د فرانسې په بېلابېلو ښارونو کې د ژوندانه د لګښتونو د لوړېدا او د عامه خدمتونو د کمېدا پر وړاندې له تاوتریخوالي ډکو لاریونونو او ګډوډیو وروسته د اروپا او آسیا یو شمېر هېوادونو خپلو وګړو ته په دې هېواد کې د احتیاط سپارښتنه کړې ده.

د شنبې د ورځې د ناکراریو پر مهال د لاریونوالو او پولیسو ترمنځ نښتې وشوې، یو شمېر هټۍ لوټ او د ښاروالۍ یوې ودانۍ ته اور واچول شو.

ایټالیا په فرانسه کې له خپلو وګړو غوښتي، چې له لویو غونډو لرې پاتې شي او جدي احتیاط وکړي.

د دغه هېواد بهرنیو چارو وزارت مسافرو ته هم سپارښتنه کړې، چې خپل حضور د رسمي اوب‌پاڼې یا غوښتنلیک له لارې ثبت کړي، چې د اړتیا پر مهال چارواکي هغوی وموندلی شي.

جرمني خبرداری ورکړی؛ په راتلونکو ورځو کې د نورو ګډوډیو احتمال هم شته او له خپلو وګړو یې غوښتي، چې د پولیسو لارښوونې مراعات کړي.

دې هېواد دا هم ویلي؛ هغه کسان، چې د چارواکو له امر سره- سره له غیرمجازو لاریونونو څخه ونه وځي، ښايي نغدي جریمه شي یا ترې د اوښتو زیانونو تاوان وغوښتل شي.

د چک جمهوریت خبري آژانس« سي‌ټي‌کې» راپور ورکړی، چې دغه هېواد هم د امنیتي وضعیت د خرابېدا له کبله له خپلو وګړو غوښتي، چې له لاریونونو، لاریونیزو لاریون‌بهیرونو او عامه غونډو لرې پاتې شي.

پولینډ هم له خپلو مسافرو غوښتي، چې له هغو سیمو لرې واوسي، چې لاریونونه په کې روان دي؛ خو دغه هېواد فرانسې ته د سفر په اړه خپله عمومي ارزونه نه‌ده بدله کړې.

هالینډ هم د سفر د هغو سپارښتنو له مخې، چې وروستی ځل د اوکټوبر پر اوومه تازه شوي دي؛ له مسافرو غوښتي، چې له لاریونونو لرې پاتې شي.

ډنمارک، سویډن، فنلنډ او ناروې هم ورته خبرداري خپاره کړي او په فرانسه کې یې له خپلو وګړو غوښتي، چې په لاریونونو کې ګډون ونه‌کړي او د سیمه‌ییزو چارواکو لارښوونې مراعات کړي.

له اروپا بهرد مالیزیا بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د فرانسې لاریونونه څاري.

یاد وزارت سره له دې، چې فرانسې ته یې سفرونه نه‌دي منع کړي؛ خو خپلو وګړو ته یې سپارښتنه کړې، چې د وضعیت تر ښه کېدو پورې غیرضروري سفرونه وځنډوي.

په پاریس کې د مالیزیا سفارت هم په فرانسه کې له خپلو وګړو غوښتي، چې هوښیار واوسي او احتیاط وکړي.

دغه خبرداري ښيي، چې په فرانسه کې د تاوتریخوالي د پراخېدا په اړه د بهرنیو هېوادونو اندېښنې زیاتې شوې دي.

فرانسه د ژوندانه د لګښتونو د لوړېدا او پر عامه خدمتونو د فشار له کبله د خلکو له پراخې ناخوښۍ سره مخ ده. د دې هېواد حکومت له اوسېدونکو او مسافرو غوښتي، چې له حالاتو ځانونه خبر وساتي او د پولیسو لارښوونې مراعات کړي.

په اروپا کې د ژوندانه د لګښتونو، کورونو، زده‌کړو او اداري فساد د تورونو په تړاو لاریونونه څو هېوادونو ته غځېدلی؛ له پولیسو سره پر نښتو اوښتي او حکومتونه یې تر زیاتېدونکي فشار لاندې راوستي دي.

روانه میاشت په فرانسه، بلجیم، ایټالیا، پرتګال او البانیا کې لاریونونه او تاوتریخجنې نښتې پراخې شوې دي. دغو لاریونونو د اقتصادي فشارونو، زده‌کړو او د حکومتونو د حساب‌ورکولو په برخه کې د خلکو مخ پر زیاتېدونکې نارضایتي څرګنده کړې ده.

