لسګونه زره کسانو د شنبې پر ورځ د تهران په مصلای بزرګ کې د ایران د رهبر علي خامنه‌يي د جنازې په مراسمو کې و چې د امریکا او اسرائیل له‌خوا د ایران پر ضد د جګړې په پیل کې وژل شوی و؛ ګډون وکړ.

ګډونوالو، چې تورې جامې یې اغوستې وې او د ایران بیرغونه یې په لاسونو کې نیولي وه، د علي خامنه‌يي او د هغه د زوی مجتبی خامنه‌يي انځورونه هم له ځان سره لېږدول.

د خامنه‌يي د جنازې مراسم د هغه د مړینې په تړاو د یوې اوونۍ د ماتم د پروګرام برخه ده، چې ایراني چارواکو ترتیب کړی دی. د هغه تابوت، چې یوه ورځ د ایراني لوړپوړیو چارواکو او بهرنیو پلاویو د درناوي لپاره په ځانګړي ځای کې اېښودل شوی و؛ د شنبې پر ورځ په یوه ښیښه‌ییز پوښ آزاد نندارې ته وړاندې شو. د هغه د لور، زوم، ناوې او ۱۴ میاشتني لمسي تابوتونه هم ورسره اېښودل شوي وه.

تر اوسه د مجتبی خامنه‌يي، چې د خپل پلار تر وژل کېدو وروسته یې د ایران رهبري پر غاړه اخیستې او ویل کېږي په همدې برید کې ټپي شوی هم دی؛ هیڅ تازه انځور یا عامه حضور نه‌دی ثبت شوی.

د مراسمو پر مهال ماتم کوونکو سینه‌وهله او د «مرګ پر امریکا» په ګډون یې شعارونه ورکول.

د مراسمو یوه ګډونوال آرش رحیمي رویټرز خبري آژانس ته ویلي:« ټول هغه کسان، چې دلته راغلي، د خپل رهبر د وینې د غچ اخیستو لپاره راغلي دي. لکه څنګه، چې زمونږ رهبر ویلي وه؛ مونږ له امریکا سره د وینې حساب لرو او زمونږ اړیکې به هېڅکله هم ورسره ښې نه‌شي.»

دا مراسم په داسې حال کې ترسره کېږي، چې د ایران، امریکا او اسرائیل ترمنځ جګړه د لنډمهالي اوربند له اعلان وروسته درېدلې ده. ایراني چارواکي دغه هوکړه د اقتصادي لاسته‌راوړنو لپاره زمینه او د خپلې بریا نښه بولي.

دغه راز د اکسیوس خبري اوب‌پاڼې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د څرګندونو له مخې راپور ورکړی، چې د سولې خبرې د جنازې د مراسمو له کبله د یوې اوونۍ لپاره ځنډېدلې دي.

د راپور له مخې، ټرمپ ویلي: امریکا کولی شول د جنازې په مراسمو کې د ایران ټول مشران «په یوه برید کې» پر نښه کړي؛ خو دا کار یې ونه کړ، ځکه په هغه صورت کې «د خبرو لپاره به څوک نه‌پاتې کېدل.»

ټرمپ د ماتم د مراسمو د انځورونو په اړه هم ویلي، چې د ځینو ایرانیانو ژړا ته حیران شوی؛ ځکه ده ګومان کاوه خلک له خامنه‌يي کرکه لري او زیاتوي:« ښايي دا اوښکې رښتینې نه‌وي.»

په ارمنستان کې د ایران سفارت د دغو څرګندونو په غبرګون کې پر ایکس لیکلي:« تاسې دا موضوعات نه‌‌شئ درک کولی؛ ځکه نه تمدن لرئ، نه تاریخ او نه هم شرافت.»

د جګړې پر مهال له درې زره ډېر کسان، چې یو شمېر لوړپوړي سیاسي چارواکي او پوځي قومندانان هم په کې ول؛ ووژل شول او د ایران بنسټیزو او پوځي تاسیساتو ته پراخ زیانونه واوښتل. په مقابل کې ایران هم په سیمه کې د امریکا پوځي اډې پر نښه کړې او د هرمز تنګي د کنټرول له لارې یې د نړۍ د تېلو د بیو په لوړېدا کې رول ولوباوه.

