فراهم کرده است. مقام‌ها پیش‌بینی می‌کنند که پس از نهایی شدن این توافق‌ها، شمار قطارهای عبوری سالانه می‌تواند به ۳۰۰ قطار افزایش یابد.

شهریار نقی‌زاده، رئیس تجارت خارجی راه‌آهن ایران، می‌گوید این اداره طرحی را برای بهبود روابط تجارتی و ترانسپورتی میان ایران و چین پیشنهاد کرده است. به گفته او، بر اساس این طرح، خط آهن ایران–چین از مسیر افغانستان و با استفاده از خط آهن با عرض معیاری ۱۴۳۵ میلی‌متر عبور خواهد کرد؛ امری که می‌تواند مشکلات ترانزیتی در مرزهای چین با قزاقستان و ترکمنستان را برطرف سازد.

نقی‌زاده توضیح داده است که این پروژه به‌گونه‌ای طراحی شده تا قطارها بتوانند بدون نیاز به تعویض عرابه یا انتقال بار میان واگون‌های با عرض متفاوت، به‌صورت مستقیم از چین تا اروپا حرکت کنند. این موضوع به‌گونه چشم‌گیر زمان و هزینه انتقال کالا را کاهش می‌دهد.

به گفته مقام‌ها، این پیشنهاد با استقبال طرف‌های ذی‌دخل روبه‌رو شده و بررسی‌های تخنیکی برای سنجش نیازهای سرمایه‌گذاری آن آغاز شده است. این پروژه شامل ساخت یک بخش ۶۴ کیلومتری خط آهن تا شهر هرات و ادامه آن تا مزارشریف است که در نهایت از مسیر واخان افغانستان به ولایت سین‌کیانگ چین وصل می‌شود. هرچند این مسیر از نگاه جغرافیایی دشوار توصیف شده، اما شرکت‌های ایرانی و همچنان شماری از شرکت‌های افغان آمادگی خود را برای مشارکت در ساخت آن اعلام کرده‌اند.

به باور نقی‌زاده، توسعه شبکه خط آهن افغانستان با عرض معیاری، نه‌تنها منافع اقتصادی قابل توجهی برای افغانستان به همراه خواهد داشت، بلکه باعث ادغام بهتر این کشور با شبکه ریلی ایران نیز می‌شود.

مقام‌ها می‌گویند مسیر جدید پیشنهادی در مقایسه با دهلیزهای موجود، مزیت‌های قابل توجه زمانی و اقتصادی دارد؛ زیرا مسیرهای فعلی نیازمند انتقال مجدد کالا در دو نقطه مرزی، یعنی مرز چین–قزاقستان و مرز ترکمنستان–ایران است. این انتقال‌های مجدد باعث افزایش زمان و هزینه ترانزیت می‌شود.

در صورت تطبیق این پروژه، فاصله ترانزیتی میان چین و ایران حدود ۵۰ درصد کاهش خواهد یافت و زمینه حرکت مستقیم قطارهای باری تا اروپا فراهم می‌شود؛ امری که می‌تواند تحولی بزرگ در ترانزیت ریلی منطقه ایجاد کرده و روابط تجارتی تهران و بیجینگ را بیش از پیش تقویت کند.

پیش از این، جبارعلی ذاکری، رییس اجرایی راه‌آهن ایران، از ایجاد یک دهلیز جدید انتقال بار و ترانزیت به افغانستان خبر داده بود. به گفته او، میزان صادرات و ترانزیت ریلی ایران به افغانستان در هشت ماه نخست سال گذشته ۱۵ هزار تُن بوده، در حالی‌که این رقم در ده ماه نخست سال جاری به ۵۷۰ هزار تُن افزایش یافته است.

ذاکری افزوده است که تنها در ماه «جدی» میزان صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان به ۹۴ هزار تُن رسیده و انتظار می‌رود این رقم در ماه «دلو» از ۱۲۰ هزار تُن فراتر رود. بر اساس پیش‌بینی‌ها، حجم ترانزیت ریلی در سال آینده می‌تواند به سه میلیون تُن برسد که شامل انتقال کالا از کشورهای امارات متحده عربی، کویت و روسیه نیز خواهد بود.

قراردادهای آغاز کار عملی پنج پروژه مهم تولید برق به ظرفیت مجموعی ۸۴۵ میگاوات میان د افغانستان برشنا شرکت و شرکت سرمایه‌گذاری عزیزی انرژی، امروز چهارشنبه ۲۲ دلو ، در مرکز اطلاعات و رسانه‌های حکومت به امضا رسید.

این مراسم با حضور ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاست‌الوزراء، برگزار شد.

بر اساس این قراردادها، شرکت سرمایه‌گذاری عزیزی انرژی ۱۰۰ میگاوات برق آفتابی در ساحه نغلو ولایت کابل، ۱۰۰ میگاوات برق آفتابی در ساحه باریک‌آب ولایت پروان و ۱۳۰ میگاوات برق آفتابی در ولایت غزنی تولید خواهد کرد. همچنان ۱۶۵ میگاوات برق زغال‌سنگ در ولایت تخار و ۳۵۰ میگاوات برق زغال‌سنگ در ولایت بغلان ساخته می‌شود.

