د قزاقستان د صنعت او ودانیزو چارو وزیر یرسعین ناګاسپایوف ویلي، چې هېواد یې د فلزاتو د ویلې کولو فابریکو او فلزي صنعتونو د اړتیا وړ اومه توکو د برابرولو لپاره له افغانستان او قرغزستان سره هوکړې کړې دي.

د قازاینفورم خبري آژانس د راپور له مخې؛ ناګاسپایوف د قزاقستان د دولت په غونډه کې ویل، چې د روان کال په لومړیو شپږ میاشتو کې د دغه هېواد د فلزي صنعت تولید ۹۷.۳ سلنې ته رسېدلی دی.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، په دې برخه کې د تولید نسبي کمښت د ځینو صنعتي ودانیو د پلان شویو رغنیزو او د کورنیو معدني زېرمو د تدریجي کمېدا له کبله رامنځته شوی دی.

د قزاقستان د صنعت وزیر زیاته کړې، د اومه توکو د پرله‌پسې برابرونې لپاره د نویو تدابیرو له پلي کېدا سره د دې سکټور فعالیت د کال د لومړیو پېنځه میاشتو پر پرتله ۱.۸ سلنه ښه شوی دی.

هغه ویلي، چې کورنیو تولیدوونکو د مسو، جستو او سرو زرو د اومه توکو عرضه زیاته کړې، د جستو د غليظو معدني توکو لېږد بېرته پیل شوی او له افغانستان او قرغزستان څخه د معدني اومه توکو د واردولو لپاره هم هوکړې شوې دي.

ناګاسپایوف همداراز ویلي؛ د روان کال په لومړۍ نیمايي کې د قزاقستان د تولیدي سکټور وده ۹.۸ سلنې ته رسېدلې، چې تر ډېره د نویو فابریکو او صنعتي پروژو د پرانیستې پایله ده.

هغه ویلي؛ تر اوسه د ۲۵۲ میلیارډ ټنګو پر ارزښت ۷۴ پانګیزې پروژې ګټې اخیستنې ته سپارل شوې دي، چې له ۴ زره او ۳۰۰ څخه ډېرې دایمي دندې یې رامنځته کړې دي.

د قزاقستان حکومت پلان لري، چې د روان کال تر پایه د ۱.۷ ټریلیون ټنګو پر ټولیز ارزښت ۲۰۰ نورې پانګیزې پروژې هم عملي کړي.

د صادراتو کمښت او د اقلیمي بدلونونو اغېزو د دغه هېواد د ام بڼوال له درندو مالي زیانونو سره مخ کړي او د دې صنعت راتلونکی یې له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.

د راپورونو له مخې، د پاکستان او افغانستان ترمنځ د لارو اوږدمهاله تړل کېدا د ام د صادراتو د کمېدو له مهمو لاملونو څخه دي. افغانستان، چې تل د پاکستان د کرنیزو محصولاتو له مهمو صادراتي بازارونو څخه ګڼل کېده؛ سږ کال یې د پاکستان د ام هیڅ بار نه‌دی ترلاسه کړی.

تېر کال پاکستان شاوخوا ۱۰۹ زره او ۶۰۰ ټنه ام صادر کړي وه، چې ۲۲ زره او ۵۰۰ ټنه افغانستان ته لېږدول شوي وه. په ۲۰۲۴ کې دا کچه ۲۸ زره او ۷۰۰ ټنو ته رسېدلې وه؛ خو سږ کال سره له دې، چې پاکستان د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته ام صادر کړي، افغانستان ته یې یو ټن ام هم نه‌دي لېږلي.

راپور زیاتوي، چې په ایران کې جګړې هم د سمندري لېږد رالېږد په بهیر کې د ګډوډۍ او د بار لېږد لګښتونو د لوړېدا له کبله خلیج هېوادونو ته د پاکستان د ام صادرات راکم کړي دي.

له همدې کبله متحده عربي اماراتو، چې د پاکستان د ام تر ټولو ستر بازار دی، صادرات کم شوي دي. که څه هم ایران او عمان ته صادرات زیات شوي؛ خو د نورو بازارونو زیانونه یې نه‌دي جبران کړي. د جولای تر شپږمې پاکستان یوازې ۴۲ زره او ۳۴۳ ټنه ام صادر کړي وه. په داسې حال کې، چې د تېر کال په همدې موده کې دا شمېر ۵۵ زره او ۶۸۴ ټنو ته رسېده.

د اقلیمي بدلونونو له کبله د تودوخې لوړېدل، نامنظم بارانونه، سخت توپانونه او د نباتي ناروغیو پراختیا د ام د حاصلاتو کیفیت او کچه هم راټیټه کړې ده.

د اقلیم بدلون د نباتي ناروغیو د پراخېدا لامل هم شوی دی. په سېند ایالت کې د ام د بدشکلۍ ناروغۍ پراخ زیانونه اړولي او بڼوالو د آفت‌وژونکو او فنګس ضد درملو لپاره ډېر لګښتونه کړي؛ خو مطلوبه پایله یې نه‌ده ترلاسه کړې. له همدې کبله سږ کال د لوړ کیفیت لرونکوA درجې امو پر ځای د B او C درجې امو ونډه ډېره شوې ده.

