د رویټرز د څرګندونو له مخې؛ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي؛ نوې اټومي هوکړ، چې هېواد یې له ایران سره پرې د خبرو په حال کې دي؛ د ۲۰۱۵ ز.کال د هوکړې پر پرتله «ډېره ښه» وي.

ټرمپ په یوه لیکلي پیغام کې څرګنده کړې: «هغه هوکړه، چې مونږ به یې له ایران سره وکړو؛ د پراخ ګډ اقدام له پلان (چې د ایران د اټومي تړون په نوم پېژندل کېږي) څخه به ډېره ښه وي.»

دا څرګندونې په داسې حال کې راپورته کیږي، چې ځینو ډیموکراټانو او اټومي کارپوهانو د دې خبرو اترو د چټکتیا په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

ټرمپ د ولسمشر په توګه د خپلې لومړۍ دورې(۲۰۱۸ز.کال) پر مهال د ایران، امریکا او نړیوالو قدرتونو ترمنځ له هغې هوکړې ووت، چې په ۲۰۱۵ کې لاسلیک شوې وه او هغه یې «په تاریخ کې تر ټولو بده هوکړه» وبلله.

دغه راز راپورونه ښیي؛ له ایران سره د امریکا او اسرائیلو شخړه، چې له اووه اوونیو راپدېخوا روانه ده او موخه یې د ټرمپ د څرګندونو له مخې اټومي وسلو ته د ایران د لاسرسي مخنیوی دی.

د دوه اوونیز اوربند پای ته له نږدې کېدو سره د واشنګټن او تهران ترمنځ د خبرو اترو د نوي پړاو امکانات، چې شونې ده په پاکستان کې ترسره شي؛ له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي.

ټرمپ دا ټینګار هم کړی، چې هوکړې ته د رسېدو لپاره تر هیڅ فشار لاندې نه‌دی؛ خو بهیر به یې نسبتاً چټک پرمخ ولاړ شي.

دا په داسې حال کې ده، چې کارپوهان وايي: په نږدې وخت کې یوې پراخې هوکړې ته رسېدل ستونزمن دي؛ ځکه، چې د ۲۰۱۵ کال هوکړه له دوه کلونو ژورو خبرو اترو وروسته رامنځته شوه، چې د بېلابېلو برخو شاوخوا ۲۰۰ متخصصینو په کې ګډون کړی و.

د راپورونو له مخې؛ متحده عربي امارات له ایران سره د کړکېچ د زیاتېدا او د جګړې د پایلو له کبله خپلې جدي اقتصادي اندېښنې د امریکا چارواکو ته وړاندې کړې دي.

د وال‌سټریټ ژورنال په راپور کې راغلي؛ اماراتي چارواکو د امریکا له مالي مسوولانو څخه له خالد محمد بالاما او سکاټ بسنټ سره په لیدنه کې د مالي ملاتړ د یوه میکانیزم د رامنځته کولو او د اسعارو د تبادلې د احتمالي هوکړې په اړه خبرې کړې دي.

سرچینې وايي؛ که ډالر ته لاسرسی محدود شي، امارات ښايي بدیلو اسعارو ته مخه کړي. لکه د چین یوان؛ دا کار کولی شي د دغه هېواد د تېلو په راکړه ورکړه کې د پام وړ بدلون رامنځته کړي.

اقتصادي کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د تېلو په صادراتو کې ګډوډي، د هرمز تنګي له لارې د نفت‌لېږدوونکو کښتیو پر تګ راتګ محدودیتونه او د پانګې د وتلو د خطر زیاتوالي د اماراتو پر اقتصاد فشارونه زیات کړي دي. سره له دې هم د دغه هېواد بهرنۍ زیرمو لوړه کچه تر یوه بریده د کړکېچ شدت راکمولی شي.

امریکايي چارواکو ویلي، چې د اماراتو لپاره د اسعارو د تبادلې د کرښې جوړېدل ډېر احتمال نه‌لري؛ خو واشنګټن د سیمې د مالي ثبات د ملاتړ لپاره نورې لارې چارې ارزوي.

د ۱۶ عربي او اسلامي هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو اعلان کړی، چې په “سومالی‌لینډ” کې د اسرائیلو د ډیپلوماټیک استازي ټاکل د سومالیا له حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا څخه ښکاره سرغړونه ده.

د قطر، کویت، سعودي عربستان، مصر، سومالیا، سوډان، لیبیا، بنګله دیش، الجزایر، فلسطین، ترکیې، اندونیزیا، پاکستان، موریټانیا، اردن او عمان بهرنیو چارو وزیرانو د شنبې پر ورځ په دوحه کې د یوې ګډې خبرپاڼې پرمهال د اسرائیلو له‌خوا «سومالی‌لینډ» ته د ډیپلوماټیک استازي د ټاکلو پرېکړه وغندله.

په خبرپاڼه کې راغلي؛ دا عمل د سومالیا د فډرالي جمهوریت له حاکمیت، یووالي او ځمکنۍ بشپړتیا څخه ښکاره سرغړونه ده.

د دغو هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو له هر هغه یو اړخیز عمل سره خپل کلک مخالفت تکرار کړ، چې د هېوادونو حاکمیت یا یووالي ته زیان رسوي او د سومالیا د حاکمیت، یووالي او ځمکنۍ بشپړتیا لپاره یې خپل بشپړ ملاتړ اعلان کړ.

دوی دا ټینګار هم وکړ، چې د سومالیا یوازنۍ مشروع اداره د دې هېواد د خلکو د ارادې استازیتوب کوي.

دغه راز څرګنده شوې، چې دا ډول کړنې د نړیوال قانون له اصولو، د ملګرو ملتونو منشور او افریقایي ټولنې اساسنامې څخه ښکاره سرغړونه ده او کولی شي د یو خطرناکې بېلګې په توګه د افریقا په وچه کې ثبات کمزوری کړي او پر سیمه‌ییزه سوله او امنیت منفي اغېزه وکړي.