د اسلامي همکاریو ټولنې د دفتر عمومي رییس او سفیر ډاکټر محمد بن سعید العیاش د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د ډیپلوماسۍ په انستیتوت کې د ډیپلوماسۍ او د دې ټولنې د هڅو په اړه علمي وینا او څرګندونې کړې دي.

په دې ناسته کې د بهرنیو چارو وزارت د کارکوونکو ترڅنګ د بېلابېلو وزارتونو او امارتي ادارو یو شمېر مسوولانو هم ګډون کړی و.

محمد بن سعید العیاش په خپله وینا کې د عامه او څو اړخیزې ډیپلوماسۍ پر ارزښت، مهمو وسایلو او کاري میکانېزمونو خبرې وکړې او ګډونوالو ته یې د اسلامي همکاریو ټولنې د تاریخ، بېلابېلو اداري او تشکیلاتي جوړښت معلومات وړاندې کړل.

نوموړي همدارنګه د اسلامي همکاریو ټولنې په سرمشریزو او د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډو کې د افغانستان په اړه د شویو پرېکړو په اړه معلومات ورکړل او څرګنده یې کړه، چې په کابل کې د دې ټولنې دفتر د یادو پرېکړو د پلي کېدا بهیر څاري.

د نوموړي د وینا یوه مهمه برخه په بېلابېلو برخو کې د افغانستان د ملاتړ لپاره د اسلامي همکاریو ټولنې هڅو او رول ته ځانګړې شوې وه.

د غونډې په پای کې ګډونوالو خپلې پوښتنې او لیدلوري شریک کړل او د مطرح شویو موضوعاتو په اړه هراړخیز بحث او اندونه وړاندې شول.

د امریکا په نیویارک کې یوې فډرالي محکمې د سې‌شنبې پر ورځ په لنډمهالي بڼه د ډونالډ ټرمپ د حکومت هغه پلان ودراوه، چې له مخې یې په امریکا کې نیول شوي افغان وګړي پاکستان یا افغانستان ته لېږدول کېدل.

اسوشیتیډ پرس خبري آژانس راپور ورکړی، چې دغه پرېکړه له هغې وروسته شوې، چې د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونو او د امریکا د کانګرس لسګونو غړیو افغانستان ته د دغو کسانو د بېرته لېږلو په صورت کې د شکنجې، ځورونې او ان د مرګ له ګواښ څخه اندېښنه څرګنده کړه.

فډرالي قاضي والري کاپروني په یوه حکم کې امریکايي چارواکو ته لارښوونه کړې، چې تر شنبې ورځې پورې د دغو افغانانو له لېږدولو ډډه وکړي.

د دغه حکم له صادرېدا مخکې د امریکا حکومت محکمې ته ویلي وه، چې د دې هېواد د کډوالۍ او ګمرکونو اداره لږ تر لږه د اوونۍ تر پایه پاکستان یا افغانستان ته د افغان وګړو د لېږدولو لپاره د چارټر یا سوداګریزو الوتنو پلان نه‌لري.

د محکمې د هغو اسنادو له مخې، چې اسوشیتیډ پرس ترلاسه کړي، د امریکا حکومت پلان درلود، چې د دوشنبې پر ورځ د لويیزیانا ایالت له توقیف‌خونو څخه یو شمېر افغان کډوال په الوتکو کې پاکستان ته ولېږدوي.

دغه راز د امریکا د استازو جرګې او مشرانو جرګې له ۶۵ ډېرو غړیو د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د کورني امنیت وزیر مارک‌وین مولین ته په یوه لیک کې د زیان‌منونکو افغانانو د لېږدولو په اړه خبرداری ورکړی او څرګندوي، چې د دغو کسانو بېرته لېږل ښايي هغوی د شکنجې، څارنې او ان د مرګ له ګواښ سره مخ کړي.

د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونو ويلي؛ له ۸۰ ډېرو افغان وګړو وروسته له هغې له بشري حقونو بنسټونو سره اړیکې نیولي، چې د امریکا د کډوالۍ ادارې له پاکستان څخه د احتمالي لېږدولو په اړه خبرتیاوې ورکړې دي. په دغو کسانو کې ښځې، د پولیسو یو افسر، د مذهبي لږکیو غړي او هغه کسان شامل دي، چې د کورنۍ غړیو یې د امریکا په پوځ کې دنده ترسره کړې ده.

د اسلامي امارت غبرګون

پاکستان ته د افغان وګړو د لېږدولو په اړه د راپورونو له خپرېدا وروسته د بهرنیو چارو وزارت د ویاند مرستیال ضیا احمد تکل د حکومت جدي اندېښنه څرګنده کړې ده.