پاکستاني کارپوهان اټکل کوي، چې په روان فصل کې د ام تولید له ۲۰ څخه تر ۳۰ سلنې پورې کم شوی دی.

د سېند ایالت بڼوال وایي، د صادراتو کمښت او د بیو ټیټېدا ان د تولید لګښتونه هم نه‌دي ورپوره کړي، چې له کبله یې د ام د بڼوالۍ د راتلونکي په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

دغه راز د صادراتو کمښت، د کورني بازار د غوښتنې ټیټېدا او د تولیدي لګښتونو لوړېدل د بڼوالو ګټه ډېره کمه کړې ده او که دا بهیر همداسې دوام وکړي؛ د پاکستان د بڼوالۍ او مېوو د تولید صنعت به له جدي ګواښ سره مخ شي.

په پاکستان کې دننه هم د انفلاسیون او د خلکو د پېرلو ځواک د کمېدو له امله د امو غوښتنه راټیټه شوې، ځکه ډېرې کورنۍ د لوړ کیفیت مېوې د پېرلو وس نه‌لري.

راپورونه ښيي، چې د مېوو د بڼونو ټوله کرنیزه ځمکه هم کمه شوې ده. دغه کچه په ۲۰۱۳ مالي کال کې له ۰٫۸۰ میلیون هکټاره څخه په ۲۰۲۴ مالي کال کې ۰٫۶۹ میلیون هکټاره ته راټیټه شوې ده. ډېر بڼوال د اوږدمهالو بڼونو پر ځای هغو کلنیو فصلونو ته مخه کوي، چې ژر او ډاډمن عاید ورکوي.

کارپوهان سپارښتنه کوي، چې پاکستان باید د اقلیمي بدلون پر وړاندې د زغملو وړ د مېوو په ډولونو، د بڼونو په نوې مدیریت، د مېوو په پروسس او د صادراتي بازارونو په پراخولو کې پانګونه وکړي، چې د اقلیمي بدلونونو او د نړیوالې سوداګرۍ د بدلېدونکو شرایطو پر وړاندې خپل د بڼوالۍ سکټور سیال وساتي.

اسلامي امارت یو ځل بیا مالیه ورکوونکو ته د مالیې ۵۰ سلنه تخفیف اعلان کړی دی. د ریاست‌الوزراء اداري مرستیال عبدالسلام حنفي ویلي، چې دا تخفیف د اسلامي امارت د مشر د فرمان پر بنسټ په څلورو مالیاتي برخو کې پلي کېدا ته وړاندې شوی دی. نوموړي د مالیې له راټولوونکو غوښتي، چې د مالیې د راټولولو پر مهال له مالیه ورکوونکو سره د اسلامي اصولو له مخې ښه چلند وکړي.

عبدالسلام حنفي په کابل کې د مالیې وزارت خبري ناستې ته ویلي، چې د دغه فرمان له مخې د حکمي اشخاصو، حقیقي اشخاصو، د ملکیتونو د لېږد او نفتي توکو په برخو کې مالیه ۵۰ سلنه راکمه شوې ده.

دغه راز د مالیې وزیر محمد ناصر آخوند ویلي، چې د مالیه ورکوونکو ستونزو او ننګونو ته به رسېدنه وشي.

هغه ټینګار کړی، چې د مالیاتو عواید به د هېواد د اقتصادي پراختیا او د عامه پروګرامونو د پلي کولو لپاره ولګول شي.

بل لور ته د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي ویلي، چې له دې تخفیف موخه د هېواد د اقتصاد پیاوړتیا ده. نوموړي له مالیه ورکوونکو غوښتي، چې خپلې اقتصادي چارې رڼې ترسره کړي او زیاتوي؛ له پاکستان سره د راکړې ورکړې له درېدا وروسته د درملو او طبي تجهیزاتو ۱۰۰ تولیدي شرکتونو ته د فعالیت جوازونه ورکړ شوي دي.

له بلې خوا د سوداګرۍ او پانګونې خونې مسوولانو ویلي، چې د مالیې کمښت به پر اقتصادي فعالانو مالي فشار راکم او د پانګونې لپاره به مناسب چاپېریال رامنځته کړي. د دغې خونې رییس، سید کریم هاشمي، ویلي، چې دا هڅه به د پانګه‌والو د ملاتړ ترڅنګ د هېواد د اقتصاد د ودې او ښه‌والي لامل هم شي.

په دې غونډه کې د اسلامي امارت چارواکو اعلان کړی، چې نوي پانګه‌وال به تر پېنځه کلونو پورې له مالیې ورکولو معاف وي.

ویل کیږي، چې افغانستان اوس‌مهال د ۳۰۰ ډوله توکو په تولید کې ځان‌بساینې ته رسېدلی دی.