د ایران سړکونو او ښاري پراختیا وزیرې فرزانه صادق د قزاقستان په پلازمېنه آستانه کې د ټرانس‌افغان دهلیز په تخصصي غونډه کې غوښتنه کړې، چې د افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ دې له هرات څخه د ازبکستان ترمذ پولې پورې وغځول شي.

میرمن صادق ویلي، چې ایران له افغانستان او ازبکستان سره د اوسپنې‌پټلۍ د اړیکو د پراختیا لارې چارې ارزوي او په پای کې باید دغه لار د منځنۍ آسیا او چین له اوسپنې‌پټلۍ سره ونښلول شي.

د هغې د څرګندونو له مخې؛ د دې لارې پراختیا کولی شي د توکو د لېږد او د سیمې د هېوادونو له‌خوا آزادو اوبو ته د لاسرسي لپاره نوي فرصتونه برابر کړي.

د ایران د سړکونو او ښاري پراختیا وزیرې وړاندیز کړی، چې د ایران، افغانستان، تاجکستان، قرغزستان او چین د دهلیز پر لاره پرتو هېوادونو استازي دې د اقتصادي همکاریو ټولنې( اکو) په چوکاټ کې ژر تر ژره غونډه وکړي، چې د دې طرحې د عملي پلي کېدا لارې چارې مشخصې شي.

فرزانه صادق د ایران، افغانستان او هند ترمنځ د چابهار بندر ټرانزیټي هوکړې ته پر نغوته ویلي، چې دغه بندر د افغانستان او منځنۍ آسیا له هېوادونو څخه نړیوالو بازارونو ته د توکو د لېږد د پراختیا وړتیا لري.

هغې د سرخس او رازي له لارې د افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ له ترکیې او اروپا سره نښلول او د سرخس او جلفا له لارې قفقاز او تورې بحیرې ته لاسرسی هم په سیمه‌ییز لېږد رالېږد کې د عملي کېدا وړ طرحې بللې دي.

دغه راز د افغانستان د ټولګټو چارو وزارت ویلي، چې دغه هېواد د سیمې له هېوادونو سره د نښلېدا لپاره د پام وړ وړتیاوې لري او د اوسپنې‌پټلۍ د پراختیا او ټرانزیټي آسانتیاوو په برخه کې د ایران په ګډون د ټولو هېوادونو له پانګونې هرکلی کوي.

دغه وزارت زیاته کړې، چې افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ د پراختیا او د ټرانزیټي همکاریو د پیاوړتیا په برخه کې همکارۍ ته چمتو دی.

د ټرانس‌افغان دهلیز په غونډه کې، چې په آستانه کې جوړه شوې وه؛ د ایران، اوزبکستان، پاکستان او قزاقستان د ټرانسپورټ وزیرانو او د افغانستان اسلامي امارت د اوسپنې‌پټلۍ ادارې رییس ګډون کړی و.

د دوغارون سرحدي ترمینل مدیر محسن رکني ویلي، چې دوغارون د روان کال له لومړۍ نیمایي څخه راپدېخوا افغانستان ته د ایران د ۷۰ سلنې صادراتو په لېږدولو کې د خراسان رضوي ولایت د سرحدي لارو ترمنځ لومړی ځای خپل کړی دی.

د نوموړي د د څرګندونو له مخې، دوغارون ته د ایران د وارداتي توکو ۳۴ سلنه او له افغانستان څخه ایران ته د واردېدونکو ټرانزیټي توکو ۲۰ سلنه ځانګړې شوې ده.

رکني وايي، چې ودانیز توکي، اوسپنیز توکي، خوراکي توکي، مېوې، سابه او نفتي محصولات له دې لارې افغانستان ته د ایران مهم صادراتي توکي دي.

دوغارون د افغانستان پولې ته څېرمه د تایباد ښار په شاوخوا کې موقعیت لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او توکو د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي.

اسلامي پراختیايي بانک د مناپ سیمې ( منځني ختیځ، شمالي افریقا، افغانستان او پاکستان) د پرله‌پسې ودې او د پیاوړي اقتصاد د رامنځته کولو لپاره د اقتصادي ثبات پر پیاوړتیا، د خصوصي پانګونې پر زیاتوالي او د سیمه‌ییزې همکارۍ پر پراختیا ټینګار کړی دی.

د اسلامي پراختیايي بانک د څرګندونو له مخې؛ د دغه بانک رییس محمد الجاسر د مناپ سیمې د مالیې وزیرانو او د مرکزي بانکونو د رییسانو په غونډه کې، چې د پیسو نړیوال صندوق له اجرائیوي مشر سره یې درلوده؛ د بېړنیو اقتصادي فشارونو پر کابو کولو او په اوږدمهال کې د پرله‌پسې ودې لپاره د زمینې پر برابرولو ټینګار کړی دی.

دغه غونډه د تایلینډ په پلازمېنه بانکوک کې د نړیوال بانک او د پیسو نړیوال صندوق د غونډو په څنډه کې جوړه شوې وه.

د اسلامي پراختیايي بانک په خبرپاڼه کې راغلي؛ الجاسر د سیمې د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره څلور اساسي لومړیتوبونه پر ګوته کړي دي؛ د لوی اقتصاد د ثبات ساتل، د جوړښتي ستونزو اواری، د خصوصي پانګونې راجلبول او د سیمه‌ییزې همپالنې پیاوړتیا.

هغه د اقتصادي ټکانونو پر وړاندې د غبرګون لپاره د هېوادونو د مالي او بهرنیو زېرمو پر پیاوړتیا ټینګار کړی او په بېخبناوو، بشري پانګې او د اقتصاد د تنوع په برخو کې پانګونه یې د پرله‌پسې ودې مهم عوامل بللي دي.

دغه راز د اسلامي پراختیايي بانک رییس د خصوصي سکټور د مشارکت پر پیاوړتیا او د اقتصادي پراختیا د ملاتړ لپاره د تمویل د نویو لارو چارو پر کارولو ټینګار کړی دی.

د دې بانک د څرګندونو له مخې؛ د سیمه‌ییزو اړیکو، سوداګرۍ او پانګونې پراختیا کولی شي د سیمې د ارزښت ځنځیرونه پیاوړي او نوي اقتصادي فرصتونه رامنځته کړي.

د اسلامي پراختیايي بانک ډلې څرګنده کړې؛ د مناپ سیمې د غړیو هېوادونو لپاره د دغه بنسټ د تمویل د تائید شویو ژمنو ټولیز ارزښت نږدې ۱۰۰ میلیارډ امریکايي ډالرو ته رسېدلی دی. دې بنسټ یو ځل بیا د متنوع، پیاوړو او ټولګډونه اقتصاد د ملاتړ لپاره پر خپلې ژمنتیا ټینګار کړی دی.