هغه له امریکا غوښتي، چې د افغانستان د وګړو د برخلیک په اړه د پرېکړې پر مهال د هغوی مشروع حقونه او غوښتنې په پام کې ونیسي.

نوموړي ټینګار کړی، چې درېیم هېوادونه باید د یوه هېواد د وګړو د حقونو له په پام کې نیولو پرته د هغوی د برخلیک په اړه پرېکړه ونه‌کړي.

د لېږدول شویو افغانانو د برخلیک په اړه اندېښنې

د بشري حقونو بنسټونو خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته د دغو کسانو بېرته لېږل ښايي هغوی له خپل‌سرو نیونو، اعدام، په عام محضر کې د دورو وهلو او غچ‌اخیستونکو تاوتریخوالو له ګواښ سره مخ کړي.

د افغان ایواک (AfghanEvac) بنسټ مشر شان ونډایور د محکمې له پرېکړې هرکلی کړی او ویلي یې دي، چې دا پرېکړه یو لنډمهالی فرصت دی، نه د افغانانو د لېږدولو د مخنیوي د هڅو پای.

هغه ټینګار کړی، چې په امریکا کې د نیول شویو افغان وګړو د خوندیتوب لپاره مبارزه به روانه وي.

درگیری‌های افغانستان و پاکستان به یکی از مهم‌ترین موانع گسترش روابط تجاری میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا تبدیل شده است؛ وضعیتی که به‌نظر می‌رسد برنامه‌های بلندپروازانه کشورهای منطقه برای افزایش تجارت با پاکستان را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.

وب‌سایت خبری یوراشیا‌نت (Eurasianet) در گزارشی نوشته است که قزاقستان، برخلاف خوش‌بینی‌های پیشین درباره افزایش حجم تجارت با پاکستان به بیش از یک میلیارد دالر، اکنون ظرفیت تجارت دوجانبه را حدود ۶۴۵ میلیون دالر برآورد کرده است.

این ارزیابی در نشست اول نوامبر در آستانه، میان سریک ژومانگارین، معاون صدراعظم قزاقستان، و قیصر احمد شیخ، وزیر سرمایه‌گذاری پاکستان، مطرح شده است.

از سوی دیگر، ازبکستان نیز برای افزایش حجم تجارت سالانه با پاکستان به دو میلیارد دالر طی پنج سال آینده برنامه‌ریزی کرده است؛ اما آمارهای تجاری نشان می‌دهد رسیدن به این هدف آسان نخواهد بود.

بر اساس آمار سال ۲۰۲۴، صادرات پاکستان به ازبکستان ۱۲۹ میلیون دالر و صادرات ازبکستان به پاکستان ۲۵۷ میلیون دالر بوده است. همچنین اطلاعات تجاری سال ۲۰۲۵ از ثابت ماندن حجم مبادلات دو کشور حکایت دارد.

یوراشیا‌نت می‌افزاید که هرچند مقام‌های منطقه در نشست‌های رسمی کمتر به تنش‌های افغانستان و پاکستان اشاره می‌کنند، اما درگیری‌های نظامی میان اسلام‌آباد و امارت اسلامی در افغانستان، یکی از عوامل اصلی کندی روند اتصال تجاری و ترانزیتی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا به شمار می‌رود.

این تنش‌ها نه‌تنها مسیرهای تجاری و انتقال کالا را با نااطمینانی روبه‌رو کرده، بلکه نگرانی‌ها درباره گسترش بی‌ثباتی در افغانستان و منطقه را نیز افزایش داده است.

در همین حال، اختلافات اسلام‌آباد و کابل در نشست اوایل اکتوبر «فارمت مسکو» درباره ثبات افغانستان نیز آشکار شد؛ نشستی که به دلیل اختلاف بر سر موضوع تروریزم، بدون صدور اعلامیه مشترک پایان یافت.

با وجود این چالش‌ها، مقام‌های پاکستانی همچنان بر اهمیت بندرهای این کشور برای دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد تأکید می‌کنند و آن‌ها را دروازه‌های راهبردی برای گسترش تجارت منطقه‌ای می‌دانند.

ادامه تنش میان افغانستان و پاکستان می‌تواند چشم‌انداز تبدیل افغانستان به پل ارتباطی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا را با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو سازد؛ زیرا امنیت مسیرهای ترانزیتی، ثبات سیاسی و روابط منطقه‌ای از عوامل اساسی توسعه تجارت میان کشورهای این دو منطقه محسوب می‌شوند.