د روسیې بهرنیو چارو وزارت ویانده ماریا زاخارووا ويلي؛ لویدیځو هېوادونو له افغانستان څخه د هغو افغانانو د وتلو په تړاو خپله تګلاره بدله کړې، چې د ۱۴۰۰لمریز لېږدیز کال له زمري وروسته یې دا هېواد پرېښی او اوس یې د جبري ایستلو بهیر چټک شوی دی.

زاخارووا د امریکا، بریټانیا او جرمني د تګلارې په اړه د رسنیو د پوښتنې په ځواب کې ویلي؛ لویدیځ هېوادونه له ستونزو سره له مخ‌کېدا وروسته د اسنادو د ورکړې او پناه ورکولو قوانین سخت کړي او هممهاله یې د افغانانو د ایستلو بهیر چټک کړی دی.

د نوموړې د څرګندونو له مخې؛ د افغانستان د پخوانیو چارواکو او پوځيانو لپاره د دې تګلارې معنا له دغو هېوادو څخه پر زوره ستنول دي. ښايي له ستنېدا وروسته په افغانستان کې پر موجه بڼه خاینان وبلل شي.

زاخارووا ویلي، له هغو افغان پناه‌غوښتونکو څخه د خلاصون بهیر چټک شوی، چې نور ورته اړتیا نه‌لیدل کېږي.

هغې همداراز د اروپايي ټولنې د ځینو هېوادونو هغو راپورونو ته نغوته کړې، چې د اسلامي امارت ډیپلوماټانو ته یې د اسنادو د ورکړې پر موخه د اعتبار اجازه ورکړې ده.

د روسیې بهرنیو چارو وزارت ویاندې د قطر د السیلیه کمپ د نږدې کېدا بندېدو ته پر نغوته ویلي، په دې هېواد کې د امریکا د پخوانۍ پوځي اډې په یوه کمپ کې د مېشتو څه باندې زر افغان همکارانو برخلیک اوس هم ناڅرګند دی.

هغې زیاته کړې، واشنګټن د خپلو پخوانیو افغان متحدانو خدمتونه هېر کړي او نه غواړي هغوی په امریکا کې ومني؛ بلکې د هغوی د بیا مېشتولو لپاره له افریقايي هېوادونو سره خبرې کوي.

زاخارووا په پای کې ویلي، د اروپايي او امریکايي هېوادونو هغه تګلاره، چې له یوې خوا د بشري حقونو د سرغړونو له کبله د اسلامي امارت چارواکي نیسي او له بلې خوا افغان همکاران افغانستان ته ستنوي. د هغې پر څرګندونه، په لویدیځ کې د مصلحت‌پالنې او بې‌اصولۍ یوه بېلګه ده.

د مالیې وزارت ويلي، د تعرفو کمیټې د ۱۴۰۵ز.کال په درېیمه غونډه کې د کورنیو تولیداتو د ملاتړ او صنعت د ودې لپاره د یو شمېر وارداتي توکو ګمرکي تعرفې لوړې کړې دي.

د دغه وزارت د څرګندونو له مخې: د بوتلونو ګمرکي تعرفه له ۱۲ څخه ۱۶ سلنې، د ودانیز رنګ له ۱۶ څخه ۳۰ سلنې، د چرمي بوټان له ۵۰ څخه ۸۰ سلنې، ګچ له ۵۰ څخه ۸۰ سلنې او روغتیايي پمپرونه له ۲۰ څخه ۲۵ سلنې ته؛ لوړه شوې ده.

دغه راز د زړه د سپرینګ ګمرکي تعرفه له ۸ څخه ۳،۵ سلنې ته راکمه شوې ده.

د مالیې وزارت زیاتوي، چې د سمنټو، اوسپنیزو نلونو، یخچالونو او د غالۍ اوبدلو لپاره د کارېدونکو اومه توکو ګمرکي تعرفې هم تر څېړنې لاندې دي.

دغه وزارت ويلي، د تعرفو د بدلون موخه د کورنیو تولیداتو ملاتړ، د صنعت پیاوړتیا او د سوداګرۍ د ودې لپاره د زمینې برابرول دي.

د هرات سیمه‌ییزو چارواکو د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د سوداګریزو اړیکو له پام‌وړ پراختیا خبر ورکړی او څرګندوي، چې په تېرو شپږ میاشتو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ ارزښت ۵۸۱ میلیون ډالرو ته رسېدلی دی.

دا موضوع د هرات والي نوراحمد اسلام‌جار او د قزاقستان د پلاوي ترمنځ په لیدنه کې مطرح شوې ده.

د دې پلاوي مشري د افغانستان لپاره د قزاقستان ځانګړي استازي یرکین توکوموف کوله.

توکوموف د ټرانزیټي ظرفیتونو پر پراختیا او د ګمرکي خنډونو پر لرې کولو ټینګار کړی او افغان چارواکي یې په قزاقستان کې د ګډې اقتصادي غونډې د ګډون لپاره بللي دي.

د هرات والي هم د دغه ولایت جغرافیایي موقعیت او اقتصادي ارزښت ته پر نغوته ویلي، چې د هرات د امنیت ټینګښت او ټرانزیټي ظرفیتونه د پانګونې د راجلبولو او سیمه‌ییزې سوداګرۍ د پراختیا لپاره مناسبه زمینه برابروي.

افغانستان او قزاقستان له دې مخکې هم د افغانستان د کرنیزو محصولاتو د صادراتو د زیاتولو، له قزاقستان څخه د اوړو د واردولو او د تورغونډۍ ـ هرات د اوسپنې‌پټلۍ په پروژه کې د همکارۍ په اړه خبرې کړې دي.

همدارنګه دواړه هېوادونه د اقتصادي همکاریو د نقشې پر جوړولو کار کوي او موخه یې دا ده، چې په راتلونکې کې د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د کلنۍ سوداګرۍ کچه ۳ میلیارډ ډالرو ته لوړه شي.