د تېرې اوونۍ په پای کې سلګونه زره کسان په بېلابېلو لاریونونو کې واټونو ته راووتل، چې ځینې یې لوټمارۍ، اور اچونې او له امنیتي ځواکونو سره پر نښتو واوښتل.

په البانیا کې لومړي وزیر ایډي راما پرته له دې، چې د کومې بهرنۍ کړۍ نوم واخلي؛ تور پورې کړ، چې بهرني ځواکونه ناکرارۍ ته لمن وهي.

هغه تاوتریخوالی د یوې« بهرنۍ لاسوهنې» پایله بللې، چې پر وینا یې، موخه ترې د هېواد بې‌ثباته کول او اروپايي ټولنې ته د البانیا د ورګډېدا د هڅو کمزوري کول دي.

دا تورونه په داسې حال کې وړاندې کېږي، چې د البانیا په پلازمېنه ټیرانا کې زرګونه لاریونوال د راما د استعفا غوښتنه کوي او لاریونونه د دغه هېواد نورو ښارونو ته هم غځېدلي دي.

په البانیا کې لاریونونه تاوتریخجن شول

په البانیا کې له څو ورځو راپدېخوا د حکومت پر ضد لاریونونه پر زیاتېدونکي ډول تاوتریخجن شوي او زده‌کړیالان هم د راما د حکومت پر وړاندې له پراخ خوځښت سره یوځای شوي دي.

لاریونوالو د اداري فساد د تورونو، په پوهنتونونو کې د شرایطو، د زده‌کړو د لګښتونو او بې‌کارۍ په اړه اندېښنې څرګندې کړې دي. د البانیا په سویلي ساحلي سیمه کې د سیاحت لپاره د یوې لانجمنې او لوکسې پروژې مخالفت هم د خلکو د پراخې نارضایتۍ لامل دی. دغه پروژه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له زوم جیرډ کوشنر سره تړاو لري.

په ټیرانا کې لاریونوالو پر پولیسو ډبرې، اورتوکي او د تېلو بمونه غورځولي او دولتي ودانیو او نورو شتمنیو ته د اور اچونې او ورانکارۍ له کبله زیانونه اوښتي دي.

پولیسو د لاریونوالو د خورولو لپاره اوښکې بهوونکی ګاز، اوبه شیندونکي موټر او ربړي مرمۍ کارولې دي. چارواکو د لاریونوالو او پولیسو ترمنځ د ګڼو نیونو او ټپي کېدا له پېښو هم راپور کړی دی.

راما د استعفا غوښتنې رد کړي او څرګندوي، چې تاوتریخوالی د البانیا اروپايي ټولنې ته د ورګډېدا هڅې له ګواښ سره مخ کوي.

هغه ویلي؛ حکومت چمتو دی، چې د زده‌کړیالانو مشروع اندېښنو ته رسېدنه وکړي؛ خو د تاوتریخوالي له لارې به مطرح شویو غوښتنو ته غاړه کې‌نږدي.

د بهرني لاسوهنې په اړه د هغه ادعاوې په خپلواکه توګه تایید شوې نه‌دي.

په فرانسه کې پراخې ناکرارۍ

په فرانسه کې د لاریونونو کچه تر نورو ډېره پراخه ده او د تېرې اوونۍ په پای کې څه باندې ۵۵۰ زره کسانو په لاریونونو کې ګډون وکړ.

لاریونونه، چې په پیل کې د زده‌کړیالانو له‌خوا ترسره کېدل، وروسته د ژوندانه د لګښتونو او نورو ټولنیزو ستونزو پر وړاندې په پراخو اعتراضونو واوښتل.

د شنبې پر ورځ په څو ښارونو کې تاوتریخوالی رامنځته شو او نقاب‌لرونکو ډلو هټۍ، سوپرمارکېټونه او دولتي ودانۍ پر نښه کړې.

د فرانسې لومړي وزیر سباسټین لوکورنو ویلي، چې څه باندې ۱۲۰۰ کسان نیول شوي او ۱۵۰ پولیس ټپیان شوي دي. په لیموژ ښار کې اور د ښاروالۍ تاریخي ودانۍ ډېره برخه ویجاړه کړه؛ په نورو ښارونو کې هم پر ښاروالیو او سوداګریزو ځایونو بریدونه شوي او ځینې یې لوټ شوي دي.

د فرانسې ولسمشر امانويل مکرون ژمنه کړې، چې د تاوتریخوالي عاملان به تر قانوني څار لاندې ونیول شي.

