د اووه صنعتي هېوادونو د مشرانو(جي۷) سرمشریزه د دوشنبې پر ورځ( د غبرګولي پېنځه‌ویشتمه) د فرانسې په یوه ساحلي میلمستون کې پیل او یوازې څو ساعته له هغې وروسته ترسره شوه، چې د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو، د تاوتریخوالي د کمولو او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو د لومړني پړاو هوکړه اعلان شوه.

د راپورونو له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ هوکړه به د دې درې ورځنۍ سرمشریزې(د جون له پېنځلسمې تر اووه‌لسمې) له مهمو بحثونو څخه وي. په دې غونډه کې به د اوکراین جګړه، نړیواله اقتصادي بې‌ثباتي او پر مهمو معدني سرچینو تکیه هم وڅېړل شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په دې غونډه کې ګډون کوي. په داسې حال کې، چې ګڼ شمېر نړیوال مشران د واشنګټن د تګلارو د نه‌وړاندویېنې وړ اندېښنې څرګندوي.

د ډیپلوماټیکو سرچینو د څرګندونو له مخې، د جي۷ مشران غواړي د امریکا او ایران د هوکړې جزئیات وڅېړي؛ هغه هوکړه، چې د پراخ اوربند، د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو او د دواړو هېوادونو ترمنځ د نویو مذاکراتو د پیل پر لوري ګام بلل کېږي.

د دې هوکړې له مخې، د هرمز تنګی، چې د نړۍ د تېلو او ګازو له مهمو ټرانزیټي لارو څخه شمېرل کېږي؛ ټاکل شوې د جمعې پر ورځ بیا پرانیستل شي، چې دا اقدام د نړیوالې انرژۍ د بازارونو پر وضعیت د پام وړ اغېز لرلی شي.

دغه راز راپورونه ښيي، چې د دې هوکړې رسمي هوکړه‌لیک به د جمعې پر ورځ په سویس کې لاسلیک شي؛ خو د هغې بشپړ جزئیات اوس هم خپاره شوي نه‌دي.

د اروپايي ټولنې مشران، په ځانګړي توګه د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون هڅه کوي له دې فرصت څخه د نړیوالو همکاریو د پیاوړتیا او د اقتصادي او جیوپولیټیکو کړکېچونو د کمولو لپاره ګټه واخلي.

د جي۷ پر غړو هېوادونو سربېره د متحده عربي اماراتو، قطر، مصر، برازیل، هند، کینیا او سویلي کوریا استازي هم په ځینو غونډو کې ګډون کوي، چې د وروستیو بدلونونو پر سیمه‌ییزو او نړیوالو اغېزو خبرې وکړي.

شنونکي وايي، وروستۍ پرمختیاوې ښيي، چې دا هوکړه کولی شي د وروستیو کلونو له مهمو جیوپولیټیکي بدلونونو څخه یوه رامنځته کړي او د انرژۍ بازارونو، سیمه‌ییز امنیت او د نړیوالو قدرتونو اړیکو ته جدي بدلون ورکړي.

په یوه مهم ډیپلوماټیک بدلون کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې واشنګټن او تهران د سولې هوکړې ته رسېدلي دي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، دا هوکړه د دواړو هېوادونو ترمنځ شخړې پای ته رسوي او د هرمز تنګي له لارې د سوداګریزو بېړیو او تېل‌لېږدوونکو کښتیو د آزاد تګ راتګ زمینه برابروي.

ټرمپ د یکشنبې پر ورځ په یوه پیغام کې وویل، چې له ایران سره هوکړه وروستۍ شوې او له مخې به یې په هرمز تنګي کې شته محدودیتونه لرې شي.

هغه زیاته کړې، امریکايي سمندري ځواکونه به هم د دې سټراټیژیکې اوب‌لارې محاصره پای ته ورسوي.

بل لور ته د ایران بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریب‌آبادي هم دا هوکړه تائید کړې او هغه یې د کړکېچ د کمېدا او سیمې ته د ثبات د بېرته راګرځېدو لپاره مهم ګام بللی دی.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په ایکس‌پاڼه کې لیکلي، چې دغه هوکړه له پراخو او پرله‌پسې خبرو اترو وروسته شوې ده.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، په هوکړه کې پر ټولو جبهو د لبنان په ګډون د پوځي عملیاتو سمدستي درول هم شامل دي.

هغه زیاته کړې، چې د هوکړې د لاسلیک رسمي مراسم به د جون پر نولسمه په سویس کې ترسره شي.

