د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي یکشنبه اعلان وکړ، چې د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر به د دوشنبې پر ورځ تهران ته سفر وکړي.

د بقایي د څرګندونو له مخې، دغه سفر سیمې ته د سولې او امنیت د ټینګښت لپاره د پاکستان د هڅو په لړ کې ترسره کېږي.

دا سفر داسې مهال کېږي، چې پاکستان د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره په خبرو کې د منځګړي رول لوبولی دی.

د پاکستان حکومت دوه سرچینو رویټرز ته د منیر د سفر پخلی کړی دی. لومړۍ سرچینې ویلي، چې ایران او پاکستان له یو بل سره په مستقیمه اړیکه کې دي. دوه‌یمې سرچینې ویلي، چې په خبرو کې به د جګړې وروستي بدلونونه هم وڅېړل شي، چې په دې لړ کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له‌خوا پر ایران د سختو بندیزونو د لګولو ګواښ هم شامل دی.

سرچینې ویلي:« هغه(منیر) به له ایراني مشرانو سره د اسلام‌آباد د هوکړه‌لیک له مخې د سولې، د ټرمپ د خبرداري، د پاکستان، ترکیې او سعودي عربستان ترمنځ له هوکړې وروسته د وضعیت او د حوثیانو د موضوع په اړه خبرې وکړي.»

د منیر دغه سفر داسې مهال کېږي، چې ترینګلتیاوې زیاتې شوې دي؛ ایران ګواښ کړی، چې د امریکا د هغو بندیزونو د پلان په غبرګون کې به پوځي اقدام وکړي، چې ښايي د اسلامي جمهوریت پر له مخکې کمزوري اقتصاد ډېر فشار راوړي.

دغه سفر به د دوشنبې له هغې اعلان سره هم‌مهاله وي، چې د پلان شویو بندیزونو په اړه به نور جزئیات خپاره شي. امریکايي چارواکو ویلي، دغه بندیزونه به پر ایران«په تاریخ کې تر ټولو سخت بندیزونه» وي.

ټرمپ ګواښ کړی، چې د هر هغه هېواد پر وړاندې به اقتصادي اقدامات وکړي، چې ایران ته«هر ډول د ژغورنې لاره» برابره کړي؛ ځکه هغه هڅه کوي اسلامي جمهوریت نور هم منزوي کړي.

د هرمز په تنګي کې د تېلو لېږد نږدې بشپړ درېدلی دی. تهران ګواښ کړی، چې هر هغه بې‌اجازې د تېلو لېږدوونکی ټانکر به پر نښه کړي، چې هڅه وکړي له دې مهمې اوبلارې تېر شي. ایران له وړاندې د بندیزونو له کبله له سخت اقتصادي فشار سره مخ دی.

ایراني چارواکو تر اوسه د عاصم منیر د سفر د پروګرام او په تهران کې د نوموړي د لیدنو په اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی: هر هغه هېواد، چې ایران ته«هر ډول د ژغورنې لار او حیاتي مرستې» برابروي؛ له اقتصادي اغېزو سره به مخ شي. دا په داسې حال کې ده، چې امریکا هڅه کوي هغه جګړه پای ته ورسوي، چې نږدې شپږ میاشتې مخکې یې له اسرائیلو سره یوځای پیل کړې ده.

په دې جګړه کې زرګونه کسان وژل شوي او نښتو د خلیج هېوادونه هم راښکېل کړي دي. د نړۍ بازارونه هم وروسته له هغې له اقتصادي ټکانونو سره مخ شول، چې ایران د هرمز تنګي له لارې د بېړیو د تګ راتګ د کنټرول وړتیا وښوده. له فبرورۍ مخکې د نړۍ د تېلو د سوداګرۍ شاوخوا پېنځمه برخه له همدې لارې تېرېده.

