تازه خبرونه
بېځایه کېدا افغان ماشومان نور هم وږي او زیانمن کړل – د ماشومانو د ژغورنې نړیواله اداره
دغه راپور، چې « د تګ په حال کې ماشومان » نومېږي، د ۲۰۲۶ز.کال د نومبر پر اتهلسمه په کابل کې خپور شوی او په اووه ولایتونو کې له څه باندې ۸۰۰ ماشومانو او د کورنیو له سرپرستانو سره د مرکو پر بنسټ چمتو شوی دی.
د ماشومانو د ژغورنې نړیوالې ادارې په خپل تازه راپور کې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې بېځایه کېدا په تېرو درې کلونو کې د ماشومانو ترمنځ لوږه زیاته کړې، د هغوی د زدهکړو بهیر یې ګډوډ کړی او هغوی یې د خوندیتوب له ګواښونو سره مخ کړي دي.
دغه راپور، چې « د تګ په حال کې ماشومان » نومېږي، د ۲۰۲۶ز.کال د نومبر پر اتهلسمه په کابل کې خپور شوی او په اووه ولایتونو کې له څه باندې ۸۰۰ ماشومانو او د کورنیو له سرپرستانو سره د مرکو پر بنسټ چمتو شوی دی.
د دې راپور موندنې ښيي، چې له نیمایي ډېر بېځایه شوي ماشومان د خپلو کورونو له پرېښودو وروسته خوړو ته د لاسرسي له کمښت سره مخ شوي او له هرو پنځه ماشومانو څخه دوه څرګندوي، چې روغتیايي وضعیت یې خراب شوی دی.
د راپور له مخې؛ له ۹۰ سلنې ډېر څېړل شوي ماشومان په تېرو درې کلونو کې د بېځایه کېدا یا کډوالۍ تجربه لري. ۵۵ سلنه یې وایي، چې د ځای له بدلېدا وروسته لږ خواړه ترلاسه کوي، ۴۱ سلنه د خپل روغتیايي وضعیت له خرابېدا خبر ورکوي او د کورنیو ۳۳ سلنه سرپرستانو ویلي، چې د خپلو ماشومانو زدهکړو ته یې لاسرسی کم شوی دی.
سره له دې، چې اړتیاوې زیاتې شوې دي؛ بشري مرستې ګڼو ماشومانو ته نهرسېږي. له هرو لس ماشومانو څخه یوه ماشوم ویلي، چې هر ډول مرسته یې ترلاسه کړې. په داسې حال کې، چې ۹۰ سلنه یې خوړو ته د لاسرسي لپاره مرستو ته اړتیا لري.
دغه موندنې په داسې وخت کې خپرېږي، چې د ۲۰۲۳ز.کال له سپټمبر راپدېخوا له ۶.۶۷ میلیون ډېر افغان وګړي له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.
د راپور د څرګندونو له مخې؛ دې بهیر د افغانستان نفوس ۱۴ سلنه زیات کړی او پر هغو کورنیو او ټولنو یې ډېر فشار راوستی، چې له دې مخکې هم له بېوزلۍ، د خوړو له کمښت او پرلهپسې بحرانونو سره مخ وې.
افغانستان اوس هم په نړۍ کې له هغو هېوادونو څخه دی، چې د کورنیو بېځایه شویو تر ټولو لوړه کچه لري.
د دغه راپور له مخې: تر ۲۰۲۵ز.کال پورې شاوخوا اووه میلیون کسان، چې د ټول هېواد د نفوسو نږدې ۱۴ سلنه کېږي؛ په افغانستان کې دننه بېځایه شوي وه.
بېوزلي او د کاري فرصتونو نشتوالی؛ د بېځایه کېدا اصلي لاملونه
د ماشومانو د ژغورنې ادارې په راپور کې راغلي؛ اقتصادي ستونزې په افغانستان کې د بېځایه کېدا تر ټولو مهم لامل دی. نږدې نیمایي( ۴۹ سلنه ) څېړل شویو ماشومانو ویلي، چې کورنیو یې د کار نه موندلو یا د کافي عاید د نشتوالي له کبله خپل د اوسېدو ځای پرېښی دی. د هغوی درېیمه برخه د خپلو کورنیو د ځای بدلولو له لاملونو څخه د خوړو کمښت یادوي.
دغه راز نږدې څلورمه برخه ماشومانو ویلي؛ کورنۍ یې له بل هېواد څخه د ایستلو یا له هغه هېواد څخه د وتلو د فشار له کبله اړې شوې، چې خپل ځای بدل کړي.
په راپور کې راغلي، چې له هرو لس څېړل شویو ماشومانو څخه نږدې اووه یې په تېرو درې کلونو کې له دوه یا ډېرو بحرانونو لکه: وچکالۍ، سېلابونو، زلزلو او جګړو سره مخ شوي دي.
د ماشومانو پر وړاندې د خوندیتوب ګواښونه زیات شوي
د ماشومانو د ژغورنې ادارې ويلي، چې پرلهپسې بحرانونو او بېځایه کېدا په افغانستان کې د ماشومانو پر هوساینې او امنیت اغېز کړی دی.
د راپور د موندنو له مخې؛ له ۱۱ سلنې ډېرو ماشومانو ویلي، لږ تر لږه د خوندیتوب له یوه ګواښ سره مخ شوي دي. په دغو ګواښونو کې د ماشومانو درانده کارونه، فزیکي یا لفظي تاوتریخوالی او له وخت مخکې واده شامل دي.
د کورنیو سرپرستانو هم ویلي، چې نجونې د بېځایه کېدا د سفرونو پر مهال او نويو سیمو ته له رسېدا وروسته له ډېرو ګواښونو سره مخ شوې دي.