ویل کېږي، پاکستان، قطر، سعودي عربستان او ترکیې د منځګړیتوب او خبرو اترو د آسانتیا په برخه کې مهم رول لوبولی دی.

د قطر چارواکو له دې هوکړې هرکلی کړی او هغه یې د تلپاتې سولې، په هرمز تنګي کې د کښتۍ چلونې د آزادۍ او د سیمې او نړۍ د اقتصادي ودې لپاره یو مثبت ګام بللی دی.

همداراز د بریټانیا لومړي وزیر کی‌یر سټارمر او د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون هم له هوکړې هرکلی کړی او د هغې د ټولو مادو پر بشپړ پلي کېدا او د هرمز تنګي پر دوامدارې پرانیستنې یې ټینګار کړی دی.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جي‌ډي ونس دا هوکړه په منځني ختیځ کې د «نوې دورې» پیل بللی او هیله یې ښودلې، چې د تاوتریخوالي کمېدل به د سیمې ثبات پیاوړی او د نړۍ په بازارونو کې د انرژۍ بیې راټیټې کړي.

هرمز تنګی د نړۍ د نفتو د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي او بشپړه پرانیستنه یې کولی شي پر نړیوالې سوداګرۍ او د انرژۍ پر بازارونو د پام وړ اغېز ولري.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې د واشنګټن او تهران ترمنځ هوکړه ټاکل شوې نن(یکشنبه د غبرګولي څلیریشتمه / د جون څوارلسمه) لاسلیک شي او له هغې وروسته به هرمز تنګی د ټولو هېوادونو او سوداګریزو بېړیو پر مخ پرانیستل شي.

ټرمپ په «ټروث‌پاڼه» کې لیکلي: «ټاکل شوې، چې دا هوکړه نن لاسلیک شي او د هغې له لاسلیک سره سم به هرمز تنګی د ټولو پر مخ پرانیستل شي.»

د امریکا ولسمشر د دې هوکړې د محتوا په اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي؛ خو د هغه څرګندونې د دواړو هېوادونو ترمنځ په خبرو اترو کې د پرمختګ نښه ګڼل کېږي؛ هغه خبرې اترې، چې په وروستیو میاشتو کې د سیمې د سیاسي او امنیتي بدلونونو اصلي محور پاتې شوې دي.

هرمز تنګی د نړۍ له انرژۍ د لېږدیزو له مهمو لارو څخه شمېرل کېږي او د نړۍ د نفتو او ګازو د صادراتو د پام وړ برخه له همدې لارې تېرېږي. د دې سمندري لارې د امنیت او بشپړې پرانیستې په اړه هر ډول هوکړه کولی شي د نړۍ د انرژۍ پر بازارونو او نړیوالې سوداګرۍ د پام وړ اغېز ولري.

د ټرمپ دغه تازه څرګندونې داسې مهال راپورته کېږي، چې نړیواله ټولنه د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو بهیر له نږدې څاري. تمه ده، چې د هوکړې د جزئیاتو له روښانه کېدا سره به د دواړو هېوادونو د اړیکو او د سیمې د امنیتي وضعیت راتلونکی انځور هم لا روښانه شي.

په داسې حال کې، چې د ایران او امریکا ترمنځ د هوکړې د وروستي‌کېدا په اړه اټکلونه زیات شوي دي؛ خو د ایران بهرنیو چارو وزارت ویلي؛ په راتلونکو یوې یا دوه ورځو کې ژنیو یا اسلام‌آباد ته د دغه هېواد د مذاکره کوونکي پلاوي د سفر او د هوکړې د لاسلیک لپاره هیڅ پلان نه‌لري.

د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي، که څه هم په نږدې راتلونکي کې د هوکړې د لاسلیک لپاره د ایراني پلاوي سفر په اجنډا کې نه‌دی؛ خو په راتلونکو ورځو کې د تفاهم‌لیک د لاسلیک احتمال ډېر لوړ دی.

بقايي د ایران رسمي خبري آژانس (ایرنا) ته ویلي: «باید د هوکړې د لاسلیک دقیق وخت ته پر تمه اوسو.»

دغه راز د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف هم ویلي، چې د سولې هوکړه «لاسلیک ته چمتو ده» او ښايي «ډېر ژر وروستۍ شي.»

د پاکستان د لومړي وزیر د دفتر د خبرپاڼې له مخې، شهباز شریف دغه څرګندونې د قطر له لومړي وزیر او د بهرنیو چارو له وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثاني سره په ټیلیفوني خبرو کې کړې دي.