په بلجیم او ایټالیا کې نښتې

په بروکسل کې د بلجیم پولیسو له لاریونوالو سره د نښتو پر مهال د اوښکې بهوونکي ګاز او د اوبو شیندونکو موټرو پر کارولو هغوی خواره واره کړل. پولیسو تور پورې کړ، چې ځینو لاریونوالو پر امنیتي ځواکونو شیان غورځولي او اورونه یې بل کړي دي. په لیژ ښار کې هم ورته اقدامات شوي دي.

دغه ناکرارۍ د پوهنتونونو د نوم‌لیکنې د فیسونو پر ضد د څو اوونیو لاریونونو په لړ کې رامنځته شوي او پر زده‌کړو او ورځنیو اړتیاوو لګښتونو د خلکو پراخې اندېښنې یې هم څرګندې کړې دي.

د ایټالیا په میلان ښار کې د جګړې او د ژوند د لوړو لګښتونو پر ضد لاریون پر نښتو واوښت. نقاب‌لرونکو لاریونوالو پر پولیسو ډبرې او د سړک د فرش ټوټې وغورځولې، هټۍ یې لوټ کړې او پر خنډونو یې اورونه بل کړل.

پولیسو د ښار له مرکزي برخې څخه د لاریونوالو د خورولو لپاره اوښکې بهوونکی ګاز او د اوبو شیندونکي موټر وکارول. د ایټالیا د لاپرس خبري آژانس د راپور له مخې، لږ تر لږه دوه پولیس ټپیان شوي او شاوخوا ۵۰ لاریونوال نیول شوي دي.

د ایټالیا لومړۍ وزیرې جورجیا میلوني تاوتریخوالی غندلی، خو د میلان ښاروال جوزیپې سالا ویلي؛ د لاریونوالو اندېښنې د درک وړ دي؛ خو پر پولیسو بریدونه او دولتي شتمنیو ته زیان رسول د منلو نه‌دي.

په بولونیا ښار کې هم د نښتو راپورونه ورکړ شوي دي.

په پرتګال کې د کورونو او معاشونو په اړه اعتراضونه

د پرتګال په پلازمېنه لیسبون کې د شنبې پر ورځ لسګونه زره کسان د ژوندانه د لوړو لګښتونو، ټیټو معاشونو او د مناسبو کورونو د موندلو د ستونزو پر ضد واټونو ته راووتل.

په پرتګال کې د کورونو بیې له ۲۰۱۷ز. کال راپدېخوا دوه برابره ډېرې شوې دي.

دغه راز د نویو کرایي تړونونو بیې هم چټکۍ لوړې شوې دي، چې په لویو ښارونو کې یې پر کورنیو اقتصادي فشار زیات کړی دی.

لاریونوالو د معاشونو او تقاعد د پیسو د لوړولو او د کورونو او سون‌توکو د لګښتونو د راکمولو غوښتنه وکړه. ځینو لاریونوالو د کورونو د بحران د څرګندولو لپاره د لیسبون په مرکزي برخه کې خېمې هم ودرولې.

د پرتګال حکومت له هغو لاریونوالو سره د مخالفت له کبله تر نیوکو لاندې دی، چې سیاسي مشران د عادي وګړو له اقتصادي ستونزو ناخبره بولي.

په اسپانیا کې د کورونو د بحران لاریونونه په تاوتریخوالي اوښتي

اسپانیا هم د روانې میاشتې په پیل کې له لاریونونو سره مخ شوه. د اوکټوبر پر درېیمه د کورونو د ستونزې پر تړاو لاریونونه پر تاوتریخوالي واوښتل او په والنسیا او بارسلونا ښارونو کې له پولیسو سره د نښتو راپورونه ورکړ شول.

لاریونوالو د کرایي کورونو د بیو د لوړېدا، د خلکو د ایستلو او په مناسبه بیه د کورونو د موندلو د مخ پر زیاتېدونکو ستونزو پر ضد اعتراضونه وکړل.

د ناکراریو له پراخېدو سره پولیسو یو شمېر کسان ونیول او په نښتو کې ځینې پولیس هم ټپیان شول.

دغه لاریونونه د اسپانیا د کورونو د بحران په اړه د خلکو د زیاتېدونکې غصې څرګندونه کوي او د پېډرو سانچز پر حکومت فشار زیاتوي، چې د دې ستونزې لپاره اوږدمهاله حللارې ومومي.

