ازبکستان یک میکانیزم جدید تجارت مبتنی بر بازار بورس را با افغانستان راه‌اندازی کرده است که هدف آن تسهیل، شفاف‌سازی و افزایش امنیت معاملات تجارتی میان دو کشور عنوان شده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های ازبیکستانی به نقل از خبرگزاری یوز دیلی، در این سیستم تاجران ازبکستان می‌توانند کالاهای خود را در یک پلتفرم رسمی عرضه کرده و خریداران افغان به‌گونه مستقیم آن را خریداری کنند.

مقام‌ها گفته‌اند که این میکانیزم با هدف کاهش خطرات مالی و ساده‌سازی روند تجارت طراحی شده و پرداخت‌ها از طریق تضمین‌های بانکی انجام می‌شود.

در این روند، خریداران افغان بخشی از مبلغ قرارداد را در آغاز پرداخت می‌کنند و باقی‌مانده پول پس از ارسال کالا و رسیدن آن به مرز، به فروشنده منتقل می‌شود.

به گفته مقام‌های ازبکستان، این طرح پس از هدایت رئیس‌جمهور این کشور، شوکت میرضیایف، برای اتصال بورس کالایی ازبکستان با یک بانک در افغانستان ایجاد شده است.

این در حالی است که ازبکستان هرچند امارت اسلامی را به رسمیت نشناخته، اما در سال‌های اخیر روابط سیاسی و اقتصادی نزدیکی با کابل حفظ کرده است.

هفته گذشته نیز در نشست تواصل تجارتی میان بخش خصوصی دو کشور در کابل، ۳۸ تفاهم‌نامه به ارزش ۵۲۰ میلیون دالر میان تاجران افغان و ازبیک به امضا رسید.

کارشناسان اقتصادی این اقدام را گامی مهم در جهت افزایش حجم تجارت و ایجاد اعتماد بیشتر میان دو کشور توصیف می‌کنند.

در حالی‌که مسیرهای پروازی جهانی به‌دلیل تنش‌های منطقه‌ای تغییر یافته، گزارش تازه «سویش انفو» نشان می‌دهد که عبور طیاره‌ها از حریم هوایی افغانستان به منبع عایداتی قابل‌توجه برای این کشور تبدیل شده است.

بر بنیاد این گزارش، در حال حاضر نزدیک به دو هزار پرواز در هفته از فضای افغانستان عبور می‌کنند؛ رقمی که نسبت به سال گذشته حدود پنج برابر افزایش یافته است. گفته می‌شود که از هر طیاره حدود ۷۰۰ دالر به‌عنوان حق عبور اخذ می‌شود که در مجموع عایدات هفتگی را به حدود ۱.۴ میلیون دالر و سالانه به بیش از ۷۰ میلیون دالر می‌رساند.

این افزایش پروازها در حالی صورت گرفته که جنگ در اوکراین و تنش‌ها در خاورمیانه، مسیرهای هوایی سنتی میان اروپا و آسیا را محدود ساخته و شرکت‌های هوایی را مجبور به استفاده از مسیرهای بدیل از جمله افغانستان کرده است.

در همین حال، گزارش افزوده است که برخلاف بسیاری از کشورها، هزینه عبور از حریم هوایی افغانستان به‌صورت ثابت برای هر پرواز تعیین شده و بر اساس وزن هواپیما یا فاصله طی‌شده محاسبه نمی‌شود.

با این وجود، برخی نگرانی‌ها نیز مطرح شده است. بر اساس این گزارش، نبود سیستم پیشرفته کنترول ترافیک هوایی در افغانستان باعث شده تا پیلوت‌ها خودشان هماهنگی‌های لازم را انجام دهند؛ موضوعی که انتقاداتی را در پی داشته است.

هم‌زمان، برخی شرکت‌های هوایی به‌دلیل شرایط امنیتی و تغییر مسیرها، شماری از پروازهای خود به کشورهای خاورمیانه را لغو کرده‌اند و توجه بازار سفر به مقاصد دیگر مانند اروپا و کارائیب افزایش یافته است.

این تحولات نشان می‌دهد که افغانستان، با وجود چالش‌ها، به‌گونه غیرمستقیم از تغییرات ژئوپولیتیکی در منطقه سود برده و به یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی هوایی تبدیل شده است.

خبرگزاری رویترز گزارش داده است که کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان در سه ماه نخست سال جاری میلادی، واردات سوخت از روسیه و بلاروس را از طریق خطوط آهن بیش از ۵۰ درصد افزایش داده‌اند؛ اقدامی که در پی تغییر مسیر صادرات انرژی روسیه و کاهش عرضه از خاورمیانه به‌دنبال تنش‌های منطقه‌ای صورت گرفته است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی تاجران، حجم مجموع عرضه سوخت به این کشورها در دوره جنوری تا مارچ به ۳.۳۴۷ میلیون تُن متریک رسیده است.

رویترز می‌گوید پس از وضع تحریم اتحادیه اروپا بر واردات محصولات نفتی روسیه در فبروری ۲۰۲۳، آسیای مرکزی به بازار اصلی صادرات سوخت روسیه تبدیل شده است.

با وجود آن‌که روسیه صادرات تیل را تا پایان ماه جولای محدود کرده، برخی کشورهای آسیای مرکزی که بر اساس توافقات بین‌دولتی با مسکو معافیت دارند، همچنان واردات خود را ادامه می‌دهند.

در این گزارش آمده است که مغولستان با واردات ۸۴۰ هزار تُن، بزرگ‌ترین خریدار سوخت روسیه در منطقه بوده است. افغانستان نیز با وجود عدم معافیت رسمی از محدودیت صادرات تیل روسیه، به دلیل ادامه صادرات بلاروس، واردات خود را افزایش داده است.

رویترز افزوده است که واردات افغانستان از روسیه و بلاروس در سه ماه نخست سال، نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، چهار برابر افزایش یافته و به ۵۳۰ هزار تُن رسیده است که شامل ۲۳۱ هزار تُن تیل می‌باشد.