د ماشومانو ژغورنې بنسټ ويلي؛ د کونړ له مرګوني زلزلې شپږ میاشتې وروسته هم شاوخوا ۲۵زره ماشومان په دې ولایت کې تر خیمو لاندې ژوند کوي او د کورونو د بیارغونې لپاره ورته هیڅ ځانګړی مهالوېش رامنځته شوی ندی.

د ۱۴۰۴ ل.ل کال د وږي پر نهمه / د ۲۰۲۵ د اګست پر یودېرشمه رامنځته شوې زلزلې له ۲۰۰۰ څخه ډېر کسان «شهیدان» کړل او له ۸۰۰۰ ډېر کورونه یې ویجاړ یا سخت زیانمن کړل.

دې بنسټ ویلي، چې په دې غرنۍ سیمه کې د بیارغونې چارې ټکنۍ پیل شوې دي او ښايي ځینې کلي هیڅکله بیا ونه‌رغول شي.

له  نږدې ۱۳۰۰ درسي ټولګیو له نیمایي څخه ډېر یا ویجاړ شوي او یا یې سخت زیانمن دي. د ښوونځیو جوړول اوس هم پیل شوي ندي او شاوخوا ۱۷ زره زده‌کوونکي تر شنه آسمان لاندې په لنډمهاله درسي خونو کې زده‌کړې کوي. له ۶۰۰۰ ډېرې بې‌ځایه شوې کورنۍ، چې خپل کورونه او عاید یې له لاسه ورکړی؛ پخوا به یې پر منځني کچه هره میاشت له ۷۵ تر ۱۲۰ ډالرو پورې د کرنې او کوچنیو کارونو له لارې ګټل، اوس پر بشري مرستو تکیه لري.

د افغانستان لپاره د ماشومانو د ژغورنې بنسټ استازي بوجار هوخا ویلي: « په داسې حال کې، چې په ټول افغانستان کې اړتیاوې زیاتې او بودجه کمه شوې ده؛ باید د زلزلې له کبله زیانمن شوي خلک هېر نشي. کورنۍ د خپل ویجاړ شوي ژوند د بیارغولو لپاره پرله‌پسې کار او بودجې ته اړتیا لري.»

په ۲۰۲۵ ز.کال کې له ایران او پاکستان څخه د څه باندې ۲.۹ میلیون افغانانو له راستنېدا سره د استوګنې کړکېچ نور هم پراخ شوی او ځینې بېرته راستانه شوي کسان په هغو سیمو کې میشت شوي، چې د زلزلې اغېز پرې شوی و. ملګرو ملتونو اټکل کړی، چې سږ کال په ټول افغانستان کې شاوخوا ۴.۲ میلیون کسان سرپناه ته اړتیا لري.

بیات بنسټ په فراه کې لسګونو اړمنو کورنیو ته د روژې مرستې ووېشلې

بیات بنسټ د روژې مبارکې میاشتې د مرستو په لړ کې دا ځل په فراه ولایت کې لسګونو اړمنو کورنیو ته خوراکي توکي ووېشل.

په دې مرستو کې  کې اوړه، وريجې او غوړي شامل دي.

په فراه کې د بیات بنسټ استازي فریدون عبدالله ویلي: “د بیات بنسټ د سروې کاري ډلې د مرستو له وېش مخکې د فراه ولایت په بېلابېلو ولسوالیو او کلیو کې د اړمنو کسانو د پېژندنې سروې کړې او نن دا مرسته ورته وېشل کیږي، چې اوړه، وریجې او غوړي په کې دي.”

له دې مرستو موخه د هغو کورنیو ستونزو ته رسېدنه ده، چې له فقر او سختو ستونزو سره مخ دي.

د مرستو ترلاسه کوونکي له بیات بنسټ څخه د مننې ترڅنګ وایي، چې نور خیریه بنسټونه دې هم د اړمنو کورنیو لاسنوي ته راودانګي.

بیات بنسټ هر کال د هېواد په ټولو ولایتونو کې اړمنو کورنیو ته خپلې د روژې مرستې رسوي.

ویل کیږي، چې دا مرستې به د روژې د مبارکې میاشتې تر پایه پورې په کابل او نورو ولایتونو کې روانې وي.

ایران له افغانستان سره د قراردادي کرنې او د سوداګریزو همکاریو د پراختیا له لارې د خپل اقتصادي حضور د پراخولو ارزونه کوي. په داسې حال کې، چې د ایران له لوري د افغان حکومت د احتمالي رسمیت پېژندنې په اړه هم بحثونه روان دي.

د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې رییس محمود سیادت ویلي، چې د افغانستان اسلامي امارت رسمیت پېژندنه کولی شي سوداګریزې اړیکې پیاوړې کړي. یعنې د اوږدمهاله پانګونو او د خصوصي سکټور د فعالیتونو لپاره د باور زمینه برابره کړي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې؛ د دواړو هېوادونو اقتصادي اړیکې همدا اوس هم د ښه کېدا په حال کې دي او رسمیت پېژندنه کولی شي لویې پروژې( د افغانستان له لارې له ایران څخه تر چین پورې د اوسپنې‌پټلۍ نښلول او بنسټیزې پانګونې) آسانه کړي.

محمود سیادت د ګمرکي معلوماتو له مخې زیاته کړې؛ افغانستان ته د ایران کلني صادرات له ۲.۵ میلیارډ ډالرو زیات دي. په داسې حال کې، چې افغان چارواکي له ایران څخه د وارداتو کچه تر ۳ میلیارډ ډالرو زیاته اټکلوي. همدارنګه افغانستان ته د ایران د توکو او خدمتي چارو ټولیز صادرات په کال کې شاوخوا ۳.۵ میلیارډ ډالر اټکل شوي دي.

دغه راز نوموړی کرنه د راتلونکو همکاریو له مهمو برخو بولي او څرګندوي، چې ایران غواړي د قراردادي کرنې د پلي کولو له لارې د افغانستان د کرنیزو تولیداتو په برخه کې پانګونه وکړي. د دې طرحې له مخې، ایراني شرکتونه به د ټکنالوژۍ پر لېږد او د حاصلاتو د پېرودلو پر ډاډ د افغانستان د کرنې او مالدارۍ محصولات د ایران بازار ته صادر کړي.

ویل کیږي، چې دا همکاري کولی شي د لرې بازارونو په اړه د ایران تکیه کمه کړي او هم‌مهاله افغان بزګرانو او تولیدوونکو ته اقتصادي فرصتونه برابر کړي.