د تهران او واشنګټن ترمنځ د لنډمهالې هوکړې له مخې، د ایران میلیارډونه ډالر کنګل شوې شتمنۍ آزادې شوې او د مالي بندیزونو یوه برخه هم ځنډول شوې ده.

ایراني چارواکو ویلي، چې له تهران وروسته به د علي خامنه‌يي جسد قم، بیا د عراق نجف او کربلا او وروسته مشهد ته ولېږدول شي او په پای کې به د شیعه‌ګانو د یوه امام د زیارت ترڅنګ خاورو ته وسپارل شي. چارواکي تمه لري، چې په راتلونکو ورځو کې به میلیونونه کسان د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي.

په دوحه کې د امریکا او ایران ترمنځ غیر مستقیمې خبرې اترې پای ته رسیدلي دي؛ خو راپورونه ښیي، چې دغو خبرو اترو د یوې تلپاتې هوکړې پر لوري د پام وړ پرمختګ نه‌دی کړی.

د سرچینو د څرګندونو له مخې، د خبرو دغه دوه ورځنی پړاو تر ډېره پر عملي موضوعاتو؛ لکه په هرمز تنګي کې د بېړیو تګ‌راتګ او د ایران د شتمنیو پر آزادولو راڅرخېدلی دی. دا موضوعات مخکې هم د یوې لنډمهالې هوکړې په چوکاټ کې مطرح شوي وه.

د راپورونو له مخې: د اټومي پروګرام په اړه خبرې، چې د دواړو لوریو ترمنځ د اختلاف له مهمو موضوعاتو څخه دي؛ په دې پړاو کې نه‌دي شوي او ټاکل شوې په راتلونکو پړاوونو کې پرې بحث وشي.

د قطر بهرنیو چارو وزارت ویلي، په دغو خبرو کې پر ځینو موضوعاتو «مثبت پرمختګ» شوی او راتلونکې غونډې به د ایران د پخواني رهبر له جنازې وروسته ترسره شي.

سره له دې، چې د هرمز تنګي وضعیت اوس هم روښانه نه‌دی او راپورونه ښيي، چې د نړۍ د انرژۍ د دې مهمې لارې د امنیت په اړه اندېښنې او کړکېچونه روان ساتل شوي دي.

دوه ایراني لوړپوړیو سرچینو ویلي؛ تهران هوډ لري، چې پر هرمز تنګي خپل واک نړیوال کړي او په راتلونکي کې له هغو بېړیو، چې خلیج ته ننوځي یا ترې وځي؛ لګښت واخلي.

د دغو سرچینو د څرګندونو له مخې: ایران له امریکا سره د وروستۍ لنډمهالې هوکړې له مخې د ۶۰ ورځو لپاره بېړیو ته اجازه ورکړې، چې له هرمز تنګي پرته له لګښته تېرې شي؛ خو باور لري، چې د دې هوکړې مادې اوس هم تهران ته دا حق ورکوي، چې د بېړیو لاره او تګ راتګ یې تر خپل کنټرول لاندې وساتي.

سرچینو زیاته کړې؛ ایراني مرکچیان به تر هغې، چې پر هرمز تنګي د ایران د واک د پر رسمیت پېژندلو موضوع حل شوې نه‌وي، له واشنګټن سره د خبرو پر نورو اختلافي موضوعاتو بحث پیل نه‌کړي.

دې سرچینو ویلي؛ که لنډمهاله هوکړه ونه‌غځول شي، ایران به د روان کال د اګست له نیمايي څخه له تېرېدونکو بېړیو د لګښت اخیستل پیل کړي؛ خو د دغو لګښتونو د کچې په اړه یې اوس هم څه نه‌دي ویلي.

ایراني سرچینو همداراز ټینګار کړی، چې که هوکړې ته ونه رسېږي؛ تهران چمتو دی خپلې غوښتنې د پوځي ځواک له لارې هم پلې کړي او له خپل دریځه به شاته نه‌شي.

بل لوري ته امریکا ټینګار کړی، چې هیڅ هېواد حق نه‌لري په نړیوالو اوبو کې د بېړیو د تګ راتګ لاره وتړي یا د هغوی له تېرېدا لګښت واخلي.