سیمه‌ییز امنیتي چارواکي د قزاقستان په مرکز آستانه کې د غونډې پر مهال د افغانستان د وضعیت او شمالي پولو د امنیت له کبله پر رامنځته شويو احتمالي ګواښونو راوڅرخېدل.

دا خبرې د ډله‌ییز امنیت تړون ټولنې د عمومي منشي ایمانګالي تسماګامبتوف او د قزاقستان د ولسمشر قاسم جومارت توکایوف ترمنځ ترسره شوې دي.

د غوندې پر مهال د افغانستان د شمالي پولو امنیتي اندېښنې؛ په ځانګړي توګه له تاجکستان سره د پولې په اوږدو کې تر بحث لاندې ونیول شوې. دغه راز چارواکو د سرحدي امنیت لپاره د ګډې همکارۍ د پیاوړتیا په برخه کې هم پرمختګ وارزاوه.

ویل شوي، چې په راتلونکو میاشتو کې به د دې ټولنې د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو او دفاع وزیرانو پر کچه نورې غونډې هم ترسره شي، چې نورې همغږې کړنې هم ترسره شي.

له هغې وروسته، چې په ۲۰۲۱ ز.کال کې اسلامي امارت بیا واکمن شو؛ د منځنۍ آسیا هېوادونو د سرحدي ناامنۍ د خپرېدا د احتمال په اړه پرله‌پسې خپله اندېښنه  څرګنده کړې ده.

د اسلامي امارت چارواکو پر ځلونو ټینګار کړی، چې د افغانستان خاوره به د هیڅ هېواد پر ضد ونه‌کارول شي او هیچا ته به د زمینې برابرولو اجازه هم ورنه‌کړ شي.

د ډله‌ییز امنیت تړون ټولنې خبرداری ورکړی، چې د افغانستان وضعیت په راتلونکو کلونو کې د سیمې د پولو ثبات ته ګواښونه رامنځته کولی شي.

د سیمې هېوادونه هڅه کوي، چې د احتمالي ګواښونو د خپرېدا مخه ونیسي او د اضافي اقداماتو پر ترسره کولو د خپلو پولو امنیت خوندي کړي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې په یوه نوي راپور کې راغلي، چې د فبرورۍ له وروستیو راپدېخوا د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو له کبله لږ تر لږه ۹۰زره کسان زیانمن شوي، چې له ۵۲ سلنې څخه زیاتې یې ښځې او نجونې دي.

د راپور له مخې؛ د افغانستان په بېلابېلو برخو کې پر توپچي، هوايي او ډرون بریدونو له ۴۷زره څخه زیاتې ښځې او نجونې او شاوخوا ۴۲زره نرینه او هلکان زیانمن شوي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې په خپل راپور کې ویلي، چې نښتو د افغانستان ۱۰ ولایتونه د کابل، کندهار، خوست، کنړ، لغمان، ننګرهار، نورستان، پروان، پکتیا او پکتیکا په ګډون زیانمن کړي دي.

دې بنسټ زیاته کړې؛ په دې پېښو کې شاوخوا ۱۱زره ۳۶۸ کورنۍ زیانمنې شوي، چې ۹۳۵ یې د ښځو له‌خوا رهبري کیږي او په بحراني حالاتو کې د ښځو لوی زیان‌منونکي حالت پر ګوته کوي.

راپور ښیي، چې په ځینو جنوب ختیځو سیمو کې ښځینه مرستندویه کارکوونکې د ارزونې په لړ کې نه‌وې یا یې ګډون له روغتیایي او تعلیمي سکټورونو سره تړلی و.

همدارنګه د سرچینو نشتوالی، لوژسټیکي محدودیتونه او د مناسب ټرانسپورټ نشتوالی په زیانمنو سیمو کې د دوی د شتون محدودولو لوی عوامل بلل شوي دي.

دې بنسټ ټینګار کړی؛ د ښځو لاسرسی اړینو خدماتو او د مرستې په بهیر کې د ګډون لپاره باید پیاوړی شي، چې د زیانمنو خلکو اړتیاوې غوره ترسره شي.

چین په سینکیانګ ایالت کې «سن‌لینګ» نومی نوې اداري واحد رامنځته کړی، چې د افغانستان او د پاکستان تر کنټرول لاندې کشمیر سرحدونو ته نږدې یوه سټراټیژیکه اړینه سیمه ده.

د راپورونو له مخې: نوی جوړ شوی اداري واحد د قراقرم غرونو لړۍ ته نږدې او د واخان دهلیز په اوږدو کې پروت دی؛ یوه نرۍ لار ده، چې چین له افغانستان سره نښلوي او تل حساس امنیتي ټکي  پېژندل شوی دی.

چینایي چارواکو ویلي، چې د دې اداري واحد له جوړولو موخه د پولې د څارلو پیاوړتیا ده او د چین خاورې ته د اویغور بېلتون‌غوښتونکو جنګیالیو د احتمالي نفوذ مخنیوی دی.

دا درېیم نوی اداري واحد دی، چې چین یې له تېر یوه کال راپدېخوا په سینکیانګ کې رامنځته کوي.

دا پرېکړه په داسې حال کې رامنځته کیږي، چې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ته له ورته ډلو څخه، چې بیجینګ یې د خپل ملي امنیت لپاره ګواښ بولي؛ اندېښنه لري.

د سینکیانګ سیمه‌ییز حکومت د اعلان له مخې؛ دا اداري واحد د مارچ پر شپږویشتمه رامنځته شوی او د کاشغر تر ادارې لاندې به کار کوي، چې مرکزي او سویلي آسیا سره نښلوي.

کارپوهانو ويلي، چې دا هڅه د بیجینګ د سرحدي امنیت او په دې سیمو کې د حکومتدارۍ د جوړښتونو پر پیاوړتیا د زیاتېدونکی تمرکز ښکارندویي کوي. په ځانګړي توګه په هغو سیمو کې، چې د قومي ننګونو او د پولې هاخوا ګواښونو سره مخ دي.