پاکستاني رسنیو راپور ورکړی؛ له څلور میاشتو څخه د ډېر وخت لپاره د تورخم دروازې د بندېدا له کبله، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ له مهمو سوداګریزو لارو شمېرل کېږي؛ دواړو لوریو ته پراخ اقتصادي زیانونه اړولي دي.

دغه لار د تېر کال د اوکټوبر میاشتې له نیمايي راپدېخوا د اوکټوبر د یوولسمې او دولسمې پر شپه د افغان او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتې وروسته؛ په بشپړه توګه د تګ راتګ او سوداګریزو فعالیتونو پر مخ تړل شوې ده. که څه هم وروسته د قطر او ترکیې پر منځګړیتوب اوربند ټینګ شو؛ خو د امنیتي اندېښنو له کبله سوداګریزې لارې اوس هم تړلي پاتې دي.

په راپور کې راغلي، چې له تورخم پرته، نورې لارې لکه خرلاچي، غلام‌خان، انګور اده او چمن هم تړل شوې دي، چې دې چارې سیمه‌ییزه سوداګري نوره هم زیانمنه کړې ده.

سوداګر وایي، چې یوازې د تورخم له لارې د پاکستان د ورځنیو صادراتو زیان شاوخوا دوه میلیون ډالر اټکل کېږي، چې په نږدې ۱۲۰ ورځو کې له ۲۴۰ میلیون ډالرو اوړي. د بندو وارداتو، د ګمرکي عوایدو د کمښت او نورو اړخیزو اغېزو په پام کې نیولو سره ټولیز زیان له دې هم ډېر ګڼل کېږي.

د سوداګریزو بنسټونو د څرګندونو له مخې؛ د پاکستان میاشتني صادرات نږدې ۱۷۷ میلیون ډالر راکم شوي او په وروستیو کې دوه اړخیزه سوداګري تر پنځوس سلنه ډېره راټیټه شوې ده.

له تړل کېدا مخکې تورخم هره ورځ شاوخوا ۱۰ زره مسافر او له ۵۰۰ څخه تر ۷۰۰ پورې بار وړونکي او مسافر وړونکي موټر منل؛ خو اوس سرحدي بازارونه او ټرانزیټي برخې عملاً فلج شوې دي.

د پاکستان ګمرکي کارکوونکي سراسري ټولنې رییس ویلي، چې په تورخم کې له ۱۵۰ څخه زیات د مالونو د تصفیې دفترونه تړل شوي او لږ تر لږه زر کارګران بې‌کاره شوي دي.

دغه راز د تورخم کارګرانو اتحادیې له څلور زره څخه د زیاتو ورځنيو مزدورانو؛ لکه موټر چلوونکو، باروړونکو او خدماتي کارکوونکو، له بې‌کارۍ خبر ورکړی دی.

راپورونه ښیي، چې دې وضعیت پر بیو هم اغېز کړی دی. د افغانستان صادرات، په ځانګړي ډول سابه، پنبه او وچه مېوه لکه بادام، ممیز، انځر، پسته او جلغوزي درېدلي او د دغو توکو بیې د پاکستان په بازارونو کې لوړې شوې دي. برعکس د پاکستان صادرات لکه کچالو، لیمويي مېوې (کینو او مالټه) کیله، سره مرچ او درمل په پوله کې بند پاتې دي او د بیو راټیټېدا تولیدوونکو ته درانده زیانونه اړولي دي.

کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې د دې حالت غخېدا نه یوازې د سرحدي سیمو اقتصاد، بلکې سترې ټرانزیټي پروژې او د مرکزي او جنوبي آسیا د نښلولو نوښتونه هم له شک سره مخ کړي او پر ځمکنیو سوداګریزو لارو باور یې سخت کم کړی دی.

نن چارشنبه( د سلواغې دوه‌ویشتمه ) د حکومت د اطلاعاتو او رسنیو په مرکز کې د افغانستان برښنا شرکت او د عزیزي انرژۍ پانګونې شرکت ترمنځ د ۸۴۵ میګاواټه برښنا د تولید د عملي کار د پیل لپاره د ۵ مهمو پروژو تړونونه لاسلیک شول.

دغه مراسم د ریاست‌الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر آخوندزاده په شتون کې ترسره شول.

د تړونونو له مخې، د عزیزي انرژۍ پانګونې شرکت به د کابل ولایت د نغلو په سیمه کې ۱۰۰ میګاواټه لمریزه برښنا، د پروان ولایت د باریک‌آب په سیمه کې ۱۰۰ میګاواټه لمریزه برښنا او په غزني ولایت کې ۱۳۰ میګاواټه لمریزه برښنا تولید کړي. دغه راز به په تخار ولایت کې ۱۶۵ میګاواټه د سکرو برښنا او په بغلان ولایت کې ۳۵۰ میګاواټه د سکرو برښنا تولید شي.

په دغو پروژو کې شاوخوا ۴۶۳ میلیون ډالر پانګونه کېږي.