د اروپا حکومتونو ته د پراخو ناکراریو خبرداری

داسې انګېرل کېږي، چې دغه لاریونونه د یوه واحد او همغږي شوي خوځښت برخه نه‌دي؛ خو شنونکي وايي، چې دا د ژوندانه د معیار، زده‌کړو، کورونو او د ځوان نسل د راتلونکي په اړه د خلکو ګډې اندېښنې څرګندوي.

د پاریس د« اچ‌ای‌سي» سوداګریز ښوونځي د اروپايي ټولنې د قانون او تګلارو استاد البرټو الیمانو الجزیرې ته ویلي، چې فرانسه د پراخو ناکراریو د څپې په مرکز کې ښکاري او د اروپا په نورو برخو کې هم د خلکو د راپاڅېدو نښې لیدل کېږي.

هغه اټکل کړی، چې په راتلونکو اوونیو کې به نور لاریونونه هم ترسره شي، چې جرمني، یونان او اتریش یې احتمالي ځایونه دي.

په بلجیم کې د اړیکو چارو کارپوه رینوټ وان زانډیکې تېره اوونۍ خبرداری ورکړی و، چې ښايي بهرنۍ لاسوهنه د ټیک‌ټاک هغو غوښتنو تر شا وي، چې خلک په فرانسه او بلجیم کې د اوکټوبر پر اووه‌لسمه لاریونونو ته وربولي. د هغه اندېښنه پر انلاین پارونې او د لاریونونو د احتمالي لاسوهنې پر امکان متمرکزه وه؛ نه پر دې ثبوت، چې ګواکې لاریونونه په مرکزي توګه تنظیم شوي دي.

دغه ناکرارۍ پر هغو حکومتونو فشار زیاتوي، چې لا له وړاندې د اقتصادي وضعیت او سیاسي حساب‌ورکولو په اړه د خلکو له نیوکو سره مخ دي. په البانیا کې دا شخړه د اروپايي ټولنې غړیتوب ته د دغه هېواد له هڅو سره هم تړلې ده.

لا څرګنده نه‌ده، چې دغه لاریونونه به د تګلارو د بدلون لامل شي او که به نښتې نورې هم پراخې شي. د ناکراریو پراخېدل ښيي، چې اروپايي حکومتونه د ژوندانه د لګښتونو، زده‌کړو، کورونو او اداري فساد په اړه د خلکو د غوښتنو له زیاتېدونکي فشار سره مخ دي.

چارواکو ویلي؛ د دوشنبې پر ورځ له اژه بحیرې څخه د تېرېدا پر مهال ۱۲ کډوالو ژوند له لاسه ورکړی دی. د دې بېړۍ شپږ مړي د پولیسو له کښتۍ سره له ټکر وروسته وموندل شوي دي.

د فرانسې خبري آژانس (AFP) ته د ساحلي ساتونکو یوه چارواکي ویلي، چې د دوشنبې پر ورځ د لسبوس ټاپو ته نږدې په ټکر کې د مړو شویو شپږ کسانو په ډله کې یو ماشوم او څلور ښځې هم شاملې وې.

د ساحلي ساتونکو د څرګندونو له مخې: نور شپږ مړه شوي کسان، چې پېنځه نرینه او یوه ښځه ول؛ په یوې کوچنۍ کښتۍ کې سپاره ول، چې ساموس ټاپو ته نږدې ډوبه شوه. د دغې کښتۍ ۱۴ نور سپاره کسان وژغورل شول، چې یو یې ایراني قاچاقبر پېژندل شوی دی.

د ساحلي ساتونکو چارواکي زیاته کړې، چې لسبوس ټاپو ته نږدې په پېښه کې« له کډوالو ډکه چټکه کښتۍ د پولیسو د ګزمې له کښتۍ سره د بندر پر لوري ټکر شوې ده».

د نوموړي د څرګندونو له مخې، په دې پېښه کې اته کسان ژغورل شوي دي.

د مړو شویو کسانو تابعیتونه اوس اعلان شوي نه‌دي.

اژه بحیره یوه له هغو لارو ده، چې کډوال یې له ترکیې څخه اروپا ته د رسېدا لپاره ډېر کاروي. په دې لاره کې د کډوالو د مړینې ګڼې پېښې رامنځته شوې دي.

د سپټمبر په میاشت کې کریټ ټاپو ته څېرمه د ګاوډوس ټاپو په شاوخوا کې د کډوالو یوه له سپرلیو ډکه کښتۍ ډوبه شوې وه، چې په کې یو کس مړ شوی او ۲۵ نور ورک ول.