در این پروژه‌ها حدود ۴۶۳ میلیون دالر سرمایه‌گذاری صورت می‌گیرد. پروژه‌های برق آفتابی طی دو سال و پروژه‌های زغال‌سنگی طی سه سال تکمیل خواهند شد. این طرح‌ها بخشی از برنامه بزرگ ده‌هزار میگاواتی در بخش انرژی خوانده می‌شود که هدف آن تقویت تولید برق داخلی و کاهش وابستگی به واردات است.

پس از مراسم امضای قراردادها، معاون اقتصادی ریاست‌الوزراء در دفتر کاری‌اش با میرویس عزیزی، رئیس عمومی شرکت‌های عزیزی گروپ و تیم تخنیکی وی دیدار کرد.

ملا عبدالغنی برادر آغاز کار عملی این پنج پروژه را گام مهم در راستای ایجاد فرصت‌های شغلی و رشد اقتصادی کشور دانست و از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده استقبال کرد.

میرویس عزیزی نیز از همکاری کامل معاونیت اقتصادی و ادارات مربوطه قدردانی نموده گفت که با حمایت مسئولان، روند اجرایی پروژه‌ها بدون مشکل پیش رفته است. وی افزود تا پایان سال جاری ۱۵ تا ۲۰ پروژه دیگر تولید برق را نیز آغاز خواهند کرد که ظرفیت مجموعی آن به پنج‌هزار میگاوات خواهد رسید.

عزیزی همچنان از پیشرفت کار پروژه تاپی در خاک افغانستان خبر داده گفت با رسیدن گاز به ولایت هرات، در هماهنگی با وزارت معادن و پترولیم، کار ساخت شبکه‌های بزرگ گاز و ایجاد یک فابریکه تولید برق از گاز با ظرفیت ۳۰۰۰ میگاوات آغاز خواهد شد.

او همچنین خواستار همکاری مشترک در بخش اکتشاف و استخراج گاز طبیعی و زغال‌سنگ و تولید برق از این منابع شد. معاون اقتصادی ریاست‌الوزراء و مسئولان ادارات مربوطه در این زمینه اطمینان همکاری کامل و هماهنگی مشترک را ابراز داشتند.

رسانه‌های ازبکستانی گزارش داده اند که این کشور توافق‌نامه بین‌المللی برای تهیه مطالعات امکان‌سنجی بخش «نایب‌آباد–خارلاچی» خط‌آهن ترانس‌افغان را تصویب کرده است. شاوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور اوزبکستان، با امضای یک فرمان، مشارکت رسمی این کشور در کارهای مشترک مقدماتی پروژه را تأیید کرد.

این توافق‌نامه چارچوب همکاری میان وزارت ترانسپورت اوزبکستان، وزارت فواید عامه افغانستان و وزارت راه‌آهن پاکستان را تعیین می‌کند و بر تهیه مطالعات امکان‌سنجی یک خط‌آهن جدید تمرکز دارد که بخشی از پروژه بزرگ‌تر خط‌آهن ترانس‌افغان به‌شمار می‌رود.

بر اساس این فرمان، وزارت ترانسپورت اوزبکستان به‌عنوان نهاد مسئول اجرای توافق‌نامه تعیین شده و وزارت خارجه این کشور موظف شده است تکمیل مراحل داخلی لازم را به جانب‌های افغان و پاکستان اطلاع دهد.

این توافق بر بنیاد سند همکاری سه‌جانبه‌ای استوار است که در ۱۷ جولای ۲۰۲۵ میان اوزبکستان، افغانستان و پاکستان برای مطالعه دهلیز ریلی «ترمز–خارلاچی» امضا شده بود. مسیر پیشنهادی این خط‌آهن از ترمز، نایب‌آباد، میدان‌شهر، لوگر و خارلاچی عبور کرده و آسیای مرکزی را از طریق افغانستان به آسیای جنوبی وصل می‌کند.

مطالعات امکان‌سنجی این پروژه از سوی دفتر سه‌جانبه توسعه راهبرد دهلیزهای ترانسپورتی بین‌المللی تحت اداره راه‌آهن اوزبکستان انجام خواهد شد؛ دفتری که در سال ۲۰۲۳ در تاشکند ایجاد و در کابل و اسلام‌آباد نیز نمایندگی دارد.

پروژه خط‌آهن ترانس‌افغان نخستین‌بار در سال ۲۰۱۸ مطرح شد. برآوردهای تازه هزینه این پروژه را میان ۷ تا ۸.۲ میلیارد دالر نشان می‌دهد و یکی از گزینه‌های اجرایی آن، مشارکت عامه و خصوصی بر اساس مدل «ساخت، بهره‌برداری و انتقال» عنوان شده است.