د افغانستان چاپېریال ساتنې ادارې چارواکو ويلي، افغانستان د اقلیمي بدلونونو د پایلو پر وړاندې د نړۍ د پنځه زیان‌منو هېوادونو په ډله کې دی. په داسې حال کې، چې د نړۍ د شنوخونو ګازونو په تولید کې یې ونډه ډېره کمه ده.

د چاپېریال ساتنې ملي ادارې عمومي رییس مطیع‌الحق خالص په کابل کې یوې علمي غونډې ته ویلي؛ که پر نړیواله کچه هر اړخیزې څېړنې ترسره شي، ښايي افغانستان د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ درېیم زیان‌من هېواد وپېژندل شي.

دا علمي غونډه« د افغانستان رسنۍ او اقلیمي ډیپلوماسي؛ فرصتونه او ننګونې» تر سرلیک لاندې په یوه خصوصي پوهنتون کې جوړه شوې وه.

دغه راز د اطلاعاتو او کلتور وزیر شېراحمد حقاني د اقلیمي بدلونونو د منفي پایلو په اړه د عامه پوهاوي په لوړولو کې د رسنیو پر ونډې ټینګار کړی او له رسنیو یې غوښتي، چې په دې برخه کې فعالې خبري خپرونې وکړي.

د رسنیو یو شمېر مسوولانو هم د عامه پوهاوي د لوړولو او د اقلیمي بدلونونو د پایلو پر وړاندې د مبارزې لپاره له دولتي ادارو سره د همکارۍ چمتووالی څرګند کړی دی.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي؛ ټاکل شوې د اقلیمي بدلونونو په اړه نړیواله غونډه یوه ورځ وروسته په ترکیه کې جوړه شي او د افغانستان له استازو هم دې غونډې ته د ګډون بلنه شوې، چې خپل نظرونه وړاندې او د هېواد اقلیمي وضعیت ته د نړیوالې ټولنې پام راواړوي.

په افغانستان کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې اړوند یو شمېر نړیوالې پروژې درېدلې دي، چې دې چارې د اقلیمي بحران پر وړاندې د هېواد د مبارزې د وړتیا په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

ټاکل شوې د افغانستان اسلامي امارت چارواکي واک ته له رسېدا وروسته د دوه‌یم ځل لپاره د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلونونو په نړیواله غونډه (COP31) کې ګډون وکړي؛ دا غونډه به راتلونکې اوونۍ د ترکیې په انتالیا ښار کې جوړه شي.

اسوشیټیډ پرس خبري آژانس راپور ورکړی، چې د اسلامي امارت چارواکي به په دې غونډه کې څارونکي وي او د افغانستان د چاپېریال ساتنې ملي ادارې د اقلیمي بدلونونو برخې رییس روح‌الله امین هم تائید کړې، چې کابل په دې غونډه کې د ګډون هوډ لري.

یوه ترکي چارواکي هم په COP31 غونډه کې د اسلامي امارت د استازو ګډون تائید کړی دی.

اسلامي امارت له دې دوه کاله مخکې هم د آذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقلیمي بدلونونو د نړیوالې غونډې ګډونوال و؛ خو د اسلامي امارت استازي د ملګرو ملتونو د اقلیم په نړیوالو غونډو کې رسمي دریځ نه‌لري. ملګرو ملتونو تر اوسه په عمومي غونډه کې د افغانستان څوکۍ اسلامي امارت ته نه‌ده سپارلې او د دې ټولنې ډېری غړیو هېوادونو هم د اسلامي امارت حکومت پر رسمیت نه‌دی پېژندلی.

د څارونکو په توګه ګډون د اسلامي امارت استازو ته اجازه ورکوي، چې په غونډو او خبرو اترو کې برخه واخلي؛ خو د اقلیمي تګلارو او موخو په اړه په خبرو اترو او پرېکړو کې د رسمي ګډون حق نه‌لري.

افغانستان؛ د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ یو زیان‌منونکی هېواد دی

افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې دی، چې د اقلیمي بدلونونو له کبله تر ټولو ډېر زیان ویني؛ پرله‌پسې وچکالیو، د اوبو کمښت، سختې ګرمۍ او ناڅاپي سېلابونو د میلیونونو وګړو ژوند له ګواښ سره مخ کړی دی.

د کډوالۍ نړیوالې ټولنې د راپور له مخې؛ یوازې د تېر کال له اپریل څخه تر ډسمبر پورې په افغانستان کې له ۱.۶ میلیون ډېر کسان د اقلیمي بدلونونو د اغېزو له کبله اړ شوي، چې خپل کورونه پرېږدي.

څرنګه، چې د افغانستان د وګړو لویه برخه پر کرنه بوخته ده؛ د وچکالیو دوام او د اوبو د سرچینو کمښت د هېواد پر کرنیزو تولیداتو او خوړو خوندیتوب هم سخت منفي اغېز کړی دی.

په نړیوالو غونډو کې د افغانستان د استازولۍ پر سر اختلاف

د افغانستان اسلامي امارت په دې باور دی، چې د افغانستان خلک باید د اقلیمي بدلونونو په نړیوالو غونډو کې استازولي ولري او د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې مالي سرچینو ته لاسرسی ومومي.

د تمویلوونکو بنسټونو او نړیوالو موسسو استازو د افغانستان اسلامي امارت د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې له لومړیتوبونو سره د خپلو راتلونکو مرستو او پراختیايي همکاریو د همغږۍ ډاډ څرګند کړی دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیالۍ د عامه اړیکو ریاست د څرګندونو له مخې؛ د دوشنبې پر ورځ (د لړم یوولسمه) په مرمرینه ماڼۍ کې د افغانستان د سکټوري ادارو د لومړیتوبونو شریکولو په اتمه غونډه کې د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې لومړیتوبونه تمویلوونکو، نړیوالو موسسو، ملګرو ملتونو او پراختیايي شریکانو ته وړاندې شول.

د غونډې ګډونوالو د چاپېریال ساتنې په برخه کې د لومړیتوبونو د شریکولو دغه بهیر وستایه او د مرستو او همکاریو د اغېزمنتیا لپاره یې همغږي اړینه وبلله.

هغوی څرګنده کړې، چې خپلې راتلونکې مرستې او پراختیايي همکارۍ به د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې د لومړیتوبونو په رڼا کې تنظیم کړي.

د یادې ادارې په لومړیتوبونو کې د اقلیمي بدلونونو د معلوماتي سیسټم پراختیا، د شنو خونو ګازونو د خپرېدنې د معلوماتو ثبت، د اقلیم د زیانونو ارزونه، د څېړنیزو فارمونو جوړول، د نیالګیو کېنول، د شنو سیمو پراختیا او د اوزون پوړ د تخریبوونکو موادو د څارنې سیسټم پیاوړتیا شامل دي.