د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر پر مشرۍ یو لوړپوړی افغان پلاوی ایران ته ولاړ، چې د ایران د پخواني مذهبي رهبر آیت‌الله علي خامنه‌يي د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي.

د سرچینو د څرګندونو له مخې، په دې پلاوي کې د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي، د بهرنیو چارو وزارت دوه‌یم سیاسي ریاست رییس ذاکر جلالي، د ملا برادر د دفتر رییس عبدالله عزام او د ریاست‌الوزراء د اقتصادي مرستیالۍ د اقتصادي برخې رییس حاجي حکمت شامل دي.

دغه سفر داسې مهال ترسره کېږي، چې ایران د اسلامي جمهوریت په تاریخ کې د تر ټولو سترې دولتي جنازې د ترسره کولو جمتووالی نیسي. دا شپږ ورځني مراسم د ایران او عراق په څو ښارونو کې ترسره کېږي.

د راپورونو له مخې د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه د ایران او اسرائیل د شخړې پر مهال د امریکا او اسرائیل په بریدونو کې خامنه‌يي وژل شوی؛ خو د جنازې مراسم یې ځنډیني ترسره کېږي.

د مراسمو پیل به د تهران په مصلی عبادت‌ځای کې وشي او وروسته به د پلازمېنې له لارې د جنازې لوی لاریون ترسره شي. دغه مراسم به بیا د قم ښار ته وغځېږي او ورپسې به د عراق په نجف او کربلا کې هم ترسره شي. خامنه‌يي به د جولای پر نهمه د مشهد په پلرنۍ ادیره کې خاورو ته وسپارل شي.

ایراني چارواکي اټکل کوي، چې په دغو مراسمو کې به میلیونونه کسان ګډون وکړي او یوازې په تهران کې د شاوخوا ۲۰ میلیون کسانو اټکل شوی دی. د پراخو امنیتي او لوژسټیکي تدابیرو ترڅنګ، د سپاه پاسداران او نورو امنیتي ځواکونو له لوري د خلکو د کنټرول چارې پر مخ وړل کېږي.

تمه ده، چې د پاکستان په ګډونه څو نور بهرني پلاوي هم په دې مراسمو کې ګډون وکړي؛ خو د نورو سیمه‌ییزو او نړیوالو مشرانو د ګډون جزئیات تر دې دمه تائید شوي نه‌دي.

د افغان پلاوي دا سفر د کابل او تهران ترمنځ د روانو ډیپلوماټیکو اړیکو ښه نښه ګڼل کېږي، چې په وروستیو کلونو کې یې د سیاسي، اقتصادي او سیمه‌ییزو موضوعاتو په اړه نږدې تماسونه ساتلي دي.

د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ رییس جاولون واخابوف ویلي، چې افغانستان باید د سیمې یو څنډنی هېواد ونه ګڼل شي، بلکې د منځنۍ آسیا د سیمه‌ییزو بدلونونو په رامنځته کولو کې د یوه مهم لوبغاړي په توګه ونډه ولري.

واخابوف دغه څرګندونې شاوخوا دوه اوونۍ مخکې په کابل کې د افغانستان او منځنۍ آسیا د څېړنیزو مرکزونو په غونډه کې کړې دي.

دا غونډه د افغانستان د سټراټیژیکو مطالعاتو مرکز پر نوښت؛ د منځنۍ آسیا د هېوادونو، آذربایجان او افغانستان د فکري مرکزونو د رییسانو، کارپوهانو، دولتي چارواکو او د خصوصي سکټور د استازو پر ګډون جوړه شوې وه.

جاولون واخابوف، چې په تاشکند کې د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ مشري کوي ویلي، چې د افغانستان ثبات او اقتصادي بیا رغونه د منځنۍ آسیا له راتلونکي سره تړاو لري او افغانستان باید په سیمه‌ییزو بهیرونو کې د شریک او پرېکړه‌کوونکي رول ولوبوي.

هغه زیاته کړې، د افغان ټرانس اوسپنې پټلۍ، د ټاپي د ګازو نل‌لیکه، د ټاپ برښنا لېږد پروژه او کاسا-۱۰۰۰ هغه مهمې سیمه‌ییزې پروژې دي، چې افغانستان کولی شي د ټرانزیټي لارې له رول څخه د سیمې په تولید، صنعت او اقتصاد کې پر فعال لوبغاړي بدل کړي.

د منځنۍ آسیا د نړیوال انسټیټیوټ رییس د افغانستان په ګډون د اوبو او اقلیم په برخه کې د همکاریو لپاره د حقوقي او بنسټیزو چوکاټونو پر جوړولو هم ټینګار کړی دی.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، د قوش‌تېپې کانال په اړه خبرې، د منظمو تخنیکي غونډو جوړول، د معلوماتو تبادله، ګډه څارنه، د طبیعي یخچالونو څېړنه او د ژر خبرتیا سیسټمونو رامنځته کول به د راتلونکو همکاریو له مهمو موضوعاتو څخه وي.

اوراسیانټ رسنۍ راپور ورکړی، چې چینایي کارګر له څو میاشتو ځنډ وروسته د تاجکستان د دوشنبه–کولما لویې لارې د یوې برخې د جوړولو کار بېرته پیل کړی دی.

د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ز. کال په وروستیو کې د بنسټیزو ودانیو پر ډلو له خونړیو بریدونو او امنیتي اندېښنو وروسته د دې پروژې چارې درېدلې وې. هغه مهال د چین حکومت هم له خپلو وګړو غوښتي وه، چې سرحدي سیمې پرېږدي.

اوراسیانټ لیکلي، چې تاجکستاني چارواکو بېجینګ ته د امنیتي ډاډ پر ورکولو د دې پروژې د بیا پیل زمینه برابره کړې او اوس د تاجکستان ځانګړي امنیتي ځواکونه د چینايي کارګرو امنیت ساتي.

په راپور کې راغلي؛ ټاکل شوې، چې د چین او تاجکستان امنیتي ځواکونه په سپټمبر کې ګډ پوځي روزنیزې هڅې ترسره کړي.

له دې مخکې دواړو هېوادونو د روان کال په می کې د «دوستۍ تړون» لاسلیک کړی و، چې د چینايي شرکتونو په ګډون یې د ۸ میلیارډ ډالرو پر ارزښت قراردادونو ته لاره هواره کړې ده.