د لمریزې برښنا پروژې به په دوه کلونو کې او د سکرو برښنا پروژې به په درې کلونو کې بشپړې شي. دا طرحې د انرژۍ په برخه کې د لس زره میګاواټه ستر پروګرام برخه ده، چې موخه یې د کورني تولید پیاوړتیا او د برښنا د وارداتو کمول دي.

د تړونونو له لاسلیک وروسته د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال په خپل کاري دفتر کې د عزیزي ګروپ له عمومي رییس میرویس عزیزي او د هغه له تخنیکي ډلې سره وکتل.

ملا عبدالغني برادر د دغو ۵ پروژو عملي پیل د کاري فرصتونو د رامنځته کېدا او د هېواد د اقتصادي ودې لپاره مهم ګام وباله او له شویو پانګونو یې هرکلی وکړ.

میرویس عزیزي هم د اقتصادي مرستیالۍ او اړوند ادارو له بشپړې همکارۍ مننه وکړه او څرګندوي، چې د مسوولانو پر ملاتړ د پروژو د پلي کېدا بهیر بې له ستونزې پر مخ تللی دی.

هغه زیاته کړې؛ د روان کال تر پایه به د برښنا د تولید له ۱۵ څخه تر ۲۰ نورې پروژې هم پیل کړي، چې ټولیز ظرفیت به یې ۵۰۰۰ میګاواټه ته ورسېږي.

عزیزي همداراز په افغانستان کې د ټاپي پروژې د کار له پرمختګ هم خبر ورکړ او وایي، چې هرات ولایت ته ګاز ورسېږي، د کانونو او پټرولیم له وزارت سره پر همغږۍ به د ګازو د لویو شبکو د جوړولو او د ۳۰۰۰ میګاواټه ظرفیت لرونکي د ګاز پر بنسټ د برښنا د فابریکې د جوړولو چارې پیل شي.

هغه د طبیعي ګاز او سکرو د اکتشاف او استخراج او له دغو سرچینو د برښنا د تولید په برخه کې د ګډې همکارۍ غوښتنه هم وکړه.

ویل کیږي، چې د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال او اړوند ادارو مسوولانو په دې برخه کې د بشپړې همکارۍ او همغږۍ ډاډ ورکړ.

ازبکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د دې هېواد د افغان‌ټرانس اوسپنې‌پټلۍ د «نایب‌آباد–خرلاچي» برخې د امکان‌سنجۍ د مطالعاتو د چمتو کولو لپاره نړیوال هوکړه‌لیک تصویب کړی دی.

د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایوف د یوه فرمان له لاسلیکولو سره د دې پروژې په لومړنیو ګډو چارو کې د خپل هېواد رسمي ګډون تأیید کړی دی.

دا هوکړه‌لیک د ازبکستان د ټرانسپورت وزارت، د افغانستان ټولګټو چارو وزارت او د پاکستان د اوسپنې‌پټلۍ وزارت ترمنځ د همکارۍ چوکاټ ټاکي او د یوې نوې اوسپنې‌پټلۍ د امکان‌سنجۍ پر مطالعاتو راڅرخیږي، چې د افغان‌ترانس اوسپنې‌پټلۍ د سترې پروژې برخه ګڼل کېږي.

د دغې سپارښتنې له مخې؛ د ازبکستان د ټرانسپورټ وزارت د هوکړه‌لیک د پلي کېدا مسوول بنسټ ټاکل شوی او د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ته سپارښتنه شوې، چې د اړینو کورنیو پړاوونو د بشپړېدا په اړه افغان او پاکستاني لورو ته خبر ورکړي.

دا هوکړه د درې‌اړخیزې همکارۍ پر سند ولاړه ده، چې د ۲۰۲۵ ز.کال د جولای پر اووه‌لسمه د ازبکستان، افغانستان او پاکستان ترمنځ د «ترمذ– خرلاچي» ریلي دهلیز د مطالعې لپاره لاسلیک شوې وه. د دې اوسپنې‌پټلۍ وړاندیز شوې لار له ترمذ، نایب‌آباد، میدان‌ښار، لوګر او خرلاچي څخه تېرېږي او د افغانستان له لارې مرکزي آسیا له جنوبي آسیا سره نښلوي.

د دې پروژې د امکان‌سنجۍ مطالعات به د نړیوالو ټرانسپورټي دهلیزونو د سټراټیژیکې پراختیا د درې‌اړخیز دفتر له لوري، چې د ازبکستان د اوسپنې‌پټلۍ تر ادارې لاندې فعالیت کوي؛ ترسره شي.

دغه دفتر پر ۲۰۲۳ ز.کال په تاشکند کې جوړ شوی او په کابل او اسلام‌آباد کې هم استازولۍ لري.

د افغان‌ټرانس‌ اوسپنې‌پټلۍ پروژه لومړی ځل په ۲۰۱۸ ز.کال کې وړاندیز شوې ده.

وروستیو اټکلونو د دې پروژې لګښت له ۷ او ۸.۲ ملیارډ ډالرو ترمنځ ښودلی او د پلي کولو یو له غوراویو څخه یې د عامه- خصوصي ملګرتیا پر بنسټ د “جوړولو، چلولو او لېږد” ماډل یاد شوی دی.