د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ رییس جاولون واخابوف ویلي، چې افغانستان باید د سیمې یو څنډنی هېواد ونه ګڼل شي، بلکې د منځنۍ آسیا د سیمه‌ییزو بدلونونو په رامنځته کولو کې د یوه مهم لوبغاړي په توګه ونډه ولري.

واخابوف دغه څرګندونې شاوخوا دوه اوونۍ مخکې په کابل کې د افغانستان او منځنۍ آسیا د څېړنیزو مرکزونو په غونډه کې کړې دي.

دا غونډه د افغانستان د سټراټیژیکو مطالعاتو مرکز پر نوښت؛ د منځنۍ آسیا د هېوادونو، آذربایجان او افغانستان د فکري مرکزونو د رییسانو، کارپوهانو، دولتي چارواکو او د خصوصي سکټور د استازو پر ګډون جوړه شوې وه.

جاولون واخابوف، چې په تاشکند کې د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ مشري کوي ویلي، چې د افغانستان ثبات او اقتصادي بیا رغونه د منځنۍ آسیا له راتلونکي سره تړاو لري او افغانستان باید په سیمه‌ییزو بهیرونو کې د شریک او پرېکړه‌کوونکي رول ولوبوي.

هغه زیاته کړې، د افغان ټرانس اوسپنې پټلۍ، د ټاپي د ګازو نل‌لیکه، د ټاپ برښنا لېږد پروژه او کاسا-۱۰۰۰ هغه مهمې سیمه‌ییزې پروژې دي، چې افغانستان کولی شي د ټرانزیټي لارې له رول څخه د سیمې په تولید، صنعت او اقتصاد کې پر فعال لوبغاړي بدل کړي.

د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ رییس د افغانستان په ګډون د اوبو او اقلیم په برخه کې د همکاریو لپاره د حقوقي او بنسټیزو چوکاټونو پر جوړولو هم ټینګار کړی دی.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، د قوش‌تېپې کانال په اړه خبرې، د منظمو تخنیکي غونډو جوړول، د معلوماتو تبادله، ګډه څارنه، د طبیعي یخچالونو څېړنه او د ژر خبرتیا سیسټمونو رامنځته کول به د راتلونکو همکاریو له مهمو موضوعاتو څخه وي.

اوراسیانټ رسنۍ راپور ورکړی، چې چینایي کارګر له څو میاشتو ځنډ وروسته د تاجکستان د دوشنبه–کولما لویې لارې د یوې برخې د جوړولو کار بېرته پیل کړی دی.

د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ز. کال په وروستیو کې د بنسټیزو ودانیو پر ډلو له خونړیو بریدونو او امنیتي اندېښنو وروسته د دې پروژې چارې درېدلې وې. هغه مهال د چین حکومت هم له خپلو وګړو غوښتي وه، چې سرحدي سیمې پرېږدي.

اوراسیانټ لیکلي، چې تاجکستاني چارواکو بېجینګ ته د امنیتي ډاډ پر ورکولو د دې پروژې د بیا پیل زمینه برابره کړې او اوس د تاجکستان ځانګړي امنیتي ځواکونه د چینايي کارګرو امنیت ساتي.

په راپور کې راغلي؛ ټاکل شوې، چې د چین او تاجکستان امنیتي ځواکونه په سپټمبر کې ګډ پوځي روزنیزې هڅې ترسره کړي.

له دې مخکې دواړو هېوادونو د روان کال په می کې د «دوستۍ تړون» لاسلیک کړی و، چې د چینايي شرکتونو په ګډون یې د ۸ میلیارډ ډالرو پر ارزښت قراردادونو ته لاره هواره کړې ده.

د ریاست‌الوزراء اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وایي، هیڅ ګاونډ هېواد نه‌شي کولی بل ګاونډ هېواد له منځه یوسي او د اختلاف په صورت کې دواړه لوري زیانمن کېږي.

هغه دا څرګندونې په کابل کې د صنعت او کانونو د اوونۍ د پېنځم ملي او نړیوال نندارتون د پرانیستې په مراسمو کې وکړې او څرګندوي، چې په یوویشتمې پېړۍ کې جګړه د ستونزو حل نه‌دی او باید د هېوادونو سرچینې او انرژي د ویجاړولو پر ځای پر پرمختګ او ودې ولګول شي.

عبدالسلام حنفي ویلي:« که مونږ له یو بل سره جګړه وکړو، ټوله انرژي به مو د یو بل پر ویجاړولو ولګیږي؛ ولې باید په دې پېړۍ کې خپله انرژي د ملتونو د پرمختګ لپاره ونه‌کاروو؟»

هغه د نړیوالو جګړو تجربو ته په نغوته کې ویلي: هغه هېوادونه، چې پخوا په جګړو کې ښکېل ول؛ اوس دې پایلې ته رسېدلي، چې جګړه حل نه‌ده او باید د پرمختګ او همکارۍ پر لوري حرکت وشي.

د ریاست‌الوزراء اداري مرستیال ټینګار کړی، چې د اسلامي امارت سیاست له ټولو هېوادونو سره د متقابل احترام او نه‌لاس‌وهنې پر بنسټ سوله‌ییز ژوند دی.

هغه زیاته کړې؛ د همدې سیاست له مخې هیڅ فرد یا ډله اجازه نه‌لري، چې د افغانستان له خاورې د نورو هېوادونو پر ضد استفاده وکړي او په مقابل کې هیڅ هېواد هم د افغانستان په کورنیو چارو کې د لاسوهنې حق نه‌لري.

حنفي همدارنګه ویلي، چې په دې نندارتون کې د کورنیو تولیداتو نندارې ته وړاندې کول د افغانستان د صنعتي ودې ښکارندویي کوي.

هغه زیاته کړې، چې څو لسیزو جګړو افغانستان له هر اړخه زیانمن کړی او اسلامي امارت د جګړې د پایلو د کمولو او د سوداګرۍ د پراختیا لپاره هڅې کوي.

حنفي وایي؛ هڅه کېږي، چې افغانستان له وارداتي هېواد څخه پر صادراتي هغه بدل شي.

هغه د صنعتکارانو د ملاتړ لپاره د شاوخوا ۲۵ ډول آسانتیاوو د برابرولو یادونه کړې، چې په کې د صنعتي ځمکو وېش، د مالیاتي معافیتونو او نورو آسانتیاوو برابرول شامل دي.

هغه له پانګه‌والو غوښتي، چې د هېواد په کانونو او نورو برخو کې پانګونه وکړي او له رامنځته شویو فرصتونو څخه بشپړه ګټه واخلي.