په ټولنیزو پاڼو کې د ټرمپ ګواښونه او څرګندونې تل بشپړ نه‌عملي کېږي او نوموړي دا نه‌دي روښانه کړي، چې امریکا به د ورته هېوادونو پر وړاندې څه اقدامات وکړي. داسې ښکاري، چې دا ګواښ ښایي د امریکا متحد هېوادونه هم راونغاړي؛ هغه هېوادونه، چې د سولې په خبرو کې د منځګړیتوب رول لري؛ خو ټرمپ د کوم هېواد نوم نه‌دی اخیستی.

د سې شنبې پر ورځ متحده عربي اماراتو، چې د امریکا د یوې سترې پوځي اډې کوربه دی؛ اعلان وکړ، چې تر بلې خبرتیا پورې به له ایران سره ټول سوداګریز فعالیتونه او مالي راکړې ورکړې وځنډوي. دغه اعلان له هغې وروسته وشو، چې د متحده عربي اماراتو دفاع وزارت وویل: له ایران څخه توغول شوي دوه توغندي یې کشف کړي، چې په سمندر کې لوېدلي دي؛ ایران دغه راپور بې‌اساسه بللی دی.

د«کپلر» د احصائیوي شننې شرکت د ۲۰۲۵ز.کال د څرګندونو له مخې: چین د ایران د تېلو د صادراتو له ۸۰ سلنې څخه ډېره برخه اخلي. له چین سره د امریکا د اقتصادي جګړې زیاتېدا، چې امریکا ته له سترو صادرونکو هېوادونو څخه دی او د حیاتي نادرو منرالونو برابرونکی هم دی؛ ښایي د بیجینګ د متقابل غبرګون خطر زیات کړي.

د ایران د رهبر سلاکار محمد مخبر د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، ایران اوس هم له امریکا سره خبرو ته چمتو دی؛ خو خبرې اترې له تسلیمېدا سره نه‌ګډوي.

نوموړي زیاته کړې، پوځي فشار او بندیزونه د ایران هوډ نه‌شي ماتولی.

ترمپ د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، له ایران سره هیڅ خبرې نه روانېږي. دا په داسې حال کې ده، چې یوه ورځ مخکې د ټرمپ زوم او ځانګړي استازي جرد کوشنر مثبت دریځ څرګند کړی و او ویلي یې ول؛ له ایران سره خبرې اوس هم روانې دي او«ښایي تر بل هر وخت جدي» وي.

ترمپ غواړي د ایران د لوړې کچې غني شويو یورانیمو زیرمې ترلاسه کړي او د یوه نوي او نه‌محدودوونکي تړون په لټه کې دی، چې د ایران اټومي او څېړنیز پروګرامونه محدود کړي.

ټاکل شوې دغه تړون د هغه تړون ځای ونیسي، چې امریکا په ۲۰۱۸ز.کال کې ترې یو اړخیزه ووتله. ایران، چې د اټومي وسلو د نه‌خپرېدا د تړون غړی دی؛ له لسیزو راپدېخوا ټینګار کوي، چې اټومي پروګرام یې سوله‌ییزې موخې لري.

ترکیې د چارشنبې پر ورځ هغه څه رد کړل، چې اسرائیلو په سوریه کې د ترکیې د پوځي حضور په اړه «بې بنسټه ادعاوې» بللې دي. دا څرګندونې له هغې وروسته راپورته شوې، چې اسرائیلو د ترکیې پولې ته څېرمه د سوریې پر یوې هوايي اډې برید وکړ او بیا یې ادعا وکړه، چې سوریه چمتو ده، چې ترکي ځواکونو ته په دغه هېواد کې د ځای پر ځای کېدا اجازه ورکړي.

اسرائیلو د سې‌شنبې پر ورځ د حلب ښار ته څېرمه د ابو الظهور پر هوايي اډې هوايي بریدونه وکړل. دغه برید د ترکیې له غبرګون سره مخ شو او د امریکا د یوه استازي له‌خوا هم پرې نیوکه وشوه؛ نوموړي برید «نااړین تاوتریخوالی» وباله.