افغانستان ته د بېرته ستنېدا په اړه د اته کلنې نوریې کیسه
د هغو ماشومانو په ډله کې، چې له بېځایه کېدا زیانمن شوي؛ اته کلنه نوریه هم شامله ده، چې د روان میلادي کال په لومړیو کې د لومړي ځل لپاره افغانستان ته راستنه شوې ده. د هغې کورنۍ له پنځه لسیزو ډېر په پاکستان کې ژوند کړی؛ خو اړ شوه، چې دغه هېواد پرېږدي.
نوریه له خپل پلار، مور او درې خویندو او وروڼو سره نږدې یوازې په هغو جامو کې افغانستان ته راغله، چې پر تن یې وې.
نوریه وایي:« مونږ له پاکستان څخه راستانه شوو. هلته مو کور او ډېر ملګري لرل. افغانستان مې هم خوښېږي؛ خو ښوونځي او خپلو ملګرو پسې مې خفه یم. مونږ به یوځای لوبې کولې او ډېر به مو خندل. غواړو دلته هم پاکستان ته ورته ښوونځی ولرو، چې خپلې زدهکړې روانې وساتم.»
د هغې کورنۍ د دې وس نهلري، چې ښوونځي ته د هغې د تګ راتګ لګښت ورکړي؛ خو هغه د ماشومانو د ژغورنې ادارې په یوه لنډمهاله ښوونیز مرکز کې زدهکړې کوي.
د دې ۲۸ کلنې مور نازو ویلي:« زما مېړه دلته کار نهلري او مونږ د خپلو اولادونو د اړتیاوو د پوره کولو لپاره هیڅ عایداتي سرچینه نهلرو. هره ورځ اندېښمنه یم، چې د بلې ډوډۍ لپاره به څنګه خواړه پیدا کړو.»
هغې زیاته کړې:« کله، چې په یوه هېواد کې زېږېدلي یاست او هلته واده کوئ؛ هغه ځای ستاسو کور ګرځي او داسې احساس کوئ، چې له هغه ځای سره تړاو لرئ. کله، چې ناڅاپه د هغه ځای پرېښودو ته اړ شئ؛ نو ټول ژوند مو له منځه ځي او تش لاس بل ځای ته ورسېږئ.»
د ماشومانو د ژغورنې اداره د ډېرو مرستو غوښتنه کوي
په افغانستان کې د ماشومانو ژغورنې ادارې مشر اشیش دامله ویلي، چې هیڅ ماشوم باید د امنیت یا ژوندي پاتې کېدا لپاره د خپل کور، ښوونځی او ټولنې پرېښودو ته اړ نهشي؛ خو د ډېرو ماشومانو لپاره بېځایه کېدا د ماشومتوب یوه برخه ګرځېدلې ده.
هغه زیاته کړې، ماشومان د خطرناکو لارو په اوږدو کې د خوندیتوب له ګواښونو سره مخ کېږي او نویو سیمو ته له رسېدا وروسته یې کورنۍ هم د خوړو د برابرولو، روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي او ښوونځي ته د خپلو ماشومانو د لېږلو په برخه کې له ستونزو سره مخ دي.
د دامله د څرګندونو له مخې، د« د تګ په حال کې ماشومان » راپور موندنې د اندېښنې وړ واقعیت څرګندوي؛ نوي ځای ته رسېدل د خوندي کېدا پر معنا نهده.
هغه ټینګار کړی، چې نجونې او معلولیت لرونکي ماشومان پر ځانګړې بڼه له ډېرو ګواښونو سره مخ دي او بېوزلې کورنۍ اړ باسي، چې د ژوند کولو لپاره سختې پرېکړې وکړي. په داسې حال کې، چې ډېری یې لږې یا هیڅ بشري مرستې ترلاسه کوي.
په افغانستان کې د ماشومانو د ژغورنې ادارې رییس د ماشومانو د ساتنې لپاره د کډوالۍ په لارو کې د پرلهپسې مالي سرچینو د برابرولو او په هر هغه ځای کې، چې ماشومان میشتېږي؛ بنسټیزو خدمتونو ته د هغوی د لاسرسي د برابرولو غوښتنه کړې ده.
هغه ویلي:« هغه ماشومان، چې مخکې یې خپل کورونه له لاسه ورکړي؛ باید له دغو ګواښونو سره یوازې مخ نهشي. دغه ماشومان یوازې د ورځني ژوندي پاتې کېدو له کچې د ډېر څه مستحق دي. هغوی حق لري، چې په خوندي چاپېریال کې ژوند وکړي، بېرته ښوونځي ته ستانه شي او خپل ژوند له سره جوړ کړي.»
په افغانستان کې د ماشومانو د ژغورنې ادارې فعالیتونه
د ماشومانو د ژغورنې اداره له ۱۹۷۶ز.کال راپدېخوا په افغانستان کې فعالیت کوي او د جګړو، بېځایه کېدا او طبیعي پېښو په بېلابېلو پړاوونو کې یې د خدمتونو وړاندې کولو روان ساتلي دي.
دا اداره اوسمهال د افغانستان په نهه ولایتونو کې خپل پروګرامونه پلي کوي او له شریکو بنسټونو سره په ۱۱ نورو ولایتونو کې هم فعالیت کوي. دا اداره د روغتیا، تغذیې، زدهکړې، د ماشومانو ژغورنې، سرپناه، اوبو، حفظالصحې، روغتیايي خدمتونو او معیشت په بېلابېلو برخو کې هڅې کوي.
#آریانانیوز #افغانستان #ماشومان #بېځایهکېدا #بشريمرستې #دماشومانوژغورنېاداره