د اسرائیلو د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو دفتر سې‌شنبې ناوخته په یوه خبرپاڼه کې لیکلي؛ سوریه په دې درشل کې ده، چې له اسرائیلو سره د امنیتي چارو په اړه منل شوی«اوسنی وضعیت» د ترکي ځواکونو په ځای پر ځای کولو سره مات کړي.

د اعلامیې له مخې، په هوايي اډه کې د ترکي ځواکونو ځای پر ځای کېدل به د اسرائیلو امنیت ته ګواښ وي او اسرائیل به یې ونه‌زغمي.

د ترکیې د ولسمشرۍ ماڼۍ په غبرګون کې ویلي، د نتنیاهو د دفتر څرګندونې د اسرائیلو د ټاکنو په درشل کې د نوموړي د « پراختیا غوښتونکو او بې‌ثباته کوونکو سیاستونو» د تعقیب له هوډ څخه سرچینه اخلي.

د ترکیې د ولسمشرۍ ماڼۍ زیاته کړې، په سیمه کې تلپاتې سوله یوازې هغه مهال رامنځته کېدی شي، چې اسرائیل نړیوال قانون ته درناوی وکړي او له خپلو« یرغلیزو او زورواکو سیاستونو» لاس واخلي.

د ترکیې ولسمشرۍ ماڼۍ د ایکس پاڼې په خبرپانه کې ویلي:« د اسرائیلو د لومړي وزیر د دفتر له‌خوا وړاندې شوي بې‌بنسټه ادعاوې د سوریې د حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا پر ضد د اسرائیلو د ناقانونه هوايي بریدونو د مشروع ښودلو لپاره دي.»

په اعلامیه کې د ترکي ځواکونو د احتمالي ځای پر ځای کېدا مستقیمه یادونه نه‌ده شوې.

د ترکیې ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي:« ترکیه به په سوریه کې د سولې، ثبات او سوکالۍ د ټینګښت لپاره د سوریې له حکومت سره پر مشروع بنسټ خپلې همکارۍ روانې ساتي او هیڅکله به د سوریې بې‌ثباته کېدا ته اجازه ورنه‌کړي.»

دا بریدونه په داسې حال کې رامنځته کیږي، چې د سوریې په اړه د اسرائیلو او ترکیې ترمنځ امنیتي ترینګلتیاوې زیاتې او د دواړو هېوادونو ترمنځ لفظي شخړې هم سختې شوي دي. د دواړو هېوادونو ځواکونه په سوریه کې فعال دي.

ترکیه، چې د ناټو دوه‌یم لوی پوځ لري او د سوریې د ولسمشر احمد الشرع له مهمو متحدانو څخه بلل کېږي؛ اسرائیل د سوریې د بې‌ثباته کولو او د دغه هېواد د نوي حکومت د کمزوري کولو پر هڅه تورنوي. انقرې پر ځلونو له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې پر اسرائیلو فشار راوړي او د سوریې ځمکني بشپړتیا ته د درناوي لپاره یې اړ کړي.

ترکیې د سوریې د پوځ په روزنه کې مرسته کړې، د دولتي بنسټونو او بېخبناوو په بیا رغونه کې یې ملاتړ کړی او پوځي او ډیپلوماټیکې مرستې یې هم ورسره کړې دي.

تېر کال ترکیې او اسرائیلو، چې د غزې د جګړې پر سر هم سخت اختلافات لري؛ د سوریې په دننه کې د احتمالي پېښو د مخنیوي لپاره د اړیکو یوه کرښه جوړه کړه.

د سوریې او عراق لپاره د امریکا ځانګړي ولسمشریز استازي ټام بارک د سې‌شنبې له بریدونو وروسته رویټرز ته وویل؛ واشنګټن هڅه کوي، چې د اسرائیلو، ترکیې او سوریې ترمنځ د پوځي شخړو د مخنیوي یو میکانیزم رامنځته کړي. هغه زیاته کړې، چې امریکا د دغو لوریو ترمنځ د معلوماتو شریکولو او خبرو اترو یو میکانیزم آسانه کوي.